Quảng Ninh: Cần bảo tồn và phát huy giá trị các di sản hệ thống di tích nhà Trần

Đến nay các nhà khoa học đã xác định quần thể di tích văn hoá nhà Trần tại Đông Triều - Quảng Ninh gồm 14 điểm di tích đã được xếp hạng, bao gồm các đền đài, lăng tẩm và những công trình tôn giáo.

Quảng Ninh: Cần bảo tồn và phát huy giá trị các di sản hệ thống di tích nhà Trần - ảnh 1

Hệ thống các di tích này mang trong mình đầy đủ các giá trị lịch sử, văn hoá, thẩm mỹ, khoa học và giáo dục. Qua hệ thống di tích cho thấy Đông Triều đã từng là trung tâm văn hoá của Đại Việt, gắn với sự xuất hiện dòng tư tưởng phật giáo thuần Việt, Thiền phái Trúc Lâm. Hệ thống di tích hiện vẫn nằm trong khung cảnh thiên nhiên hấp dẫn và lưu giữ nhiều di vật cũng như văn hoá phi vật thể đặc sắc. Kiến trúc các di tích thời Trần tại đây vừa đẹp, vừa bền vững lại hài hoà, đã thể hiện trình độ xây dựng,  kiến trúc của cha ông ta từ thời xưa. Điều đáng nói là chỉ phần nhỏ trong tổng số di tích này đang hiện hữu, phần nào được phát huy giá trị, còn lại đã là phế tích, các giá trị của chúng vẫn nằm sâu dưới lòng đất, cần được khai quật, khôi phục.

Có thể coi đền An Sinh, nơi thờ 8 Đế vị nhà Trần là di tích đã được đầu tư lớn nhất trong hệ thống các di tích nhà Trần ở Đông Triều. Năm 1997 đền được trùng tu với tổng diện tích 2,7 ha, gồm nơi tự và sân vườn. Thế nhưng do di tích không được xây dựng trên cơ sở khoa học khảo cổ học nên kiến trúc sơ sài, thiếu tinh tế, thậm chí tự phát, pha tạp cổ kim lẫn lộn, dẫn đến khó hình dung được kiến trúc khởi nguyên của di tích. Các di tích khác như lăng Ngải Sơn, an táng vua Trần Hiến Tông, chùa núi Ngọc Thanh, thờ phật và Đức thánh Trần, chùa Tuyết, chùa Quỳnh Lâm cũng đã được trùng tu xây dựng lại song đều ở dạng kiến trúc tự phát, không dựa trên cơ sở khoa học, không phù hợp, quy mô đơn giản. Riêng chùa Quỳnh Lâm, các đợt khai quật gần đây đã chứng minh diện mạo chùa thời Lê Trung Hưng có quy mô rất lớn, khác xa diện mạo Quỳnh Lâm hôm nay với loại hình kiến trúc được quy hoạch chuẩn theo kiểu “nội công, ngoại quốc” với gần trăm gian...

Đáng tiếc là hiện nay 9 di tích còn lại trong hệ thống các di tích nhà Trần tại Đông Triều đã được xếp hạng chỉ còn lại ở dạng phế tích, dấu tích, thậm chí đã mất dấu hoàn toàn. Lăng Tư Phúc chỉ còn lại một số dấu hiệu khảo cổ học, hiện nằm trên một quả đồi thấp đang do dân quản lý và trồng cây ăn quả, một số hộ đã xây dựng nhà cao tầng ở đây. Thái Lăng chỉ còn lại nền móng kiến trúc, rồng đá, bậc thềm và các hiện vật đơn lẻ. Lăng Phụ Sơn chỉ được thế hệ hôm nay nhận biết qua rất nhiều những di vật tiêu biểu còn để lại trên bề mặt. Đền Thái, được coi là thái miếu của vương triều nhà Trần hiện cũng chỉ được nhận định nằm đâu đó trên một quả đồi thấp. Chùa Ngoạ Vân, nơi Trần Nhân Tông tu hành và viên tịch, có thể coi là điểm di tích quan trọng bậc nhất của hệ thống di tích Trúc Lâm Yên Tử. Thế nhưng hiện nay phế tích này chỉ còn lại 2 ngôi bảo tháp là Phật Hoàng tháp (mộ của vua Trần Nhân Tông) và Đoan Nghiêm tháp, cùng rất nhiều các hiện vật gẫy vụn, trộn lẫn, dấu vết của những lần con người đào trộm cổ vật Chùa Hồ Thiên, theo chính sử, đây là nơi đăng đàn thuyết pháp của Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông. Khi Pháp Loa kế tục đã cho xây dựng ở đây hàng chục công trình quy mô đồ sộ. Nhưng những công trình đó nay đã không còn, chỉ để lại duy nhất một tấm bia đá lớn và một số ngôi tháp quý, trong đó có tháp 7 tầng bằng đá xanh được gia công cầu kỳ, là một trong số ít tháp đá thời Trần còn khá nguyên vẹn. Đặc biệt hiện nay 2 di tích Mục Lăng và Đồng Hỷ Lăng đã hoàn toàn mất dấu tích. Mục Lăng nơi an táng của vua Trần Minh Tông, bị huỷ hoại do việc đắp đập Trại Lốc làm hồ chứa nước phục vụ cho nông nghiệp.

Có thể nói trong tổng số 14 di tích kể trên chỉ có số ít di tích đã được khôi phục, song số lương hạng mục khôi phục còn rất hạn chế, và nguyên tắc khôi phục chưa dựa trên cơ sở khoa học, gây nghi hoặc về kiến trúc khởi nguyên của công trình. Một số điểm di tích đã được các nhà khoa học tiến hành thám sát, khai quật, tìm thấy nền móng kiến trúc cổ và hệ thống các di vật tiêu biểu. Tuy nhiên hầu như các di vật có giá trị chưa được tập trung trưng bày, nghiên cứu, bảo tồn. Hiện mới có 4 chùa có sư trụ trì, còn lại chùa Ngoạ Vân và các điểm lăng mộ khác chưa được quản lý thích đáng Hầu hết các di tích chưa được quy hoạch tổng thể, khoanh vùng bảo vệ, gây ảnh hưởng đến di tích. Các lợi thế khác về cảnh quan như những cánh rừng tạp còn nguyên sơ, rừng thông nhiều tuổi trên dãy núi Đông Triều vẫn chưa được khai thác cùng giá trị di tích. Hệ thống dịch vụ cho hoạt động du lịch, cũng như giao thông hạ tầng ở đây còn mang tính tự phát và nhỏ lẻ, chưa được đầu tư...




Theo QN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác