Quảng Nam: Bảo tồn và phát triển vốn dân ca Cơtu

Đến với đồng bào Cơtu các huyện vùng tây đất Quảng, chúng tôi được nghe kể khá chi tiết và rành mạch về truyền thống ca hát của địa phương. Ở Cơ tu với những cái nôi và những cá nhân xuất sắc đã khơi nguồn gìn giữ và góp thêm cho núi rừng Trường Sơn một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, đó là các nghệ thuật hát dân ca Cơtu.

Quảng Nam: Bảo tồn và phát triển vốn dân ca Cơtu - ảnh 1

Dân ca Cơtu đã làm say đắm biết bao thế hệ, tạo nên một không gian văn hóa riêng, gắn liền với những sinh hoạt, tập quán của đồng bào Cơtu.
Người Cơtu rất yêu thích hát dân ca. Đồng bào hát trong nhiều hoàn cảnh với không gian và thời gian khác nhau. Khi lên nương rẫy, xuống đồng, làm đất, kiếm củi, lúc dự đám cưới... Đặc biệt là trong những ngày hội, lễ tết, họ thường dùng lời ca tiếng hát trữ tình để ca ngợi cái đẹp, thể hiện tình cảm, tình yêu trai gái, tình yêu thiên nhiên... Loại hình dân ca Cơtu trước đây rất thịnh hành và được bà con thường xuyên hát ở mọi lúc, mọi nơi, tuy nhiên gần đây đã không còn được thường xuyên nữa, và gần như bị lãng quên trong đời sống xã hội. Người hát còn lại không nhiều, số người học hái thưa vắng dần và trở nên xa lạ với lớp trẻ trong khi các nghệ nhân ngày một già đi. Ở các địa phương như Đông Giang, Tây Giang giờ đây chỉ còn dăm ba cặp nghệ nhân già biết hát, và hầu hết các nghệ nhân đã ở tuổi "gần đất xa trời". Mỗi người một cung bậc khác nhau nhưng ở họ đều có một điểm chung là vốn hiểu biết và lòng đam mê nghệ thuật ca hát. Người mà chúng tôi đã nhiều lần được tiếp chuyện, đó chính là nghệ nhân ATùng Vẻ. Đi hát từ khi còn nhỏ và giờ đây đã bước sang tuổi "cổ lai hy", cụ Vẻ vẫn còn đắm đuối với khúc hát dân ca Cơtu. Tiếng hát của cụ từng vang xa như dòng AVương và đã làm mê say bao thiếu nữ. Cụ ATùng Vẻ đã thuộc và hát được hàng chục bài dân ca cổ với rất nhiều lời ca khác nhau. Cụ cũng đã nhiều lần đi biểu diễn tại các lễ hội, liên hoan văn hóa, văn nghệ tổ chức tại Quảng Nam và khu vực Trường Sơn, Tây Nguyên.

Cũng như cụ ATùng Vẻ, nhạc sĩ Vũ Huy Hoàng - một nhạc sĩ của vùng quê Bắc Bộ cũng là người say đắm các làn điệu dân ca Cơtu. Không quản ngại khó khăn, ông đã đến các bản làng của Tây Giang để ghi âm, ký âm, sáng tác lời mới cho làn điệu dân ca Cơtu. Ông cũng đã tổ chức dạy hát dân ca cho lớp trẻ, làm sống lại phong trào hát dân ca ở địa phương. Ông nói: "Dân ca Cơtu để hát được hay, có phong cách tao nhã như người xưa khó lắm. Học lấy giọng, luyện âm trong làn điệu Cơtu không phải ai cũng làm được, chăm chỉ, thông minh cũng phải mất hàng năm mới ngân được. Hát sao cho tròn vành, rõ chữ, nhấn nhá, luyến láy, ngân nga với phong thái vừa kín đáo, vừa thanh cao là một quá trình khổ luyện". Có thể nhận xét rằng, làn điệu dân ca Cơtu quy tụ nét đẹp của nghệ thuật, sự hài hòa của cặp hát (hát giao duyên) và của những trái tim tri âm, tri kỷ. Vì thế, loại hình nghệ thuật dân gian này với những ai đã trót đa mang, yêu quý nó với nét độc đáo không dễ gì khai thác hết.

Vùng tây đất Quảng hôm nay đã thấy nhiều người hát và học hát những bài ca Cơtu, đó là tín hiệu vui. Càng vui hơn khi nhiều địa phương quan tâm vấn đề bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa Cơtu và tổ chức ghi âm, ký âm và sáng tác lời mới cho dân ca Cơtu. Giờ đây, dân ca Cơtu đã góp mặt trong các đợt hội diễn Hoa phượng đỏ do Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Nam tổ chức, và các lễ hội khác. Thăng trầm cùng thời gian, có lúc người yêu làn điệu dân ca Cơtu tưởng rằng nghệ thuật này rồi sẽ “trôi” đi trong niềm nuối tiếc. Nay thì đồng bào Cơtu đã có riêng đĩa hát dân ca của dân tộc mình. Đó là những việc làm thiết thực để dân ca Cơtu không bị thất truyền.

Theo BQN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác