Phục dựng lễ hội làng cổ Gia Ninh ven khu di tích đền Hùng.

Với sự tài trợ của một số doanh nghiệp du lịch và Tổng công ty Bảo hiểm Việt Nam, Vụ Lữ hành Tổng cục Du lịch phối hợp Ban quản lý Khu di tích Đền Hùng và chính quyền xã Thanh Đình, TP Việt Trì vừa tổ chức phục dựng lễ hội Ông Khưu- Bà Khưu của làng cổ Gia Ninh.

Phục dựng lễ hội làng cổ Gia Ninh ven khu di tích đền Hùng. - ảnh 1

Đây là lễ hội mang đặc trưng của văn minh lúa nước, tái hiện những lớp văn hóa tín ngưỡng nông nghiệp cổ truyền. Trong thời gian tới, lễ hội sẽ được đưa vào khai thác đón khách theo các tour du lịch của Chương trình “Về miền lễ hội cội nguồn dân tộc Việt Nam” của tỉnh Phú Thọ.

 

Lễ hội Ông Khưu- Bà Khưu của làng cổ Gia Ninh là lễ hội tín ngưỡng phồn thực nông nghiệp, cầu mong mùa màng tươi tốt và sinh sôi với lễ tục rước Giải, rước Ông Khưu- Bà Khưu, Tế Thánh, Hú Cờ.

 

Tâm điểm của lễ hội là khu đình Thanh Đình thờ Quý Minh Đại Vương, một bộ tướng của Tản Viên Sơn Thánh, nhân vật có công giúp dân trị thủy, đánh giặc bảo vệ dân làng và trở thành vị thần bảo hộ cho nhân dân địa phương, được nhân dân suy tôn là Thành Hoàng làng. Đây là nơi diễn ra nghi lễ tế Thánh, các trò diễn gắn với tính chất cầu mùa, cầu phồn thực của cư dân nông nghiệp xưa nhằm mục đích mong mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, an dân hạnh phúc.

 

Lễ hội mở đầu với lễ rước kiệu Ông Khưu- Bà Khưu và rước Giải từ sân vận động sang Oa Nhà Nít và về đình làng. Đoàn rước được tập hợp từ các đội rước của 12 khu dân cư trong xã với đội múa sư tử đi đầu, tiếp theo là đội rước cờ và kiệu rước Ông Khưu (nhân vật tượng trưng cho phái nam) cùng đội múa Giải (Giải là con vật tượng trưng cho thủy thần mang hình dáng gần giống với con rồng nhưng nhỏ hơn và chỉ sống dưới nước, gần giống với thuồng luồng, do con người tưởng tượng ra). Sau đó là đội múa nơm, dập (thể hiện lao động đánh bắt cua, cá) đi kèm cùng đội rước trâu, rước đầu nậu và kiệu rước của các khu dân cư trong xã.

 

Đoàn rước tập hợp tại Oa Nhà Nít (Oa là một đầm nước nằm trên đỉnh đồi, gò, có hình tròn). Tại đây, Ông Khưu xuống kiệu gặp gỡ Bà Khưu (nhân vật tượng trưng phái nữ, được lựa chọn từ những thiếu nữ trong làng) và làm lễ giao bái. Sau khi vái tạ trời đất, thánh thần, Ông Khưu sẽ làm những ba động tác hạ Oa (động tác tượng trưng có ý nghĩa phồn thực, thể hiện sự giao hòa nam nữ) cùng lúc là lễ hú cờ, các đội cờ chạy rước chung quanh Oa và hú vang trong tiếng trống và sự cổ động của dân làng.

 

Tế lễ tại Oa Nhà Nít hoàn thành, đoàn rước kiệu tiếp tục đổ về khu vực đình làng. Về đến sân đình, kiệu lễ được dâng lên bàn thờ Thánh. Đại diện 12 khu dân cư trong làng tiến vào làm lễ theo thứ tự và đội tế hành văn khi các đoàn vào tới sân Đình.

 

Sau nghi thức tế Thánh trang nghiêm và thành kính, đội múa Giải, múa nơm, múa dập tiến vào khu vực giữa sân đình với những vũ điệu vui tươi, tái hiện những động tác lao động, sản xuất, săn bắt và đánh cá trên sông, hồ. Lúc này Ông Khưu- Bà Khưu lên dàn cầu khấn trời đất, cầu lộc cho dân an khang, vật thịnh và phát lộc cho những người dự hội. Một ông trong đội tế cũng lên dàn cầm chiêng vừa cầu, vừa đánh chiêng cùng Ông Khưu- Bà Khưu.

 

Kết thúc múa Giải và cầu khấn trời đất, các con Giải, trâu cùng những phương tiện lao động đánh bắt cua, cá được đốt hóa giải ngay trên sân đình trong tiếng hú vang của dân làng và những người đứng xem chung quanh.

 

Chuyển sang phần hội là màn hát xoan của đội văn nghệ làng Gia Ninh, một loại hình dân ca lễ nghi, phong tục gắn với hội thờ thành hoàng ở các làng cổ vùng đất ven Đền Hùng và một số huyện của tỉnh Phú Thọ.

 

Việc phục dựng lễ hội Ông Khưu- Bà Khưu của làng cổ Gia Ninh, xã Thanh Đình là một phần trong chương trình dài hạn của đề khai thác những giá trị di sản văn hóa đặc sắc tại Khu di tích Đền Hùng nhằm phát triển du lịch, nâng cao đời sống văn hóa của cộng đồng dân cư địa phương. Để có được một kịch bản lễ hội hoàn chỉnh, Ban quản lý di tích Đền Hùng cùng cán bộ Tổng cục Du lịch đã tổ chức sưu tầm một cách công phu, ghi chép lại từ các tài liệu và người dân của khu làng cổ Gia Ninh và xã Thanh Đình.

 

Theo ông Vũ Thế Bình, Vụ trưởng Lữ hành, Tổng cục Du lịch, việc khảo sát, quy hoạch chi tiết các di tích ở Thanh Đình, khôi phục lại các giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội làng cổ Gia Ninh là yêu cầu cấp bách để bảo tồn và phát huy tác dụng của quần thể di tích cổ Thanh Đình, góp phần khai thác tiềm năng du lịch, xây dựng kinh tế địa phương.

 

Làng cổ Gia Ninh thuộc xã Thanh Đình, TP Việt Trì, một xã vùng ven khu di tích Đền Hùng. Thanh Đình là vùng dân cư quan trọng ở trung tâm của nước Văn Lang thời đại Hùng Vương. Khảo cổ học đã từng phát hiện tại đây những dấu vết cư trú dầy đặc của người Việt cổ ở hai thiên niên kỷ cuối cùng trước công nguyên.

Chị Tuyết Hạnh, Phó Giám đốc Ban quản lý di tích khu di tích Đền Hùng cho biết: Thanh Đình là xã có nhiều địa điểm khảo cổ học nhất huyện Lâm Thao như: Gò Mồng, Gò Thờ, Gò Sạnh, Dốc Dướn và đặc biệt là Gò Ghệ, Gò Dạ và khu mộ tang Gò De, nơi có nhiều di vật được tìm thấy.

Thanh Đình cũng chứa đựng nhiều chứng tích văn hóa phi vật thể của người Việt cổ. Các địa danh: Oa Nhà Nít, đồi Bàn Cờ, đồi Lảu Quân, đồi Nhà Bò, núi Nhà Săn, gò Tế Thánh, rừng Quân, núi Đùng… đều gắn với các truyền thuyết thời đại Hùng Vương và những lớp văn hóa tín ngưỡng nông nghiệp cổ truyền, thờ thần tự nhiên, thờ phồn thực nông nghiệp mà đặc biệt là lễ hội làng Gia Ninh, một làng cổ của Thanh Đình.

 

Theo nhân dân

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác