Quảng Nam: Chưa tìm được lối ra cho việc bảo tồn làng cổ Lộc Yên

Gần đây, Báo Quảng Nam từng đăng tải các vài viết về những giá trị độc đáo, hiếm có và tiềm năng phát triển du lịch văn hóa- sinh thái của làng cổ Lộc Yên (Tiên Phước). Cạnh đó là những vấn đề bức xúc đặt ra trong công tác bảo tồn ngôi làng này. Tuy nhiên, theo ý kiến của các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương, việc gìn giữ, tôn tạo di sản của cha ông đối với làng cổ Lộc Yên hiện là bài toán quá khó.

Bảo tồn, nâng cấp: Bài toán khó!

Làng cổ Lộc Yên hiện còn 4 ngôi nhà cổ được bảo tồn khá nguyên vẹn. Gọi là "nguyên vẹn", nhưng trên thực tế nó đã không còn "nguyên mẫu" như trước, bởi sự tấn công của các tác nhân bên ngoài và... chủ ý của chủ nhân những năm sau này. Nhà của các ông Nguyễn Huỳnh Anh, Trần Khiêm, Đồng Viết Mão, Nguyễn Đình Mẫn, ở thôn 4; nhà ông Lê Văn Hào, ở thôn 5, làng Lộc Yên, xã Tiên Cảnh, Tiên Phước cũng đã thay mái lá bằng mái ngói; mái đất (theo phong cách nhà mái lá - hai tầng mái) vì thế cũng bị đập bỏ; tường xây đá chắp vá. Và đáng lo nhất là có nhà cổ gần như bỏ hoang, không ai trông coi, vì chủ nhân của nó mải tìm kế mưu sinh nơi khác.

Ông Trần Khiêm (77 tuổi) - chủ nhân của ngôi nhà cổ còn giữ được mái đất và tường đất, cho biết: "Ngôi nhà này từ đời ông nội tôi xây. Đã có người dạm hỏi mua gần 300 triệu đồng nhưng tôi không bán. Nhà còn là truyền thống gia phong, nó không tính giá trị bằng tiền". Ông Trần Khiêm thừa nhận, việc giữ gìn ngôi nhà là rất khó. 5 năm trước,  ông Khiêm phải dỡ bỏ mái tranh ở trên mái đất để làm mái ngói. Tiếc những rui mè bằng tre ngâm lâu ngày chắc chắn, ông để trên mái đất, dăm bữa nửa tháng lại trèo lên xem cho đỡ nhớ! Như thế, ngôi nhà mái lá cuối cùng ở Quảng Nam cũng không còn nguyên vẹn bởi thời gian tàn phá, sức chịu đựng có hạn và những khó khăn của gia chủ. 

Cụ Nguyễn Huỳnh Anh vừa mất cuối tháng 7-2007, hưởng thọ 93 tuổi. Lúc còn sống, cụ đặc biệt chăm lo bảo vệ, chống xuống cấp cho ngôi nhà của gia đình mình. Năm này qua tháng khác, trong nhà cụ không bao giờ thắp đèn dầu hỏa, chỉ thắp nến, vì sợ khói đèn làm hư hại các cấu kiện gỗ mít. Trên nóc các kèo, cụ Anh cho treo những bó gai tre để dơi núi không có chỗ đeo bám, sợ phân dơi ảnh hưởng đến sơn thếp, các hoa văn điêu khắc. Nhờ "kỹ tính" như thế nên nhà của cụ Nguyễn Huỳnh Anh, đã trên 120 năm, vẫn còn giữ được nét xưa cổ kính, trở thành "một bảo tàng" về nhà ở truyền thống của đất Quảng.

Không đủ cẩn trọng như cụ Nguyễn Huỳnh Anh, tiền của và đặc biệt là kiến thức bảo tồn nhà cổ nên chủ nhân của các ngôi nhà cổ, nhà truyền thống đều "bó tay" đứng nhìn sự xuống cấp của nó. Họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ, người "mê" nhà cổ Quảng Nam, lo lắng: "Mỗi ngôi nhà cổ còn khá nguyên vẹn như ở làng Lộc Yên, được những người buôn nhà cổ trả mua đến hàng trăm triệu đồng. Rất may là chủ nhân của nó chưa bán! Nếu như không sớm trùng tu, bảo tồn, nâng cấp... thì với tốc độ xuống cấp như hiện nay, chẳng bao lâu nữa các ngôi nhà cổ sẽ đổ ập". Trong vòng 10 năm qua, 10/17 nhà cổ do họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ khảo sát, kẻ vẽ lập hồ sơ đã "bay" về đâu và lúc nào thì chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng cũng không ai biết.

Cơ quan chức năng nói gì?

Đề tài khoa học "Thực trạng và giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa quần thể nhà cổ tại làng Lộc Yên" do UBND huyện Tiên Phước phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di sản - di tích Quảng Nam triển khai thực hiện từ cuối năm 2006 và dự kiến đánh giá nghiệm thu và triển khai thực hiện vào tháng 10-2007. Đó là tâm huyết, trách nhiệm của lãnh đạo địa phương, của các nhà nghiên cứu và niềm hy vọng của chủ nhân của những ngôi nhà cổ ở Lộc Yên. Tuy nhiên, dự án đang ở giai đoạn nghiên cứu về "thực trạng", còn "giải pháp" về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa quần thể nhà cổ Lộc Yên còn phụ thuộc vào kinh phí, thời gian, sự phối hợp giữa ngành văn hóa và du lịch cùng nhiều vấn đề liên quan khác. Phó Chủ tịch UBND huyện Tiên Phước Trần Văn Đốc - chủ nhiệm đề tài khoa học này, cho biết: "Địa phương xác định: Làng cổ Lộc Yên là di sản văn hóa đã tồn tại hàng trăm năm nay. Bảo tồn và phát triển giá trị làng cổ song song với việc phát triển du lịch bền vững, sẽ vừa giữ được làng cổ, giải quyết việc làm và nâng cao đời sống của cư dân trong làng. Trước mắt, huyện hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học về quần thể nhà cổ ở làng Lộc Yên. Bước tiếp theo là huy động mọi nguồn lực để triển khai thực hiện dự án". Ông Trần Văn Đốc cho rằng, bảo tồn phát triển giá trị văn hóa nhà cổ, đưa làng cổ Lộc Yên trở thành điểm du lịch hấp dẫn trong điều kiện hiện nay là rất khó khăn. Địa phương có thừa quyết tâm nhưng cũng thiếu rất nhiều "điều kiện" để thực hiện.

Hơn 10 năm tái lập tỉnh, Quảng Nam cũng đã chú trọng đến công tác trùng tu, bảo tồn và xem làng cổ, nhà cổ là những di sản - di tích văn hóa - lịch sử - kiến trúc và là vốn quý của truyền thống văn hóa mang bản sắc đặc trưng của Quảng Nam; song thực tế thì những gì đã làm được vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Tư nhân lùng sục ráo riết để mua nhà cổ. Và nạn "chảy máu" nhà cổ đang âm thầm xảy ra ở khắp các làng quê Quảng Nam. Nguyên nhân được cho là "lực bất tòng tâm", vì Quảng Nam còn nghèo, không có kinh phí đầu tư cho trùng tu, bảo tồn, nâng cấp nhà cổ, trong đó có làng cổ Lộc Yên.

Phó Giám đốc Sở VH-TT  Hồ Xuân Tịnh, cho biết: "Ngôi nhà cổ càng tăng thêm giá trị khi nó nằm trong quần thể không gian văn hóa. Làng cổ Lộc Yên hội đủ các yếu tố đó, vì nó vừa có nhà cổ, nhà rường truyền thống Quảng Nam, trong không gian làng quê trung du thoáng đãng. Với trách nhiệm cơ quan quản lý văn hóa, chúng tôi đã tiến hành khảo sát, lập hồ sơ, vận động các gia đình gìn giữ các ngôi nhà cổ. Với một tỉnh còn nhiều khó khăn như Quảng Nam, chúng tôi chỉ biết kêu gọi bảo tồn làng cổ, nhà cổ, đặc biệt là làng cổ Lộc Yên theo hướng xã hội hóa: Nhà nước, địa phương và nhân dân cũng chung tay giữ gìn và phát triển giá trị nhà cổ".  Cũng theo ông  Tịnh, những ngôi nhà cổ chưa xếp hạng di tích thì mặc nhiên, chủ nhân của nó có quyền định đoạt; sửa chữa, dỡ bỏ kết cấu, bán, cho, tặng… Phát triển du lịch, tạo điều kiện cho cư dân nhà cổ làm thêm các dịch vụ, trên cơ sở có định hướng, quy hoạch bài bản cũng là một giải pháp tích cực trong bảo tồn, phát huy giá trị làng cổ Lộc Yên. Về phía cơ quan chủ quản du lịch, Giám đốc Sở Du lịch Đinh Hài, cho biết: "Thời gian qua, đã có 5 công ty lữ hành lớn ở khu vực miền Trung liên hệ với ngành du lịch Quảng Nam mở các tour về làng cổ Lộc Yên - Tiên Phước. Ngoài ra, còn có nhiều "đơn đặt hàng" khác nhưng chúng tôi không thể đáp ứng nhu cầu tham quan, du lịch của du khách. Sở Du lịch  vừa có cuộc khảo sát tại làng cổ Lộc Yên. Nơi đây rất có tiềm năng phát triển du lịch văn hóa, du lịch sinh thái làng quê... Để làng cổ Lộc Yên được đưa vào tour du lịch thì phải đầu tư cơ sở hạ tầng, tăng cường các dịch vụ, quản lý bảo tồn, trang bị kỹ năng, cách làm du lịch cho cư dân làng cổ. Tất cả những vấn đề ấy, chỉ riêng ngành du lịch thì không thể "gánh" nổi".

Bao nhiêu năm dựa lưng vào núi, những ngôi nhà cổ ở Lộc Yên đã trụ vững trước thiên tai, chiến tranh và những bất chợt của đời người. Liệu có giữ được làng cổ Lộc Yên cho thế hệ mai sau?

Theo Báo Quảng Nam

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác