Thanh Hoá: Bảo vệ, phát huy giá trị khu di tích Thành nhà Hồ

Cụm di tích lịch sử Thành nhà Hồ thuộc huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa là một công trình kiến trúc độc đáo vào bậc nhất trong lịch sử quân sự nước ta, một công trình mà như đánh giá của học giả người Pháp Louis Beraaer, là một trong những tác phẩm đẹp nhất của nền kiến trúc Việt Nam trước đây. Hiện hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO công nhận Thành nhà Hồ là di sản văn hóa thế giới đang trong giai đoạn gấp rút hoàn thiện. Thời gian chuẩn bị cho Thành nhà Hồ đến … UNESCO đang ngày một ngắn lại…

Thanh Hoá: Bảo vệ, phát huy giá trị khu di tích Thành nhà Hồ - ảnh 1

Dấu ấn thời gian

Theo các tài liệu lưu trữ được biết: Thành nhà Hồ (còn có tên là thành Tây Đô, An Tôn), vốn là kinh đô của nước Đại Ngu với kiến trúc mang tính quân sự hoành tráng bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung. Thành có ba bộ phận: La thành, Hào thành và Hoàng thành. Trong đó, La thành và Hào thành được xây dựng với mục đích bảo vệ thành nội, dấu tích còn lại khá mờ nhạt. Hoàng thành ngự trên bình đồ gần như vuông có diện tích khoảng 1km2. Phần tường thành ngoài được ốp bằng các phiến đá xanh có khối lượng cả chục tấn. Các phiến đá này được ghè đẽo công phu và xếp chồng khít nhau theo hình chữ công, tạo thành vách thẳng đứng mà không cần mạch vữa kết dính. Cửa thành được xây theo hình vòm cuốn. Trên cửa Bắc, Nam hiện vẫn còn dấu tích các vọng lâu. Không chỉ là “nhân chứng lịch sử” chứng kiến sự chuyển giao quyền lực giữa hai vương triều Trần - Hồ, Thành Tây Đô còn là nơi diễn ra các cuộc cải cách táo bạo của Hồ Quý Ly trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, thể hiện khát vọng xây dựng một đất nước thái bình, cường thịnh.

Mang trong mình những giá trị lịch sử văn hóa tốt đẹp, Thành nhà Hồ từ lâu trở thành niềm tự hào của người dân xứ Thanh. Tuy nhiên, trước sự tàn phá khốc liệt của thời gian, chiến tranh và con người, hiện nay một số đoạn thành đã bị hư hại, sạt lún. Hàng chục ngôi nhà mọc san sát dưới chân Thành nhà Hồ, thậm chí có mảng thành còn bị người dân “mượn tạm” để xây chuồng trại! Những cung điện nguy nga trong thành giờ không còn nữa, thay vào đó là các thửa ngô, ruộng lúa, lác đác các “lều chòi” của người dân trong vùng. Giá trị nhất của cung điện xưa còn sót lại là đôi rồng đá bị mất đầu nằm “bơ vơ” giữa cánh đồng, những năm gần đây mới được rào chắn bảo vệ.

Ngay cạnh cửa Đông là đền thờ Nàng Bình Khương. Tương truyền khi xây thành, ở phía Đông có một đoạn thành cứ xây lên là đổ. Hồ Quý Ly cho rằng người đốc công ở đây là Trần Công Sỹ có ý làm phản nên đem ra chém đầu. Nàng Bình Khương biết chồng bị oan, kêu mãi không thấu bèn đập đầu xuống đá mà chết. Nhân dân lập đền tại đây để thờ bà.

Bảo vệ di tích, việc làm cấp bách

Trước thực trạng của khu di tích, cùng với việc thành lập Ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ di sản văn hóa thế giới, tháng 7.2007, tỉnh Thanh Hóa đã thành lập Ban quản lý di tích Thành nhà Hồ, (hoạt động chính thức từ tháng 11.2007) với các nhiệm vụ trọng tâm: Phối hợp với các cơ quan chức năng ở trung ương và địa phương xây dựng hồ sơ di sản. (Hiện tại Thủ tướng đã đồng ý và có công văn đề nghị Bộ VH,TT&DL và UBND tỉnh hoàn thiện các tiểu tiết của hồ sơ để trình UNESCO trước tháng 9.2009). Nhiệm vụ thứ hai không kém phần quan trọng là quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị khu di tích Thành nhà Hồ. Hàng loạt các dự án đã được triển khai: Dự án đền bù giải phóng mặt bằng khu vực từ chân thành đá ra ngoài 10m (dự án do UBND huyện Vĩnh Lộc làm chủ đầu tư); Dự án chống thấm ở các cổng thành; Dự án khai quật khảo cổ, trùng tu một số công trình phụ cận liên quan đến Thành nhà Hồ như: Đàn tế Nam Giao, đường Hoè Nhai, đền thờ Nàng Bình Khương…Trong số đó giá trị nhất là khu Đàn tế, một công trình tôn giáo, nơi hành lễ của nhà vua xưa, tế tạ trời đất, cầu cho quốc thái dân an, và con đường Hòe Nhai dài 2km nối từ cửa Nam đến Đàn tế (núi Đún Sơn thuộc địa phận xã Vĩnh Thành, Vĩnh Lộc).

Bên cạnh đó, công tác bảo vệ nguyên trạng, ngăn chặn các trường hợp xâm phạm cũng đang được tiến hành một cách triệt để.

Số phận của người dân dưới chân Thành đá

Phạm vi khu vực cần giải tỏa để trùng tu kiến trúc của Thành nhà Hồ có liên quan đến 17 hộ dân đang sinh sống ở đây, trong đó có 11 hộ thuộc xã Vĩnh Tiến và 6 hộ thuộc xã Vĩnh Long. Theo ông Lê Bá Ý - Phó chủ tịch huyện Vĩnh Lộc thì khu tái định cư sẽ được thiết lập tại cánh đồng xã Vĩnh Tiến cho các hộ dân trong xã, riêng 6 hộ thuộc Vĩnh Long chỉ tiến hành xen cư. Dự kiến tổng số vốn đầu tư cho dự án khoảng 4 tỷ đồng.

Thiết nghĩ thời gian không còn dài nữa, hy vọng huyện Vĩnh Lộc sẽ nhanh chóng triển khai các dự án một cách minh bạch, hiệu quả, giúp người dân ổn định tâm lý, “an cư” để “lạc nghiệp” tại nơi sinh sống mới. Đồng thời, thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị khu di tích Thành nhà Hồ để đón đoàn thẩm định của UNESCO vào tháng 9 năm nay.

Theo DL

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác