Quảng Nam: Xã hội hóa công tác bảo tồn, tôn tạo di tích

Trong khi nhiều di tích cấp tỉnh ở Quảng Nam vì thiếu kinh phí nên công tác tu bổ, tôn tạo chưa được quan tâm đúng mức; ở một số nơi, công tác quản lý còn buông lỏng nên nhiều di tích xuống cấp thì tại huyện Điện Bàn trong nhiều năm qua đã làm tốt phát động xã hội hóa trong việc bảo tồn, tôn tạo di tích trên địa bàn huyện.

Di tích quốc gia lăng mộ Hoàng Diệu được tôn tạo và quản lý nghiêm ngặt nhờ công tác vận động xã hội hóa ở Điện BànDi tích quốc gia lăng mộ Hoàng Diệu được tôn tạo và quản lý nghiêm ngặt nhờ công tác vận động xã hội hóa ở Điện Bàn

Với phương châm “Nhân dân làm, tộc họ làm, Nhà nước hỗ trợ”, nhiều di tích ở Điện Bàn đã được đầu tư tôn tạo và giữ gìn xứng đáng với những giá trị văn hóa lịch sử của di tích đó.

Giữ gìn “trang sử vàng” của địa phương

Ông Phạm Nên, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Điện Bàn ví von: Nếu xem mỗi di tích là một trang sử vàng của địa phương thì huyện Điện Bàn là nơi đang lưu giữ rất nhiều trang sử vàng quý giá như thế. Theo thống kê của Sở VH, TT&DL tỉnh Quảng Nam, hiện cả tỉnh có 2 di tích quốc gia đặc biệt, 48 di tích cấp quốc gia và 242 di tích cấp tỉnh. Trong đó, riêng địa bàn huyện Điện Bàn có 41 di tích được Nhà nước xếp hạng, trong đó có 4 di tích lịch sử -văn hóa cấp quốc gia và 37 di tích cấp tỉnh. Do điều kiện nguồn vốn ngân sách không đảm bảo nên việc vận động phương châm xã hội hóa để quản lý tôn tạo di tích đã trở thành yếu tố cốt lõi để giữ gìn và phát huy các giá trị di tích ở Điện Bàn. Với phương châm “Nhân dân làm, tộc họ làm, Nhà nước hỗ trợ”, trong những năm qua huyện Điện Bàn đã vận động được trên 20 tỷ đồng để nâng cấp tôn tạo các di tích, trong đó gần 95% huy động từ chính người dân, các tộc họ, bà con Điện Bàn sống xa quê và từ các tổ chức kinh tế - xã hội trong và ngoài huyện.

Trước khi tỉnh Quảng Nam ban hành quy chế quản lý, sử dụng di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh..., trên địa bàn tỉnh vào năm 2007 thì trước đó, năm 2006, huyện Điện Bàn đã có quyết định số 49 về việc ban hành quy chế quản lý và sử dụng di tích lịch sử -văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn huyện. Theo đó, các di tích cấp quốc gia sẽ do huyện quản lý và các  di tích cấp tỉnh sẽ giao cho chính quyền địa phương quản lý. Theo ông Phạm Nên thì có 10/14 xã có di tích trên địa bàn huyện đã thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ, tôn tạo các di tích trên địa bàn. Đặc biệt là các di tích lăng mộ, nhà thờ, đình làng..., 4 xã còn lại tuy chưa đầu tư đúng mức nhưng không có tình trạng xâm hại nghiêm trọng. Có một thực tế là công tác vận động xã hội hóa đóng góp để trùng tu tôn tạo các di tích như lăng mộ danh nhân, chí sĩ, đình thờ..., nhận được khá nhiều sự đóng góp và công tác quản lý cũng rất chặt chẽ vì nó liên quan trực tiếp  đến dòng tộc, yếu tố tâm linh với dân làng. Trong khi đó, những nơi chưa làm tốt công  tác này thường là những nơi có những di tích chung chung, không gắn kết với một dòng tộc nào. Đây cũng là một trong những điểm khó khăn trong công tác tôn tạo và quản lý di tích cấp tỉnh vì những di tích này hầu như khó có được nguồn ngân sách đầu tư để tu bổ.

Trong số 4 di tích cấp quốc gia hiện nay ở Điện Bàn gồm: lăng mộ Trần Quý Cáp (Điện Phước); lăng mộ Hoàng Diệu (Điện Quang); giếng Nhà Nhì (Điện Ngọc) và tháp Bàng An (Điện An) thì có nhiều di tích đã được Nhà nước đầu tư trùng tu gần 10 năm trước (lăng mộ Trần Quý Cáp); hoặc được Nhà nước hỗ trợ cùng với nhiều nguồn vận động khác (lăng mộ Hoàng Diệu)... Nhìn chung, công tác quản lý, tôn tạo các di tích này khá tốt, chỉ riêng khu lăng mộ Trần Quý Cáp do điều kiện lịch sử nên nay còn nằm trong khu nghĩa trang chung của nhân đân, không trang trọng và bị xâm lấn bởi nhiều ngôi mộ khác. Chính quyền đã có chủ trương và phương án di dời vào khu tưởng niệm của địa phương nhưng vì đây là di tích cấp quốc gia nên còn phải chờ đợi sự hướng dẫn chỉ đạo từ cấp trên xuống. Đối với những di tích cấp quốc gia khác, mặc dù không có nguồn ngân sách nhưng huyện đã linh động tìm kiếm, huy động từ nhiều nguồn khác để có kinh phí thuê người quản lý. “Dù mức thù lao không cao, chỉ hỗ trợ cho người bảo vệ được khoảng 100.000-150.000 đồng/tháng, nhưng cách làm đã phát huy khá tốt công tác quản lý di tích. Người dân cũng ý thức hơn trong việc góp phần bảo vệ di tích trên địa bàn”, ông Phạm Nên cho biết.

Theo Sở VH, TT & DL Quảng Nam, bên cạnh kinh phí từ chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, từ năm 1997-2008, Quảng Nam đã huy động tài trợ, đóng góp từ nhiều tổ chức quốc tế, người dân và ngân sách địa phương với kinh phí hơn 108 tỷ đồng để tu bổ, chống xuống cấp các di tích.

Vận động nhân dân đóng góp tôn tạo di tích

Bà Đinh Thị Hiệp, chuyên viên phòng VHTT huyện cho biết: Ở Điện Bàn, có nhiều di tích được tôn tạo và quản lý chặt chẽ hoàn toàn nhờ vào nhân dân. Chẳng hạn như di tích đình Thanh Quýt được trùng tu hơn 2 tỷ đồng hoàn toàn từ nguồn đóng góp của các tộc hộ, nhân dân, hay như nhà thờ tộc Phan Công (Điện Thọ), tộc Hồ (Điện Tiến),...

Ở vùng đất có quá nhiều di tích này, mỗi địa phương đã phát huy hết nội lực của mình, tìm kiếm những cách thức sáng tạo khác nhau để làm tốt công tác quản lý, tôn tạo di tích. Vùng đất Gò Nổi – nơi nổi danh là vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi sản sinh ra nhiều danh nhân, chí sĩ nổi tiếng của Quảng Nam như Hoàng Diệu, Phạm Phú Thứ, Trần Cao Vân, Phan Thanh,... là một trong những địa phương có phong trào xã hội hóa tốt để bảo tồn, tôn tạo các di tích trong vùng. Tại xã Điện Quang - nơi có đến 6 di tích (1 di tích cấp quốc gia) trong suốt 3 năm qua chính quyền xã đã cử cán bộ xã, các chư phái tộc trong làng đi vận động con cháu tộc họ trong làng và những người đang làm ăn xa đóng góp hàng tỷ đồng nâng cấp, tôn tạo hàng loạt di tích như lăng mộ Lê Đình Dương, bia chứng tích Chương Dương, lăng mộ Hoàng Diệu,...

Ở xã Điện Tiến, nơi nổi danh với chiến thắng Bồ Bồ, một Điện Biên Phủ ở Quảng Nam, chính quyền xã đã vận động nhân dân bảo tồn, tôn tạo di tích đồi Bồ Bồ, nhà thờ tộc Hồ,... Đặc biệt mới đây địa phương đã khánh thành công trình trùng tu đình Diệm Sơn, mái đình có lịch sử 200 năm tuổi với kinh phí đầu tư hơn 1,5 tỷ đồng hoàn toàn từ nguồn vận động tài trợ, đóng góp.

Trong quá trình kiểm tra chấm điểm thôn, xã văn hóa, chấm điểm phân loại tổ chức cơ sở Đảng trong sạch vững mạnh hằng năm, huyện Điện Bàn đều có chỉ đạo cho cơ sở về thang điểm quản lý, trùng tu, tôn tạo di tích. Biểu dương những địa phương làm tốt, nhắc nhở những nơi để di tích xuống cấp tại các cuộc họp của Huyện ủy, HĐND, UBND huyện để kịp thời có phương án quản lý, tôn tạo hoàn chỉnh.

Giáo dục truyền thống thông qua các di tích

Một trong những định hướng mà huyện Điện Bàn đang cố gắng xây dựng trong thời gian gần đây là cùng với các trường học giáo dục cho học sinh ý thức về truyền thống lịch sử, về sự cần thiết phải giữ gìn, trùng tu những di tích quý giá của địa phương. Ở một số trường mang tên các danh nhân, chí sĩ yêu nước như Trường Nguyễn Văn Trỗi, Trường Trần Quý Cáp..., hằng năm vào những dịp lễ lớn, kỷ niệm ngày mất của các vị anh hùng, hay những dịp giỗ tổ đều tổ chức cho học sinh đi thăm viếng các di tích, tổ chức các buổi dọn dẹp vệ sinh quanh các di tích, nói chuyện chuyên đề về những tấm gương sáng để giáo dục ý thức cho thế hệ trẻ. Ông Phạm Nên cho biết: Huyện đang cố gắng từng bước biến các di tích ở từng vùng thành nơi giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống hiếu học cho thế hệ tương lai. Đồng thời kết hợp xây dựng các di tích trở thành khu công viên, khu du lịch lịch sử - văn hóa.

Ngoài các di tích, hiện nay huyện đang mở cuộc vận động xã hội hóa để nâng cấp bảo tàng huyện, đang tọa lạc trên đất Hoàng cung của tỉnh Quảng Nam xưa. Cuộc vận động này đã nhận được sự ủng hộ rất lớn của người dân địa phương với mong muốn xây dựng bảo tàng thành nơi lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống của đất và người Điện Bàn, đồng thời cũng tạo thành một điểm du lịch lịch sử - văn hóa để du khách có điểm dừng chân tham quan khi đến với Điện Bàn.

 

Theo VH

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác