Phục dựng, bảo tồn văn hoá dân gian của ngư dân làng chài Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long

Nằm cách trung tâm TP Hạ Long 30km, với 122 hộ và gần 600 nhân khẩu, làng chài Cửa Vạn từ lâu đã được biết đến nhiều nhất trong số các làng chài trên Vịnh Hạ Long. Một trong những lý do chính khiến nó được quan tâm là bởi nơi đây đang lưu giữ được những giá trị văn hoá phi vật thể đặc trưng nhất của một làng chài trên Vịnh Hạ Long, đó là những kinh nghiệm, cách thức truyền dạy, bí quyết nghề nghiệp trong đánh bắt cá, làm ngư cụ, nhất là phong tục tập quán, lễ hội truyền thống, ẩm thực, các điệu hát giao duyên, hò biển, hát đám cưới…

Rước thần trong lễ hội truyền thống của ngư dân làng chài Cửa Vạn.Rước thần trong lễ hội truyền thống của ngư dân làng chài Cửa Vạn.

Trải qua thời gian và do điều kiện sống thay đổi, nhiều nghề truyền thống và cả các giá trị văn hoá dân gian mang đặc trưng của làng chài đã và đang đứng trước nguy cơ bị mai một, lớp người lưu giữ các giá trị văn hoá dân gian đều đã có tuổi và ngày càng ít đi. Trong bối cảnh như vậy có thể coi dự án “Phục dựng, bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hoá dân gian của ngư dân làng chài Cửa Vạn” (do Sở Văn hoá - Thông tin đề xuất và đã được UBND tỉnh phê duyệt với tổng kinh phí 1,047 tỷ đồng) là một giải pháp kịp thời và cần thiết, giống như một “mũi tên trúng nhiều đích”, bởi không chỉ bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá dân gian truyền thống của ngư dân làng chài trên Vịnh Hạ Long, dự án còn có ý nghĩa tạo thêm sản phẩm du lịch văn hoá - vốn đang rất thiếu ở Quảng Ninh, cho du khách khi đến tham quan di sản Vịnh Hạ Long. 

Một điều thuận lợi cho Sở Văn hoá Thông tin - cơ quan được UBND tỉnh giao làm chủ đầu tư triển khai dự án này, là Trung tâm Văn hoá nổi Cửa Vạn đã được khánh thành, đưa vào sử dụng từ ngày 19-5-2006. Trong đó có rất nhiều tư liệu liên quan tới đời sống văn hoá tinh thần của ngư dân làng chài đã và đang được lưu giữ, trưng bày. Mặt khác, làng chài Cửa Vạn sống khá tập trung, kể từ khi Trung tâm Văn hoá nổi Cửa Vạn đi vào hoạt động thu hút nhiều du khách trong, ngoài nước tới đây tham quan, đã ít nhiều tác động tới nhận thức của ngư dân làng chài về ý nghĩa của việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của mình. Do vậy, có thể thấy rằng tính khả thi của dự án là rất cao.

Đồng chí Hoàng Quốc Thái, Phó Giám đốc Sở Văn hoá - Thông tin, Phó Ban Quản lý dự án cho biết: Theo kế hoạch thì dự án sẽ hoàn thành vào cuối năm 2008. Trước mắt, từ nay tới cuối năm 2007, chúng tôi sẽ tập trung vào một số công việc trước mắt, đó là hoàn thiện phần phục dựng hình thức hát giao duyên trên biển, thực hiện 60% khối lượng công việc điều tra, sưu tầm di sản văn hoá văn nghệ dân gian. Tiếp theo, năm 2008 sẽ tiến hành các công việc như: Mở lớp tập huấn kiến thức về bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hoá với phát triển kinh tế du lịch cho ngư dân làng chài; phục dựng lại các lễ hội, một số nghề truyền thống; làm phim, xuất bản sách chuyên khảo về văn hoá, văn nghệ dân gian của làng chài; tổ chức hội thảo khoa học về bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá phi vật thể của làng chài thuỷ cư với phát triển kinh tế, du lịch v.v.. Với khối lượng công việc nhiều như vậy nên sự phối hợp của các cơ quan, địa phương liên quan và bà con ngư dân sẽ là yếu tố then chốt để dự án thành công.

Có lẽ khó khăn nhất cho quá trình triển khai dự án, theo như Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Căn, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn biển (Ban Quản lý Vịnh Hạ Long), người khá am hiểu về văn hoá dân gian làng chài Cửa Vạn, cho biết thì số người ở làng chài biết hát các làn điệu dân ca truyền thống (tạm gọi là nghệ nhân) hiện còn rất ít, chỉ khoảng 5-6 người. Vì thế việc tổ chức các lớp truyền dạy hát sẽ ít nhiều gặp khó khăn. Mặt khác, để dự án thành công và bền vững lâu dài thì một trong những điều quan trọng nhất là phải tuyên truyền, làm sao để mọi người dân làng chài đều phải nhận thức được rằng chính họ chứ không phải ai khác, sẽ là người được hưởng lợi từ dự án mang lại.

Cho tới thời điểm này, dự án trên mới bắt đầu được triển khai nên chưa thể đánh giá một cách toàn diện, nhưng có thể nói, cách “bảo tồn sống” đối với những di sản văn hoá phi vật thể như Sở Văn hoá - Thông tin đã và đang làm là một lựa chọn có ý nghĩa nhất, hiệu quả nhất. Bằng chứng là những năm qua, Sở Văn hoá - Thông tin cùng với các địa phương đã phục dựng thành công một số lễ hội truyền thống đã bị mai một hàng chục năm như: Lễ hội đình Lục Nà, Hội chợ phiên (Bình Liêu), Ngày hội văn hoá thể thao dân tộc Sán Chỉ (Tiên Yên), hay như gần đây là Lễ hội Xuống đồng ở Hà Nam (Yên Hưng)… Hiện nay, các lễ hội này đã và vẫn đang được duy trì, phát huy rất tốt.

Theo báo Quảng Ninh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác