Người giữ kho báu trên đất Tây Nguyên

Tại buôn Ea Bông, xã Cư Êbuar, thành phố Buôn Ma Thuột có một kho báu liên quan đến đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc bản địa ở Tây Nguyên. Nơi đây lưu giữ số lượng lớn chiêng, ché cùng hàng trăm loại nhạc cụ và vật dụng cổ, nhiều loại quý hiếm, ngày càng thu hút sự quan tâm của du khách trong nước và quốc tế. Chủ nhân của kho báu đó là người đàn ông trẻ tuổi.

Y Thim kể: 10 năm trước, khi anh 30 tuổi làm cán bộ đoàn của xã Cư Êbuar. Ở đây anh chứng kiến thực trạng đáng lo ngại: ở một số buôn làng, do bà con bị bọn xấu lừa phỉnh mà vứt bỏ chiêng, ché; ruồng rẫy ghế Kpan, Jhơng. Nhiều đồ vật tổ tiên để lại bị bán cho đồng nát. Đám thanh niên không còn mê lời chiêng, tiếng sáo của ông bà. Với Y Thim do có lòng đam mê nhạc cụ dân tộc từ nhỏ, kết hợp với những kiến thức anh học được trong sách vở Y Thim hiểu ra những giá trị vô cùng quý báu của văn hóa truyền thống. Y Thim nhận thức: “Bỏ rơi văn hóa truyền thống là tự đánh mất cội nguồn của mình. Mất văn hóa là mất tất cả”. Từ suy nghĩ ấy, Y Thim bắt tay vào công việc sưu tầm các loại nhạc cụ và tất cả những đồ vật liên quan đến đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào Ê Đê, M’nông, Gia Rai.

Thoạt đầu công việc sưu tầm của Y Thim khá vất vả. Cứ nghe ở buôn làng nào có cái ché Túk, ché Tang, cái trống Hgơr bị người ta vứt bỏ, hoặc có cái ghế Kpan không còn dùng đến là Y Thim tìm đến tận nơi, và mang những đồ vật ấy về nhà mình bằng mọi giá. Một vài người hiểu được cái bụng Y Thim sưu tầm chiêng, ché là để gìn giữ văn hóa của cha ông thì sẵn lòng cho ngay, mà không đòi hỏi gì. Có cái ché Túk, cái ghế Kpan, ghế Jhơng người ta vứt bỏ ngoài rẫy cà phê, ngoài bờ rào Y Thim chỉ phải bỏ công đi nhặt về. Nhưng có vật dụng, có loại nhạc cụ Y Thim phải đổi bằng mấy tạ cà phê nhân; hoặc phải mua bằng bạc triệu. Nhiều đồ vật cổ như vòng tay, chén, bát, lư hương, hộp đựng trang sức... Y Thim sưu tầm được là nhờ mua lại của những người gom hàng.

Bà con ở nhiều vùng xa xôi đã quen với hình ảnh anh thanh niên Y Thim tự lái chiếc xe cày đi cả trăm cây số, tới tận các buôn xa của huyện Cư Mgar, Krông Ana để tìm mua về những ghế Kpan, ghế Jhơng làm bằng cây gỗ quý dài gần chục mét.

Chị H’Điu Êban, vợ Y Thim, tâm sự mới đầu thấy chồng đam mê sưu tầm đến quên ăn quên ngủ chị thấy không ưng cái bụng. Đã thế trong nhà có bao nhiêu vốn liếng anh cũng dốc hết vào việc mua những đồ cũ rích chẳng biết làm gì khiến nhiều lúc chị bực bội ra mặt ! Chỉ đến khi những vật dụng Y Thim sưu tầm mang về có nhiều người tìm đến hỏi chuyện thì H’Điu mới vỡ lẽ việc Y Thim đang làm là có lý.

Đến nay, sau 10 năm miệt mài tìm kiếm, Y Thim đã là người giàu chiêng, ché nhất ở Buôn Ma Thuột. Trong ngôi nhà 4 gian của Y Thim đã chất đầy những chiêng, trống, ché, ghế, bát, chén... Nhà không còn đủ chỗ để chứa báu vật đã sưu tầm được. Y Thim phải mang gửi nhờ nhà văn hóa cộng đồng buôn Ea Bông. Nhiều du khách và các nhà nghiên cứu đến tham quan kho báu của anh nhẩm tính: Trước đây để có một ché cổ người ta phải đổi bằng một con voi, một bộ chiêng quý đổi bằng đàn trâu 10 con, thì Y Thim đang là người có nhiều voi và nhiều trâu nhất Đắc Lắc. Bây giờ trong “kho báu” của Y Thim có: 9 bộ chiêng cổ (hơn 100 chiếc); 40 cái ché Túk, ché Tang; 5 ghế Kpan; 6 trống H’gor; 3 ghế Jhơng cùng hàng trăm chén, bát, lư, hương, hộp đựng đồ trang sức, vòng đeo tay, gùi và các loại nhạc cụ dân tộc khác. Có những vật dụng cổ xưa người ta vứt bỏ ngoài rẫy cà phê cho đất phủ, rêu mọc, khi Y Thim nhặt về lau chùi sạch sẽ, cất vào tủ đã có người gạ mua cả chục triệu đồng nhưng anh quyết không bán.

Nghệ nhân Ma Điu, người giỏi đánh chiêng nhất buôn Ea Bông khen Y Thim là người biết yêu quý gốc rễ tổ tiên: “Thằng Thim nó làm cái việc tốt cho buôn làng Tây Nguyên đấy !”. Lòng đam mê văn hóa Tây Nguyên của Y Thim đã truyền cho các con. Hiện tại cậu con trai lớn của Y Thim là Y Nai Êbanm 16 tuổi và Y Yana Êban, 14 tuổi đang theo học khoa Nhạc cụ dân tộc  (Trường  Đại học Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội). Ngay cả cậu con út Y Thu Êban mới học lớp 1 cũng đã đòi cha Y Thim dạy đánh chiêng, thổi sáo. Được biết, Y Thim không chỉ biết sử dụng, mà còn biết chế tác một số nhạc cụ truyền thống của đồng bào Tây Nguyên như Cing Kram (chiêng tre), Đing Buốt (sáo) và Đing Năm.

Từ năm 2006, Y Thim được điều động về công tác mới tại Trung tâm văn hóa - thông tin tỉnh Đắc Lắc. Tại đây ngoài công việc sưu tầm, Y Thim còn tích cực tham gia dạy đánh chiêng và sử dụng một số nhạc cụ dân tộc cho lớp trẻ ở tỉnh Đắc Lắc. Với chúng tôi, Y Thim thổ lộ: “Mong muốn của Y Thim bây giờ là dựng ngôi nhà sàn truyền thống. Từ ngôi nhà sàn này, mình sẽ tái hiện một phần nào đó trong kho tàng văn hóa truyền thống vô cùng phong phú của đồng bào các dân tộc giới thiệu với bạn bè và du khách đến với Tây Nguyên”.

Theo HNM

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác