Thanh Hóa với công tác trùng tu, tôn tạo và bảo vệ di tích

Thanh Hóa là tỉnh có bề dày lịch sử, với hệ thống di tích - danh thắng đa dạng, phong phú, trong đó có nhiều di tích đặc biệt quan trọng... Vì vậy việc trùng tu, tôn tạo, bảo vệ các di tích là rất quan trọng và cần thiết.

Việc xây dựng đền Mẫu tại Di tích quốc gia thắng cảnh núi Nưa (xã Tân Ninh, Triệu Sơn) khi chưa có quy hoạch chi tiết là vi phạm Luật Di sản văn hóa.Việc xây dựng đền Mẫu tại Di tích quốc gia thắng cảnh núi Nưa (xã Tân Ninh, Triệu Sơn) khi chưa có quy hoạch chi tiết là vi phạm Luật Di sản văn hóa.

Tuy nhiên, trong công tác quản lý và hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích tại một số nơi chưa chặt chẽ, còn xảy ra hiện tượng tự ý tu bổ di tích không tuân theo quy định, làm ảnh hưởng đến việc gìn giữ yếu tố gốc của di tích.

Nhiều giải pháp cho việc trùng tu, tôn tạo, bảo vệ di tích

Theo thống kê của ngành chức năng, đến hết năm 2010 trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có 1.535 di tích – danh thắng, trong đó có 137 di tích được xếp hạng di tích cấp quốc gia, 504 di tích được xếp hạng di tích cấp tỉnh. Trong những năm qua, công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa di sản nói chung, công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích nói riêng trên địa bàn tỉnh có nhiều chuyển biến, làm cơ sở pháp lý cho việc xác định thẩm quyền, trình tự thủ tục của hoạt động quản lý, bảo vệ, xếp hạng và bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích – danh thắng. Những di tích - danh thắng được quản lý, xếp hạng, bảo vệ và đầu tư bảo quản, tu bổ đã trở thành những sản phẩm văn hóa hoàn chỉnh, giúp các thế hệ hôm nay và mai sau có một cái nhìn toàn diện hơn về lịch sử - văn hóa, cũng như kiến thức mỹ thuật đặc sắc, tiêu biểu của các thời kỳ, góp phần vào việc giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ và đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh của nhân dân... Đặc biệt, từ khi Luật Di sản văn hóa ra đời và để đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các di tích, UBND tỉnh đã quyết định thành lập Ban Quản lý Di tích và Danh thắng, Ban Quản lý Thành Nhà Hồ (nay là Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa Thành Nhà Hồ), Ban Quản lý Khu Di tích lịch sử Lam Kinh...; đồng thời ban hành các chỉ thị, văn bản nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo vệ, tu bổ di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh... Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch thành lập Ban Quản lý dự án công trình văn hóa, tham mưu cho UBND tỉnh phân cấp quản lý các di tích quốc gia, cấp tỉnh cho chính quyền địa phương quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị...; ban hành các văn bản về việc điều chỉnh, bổ sung hướng dẫn phân cấp bảo quản, tu bổ, phục hồi, tôn tạo và tu sửa cấp thiết các di tích – danh thắng, hướng dẫn trình tự, thủ tục cấp bằng xếp hạng di tích – danh thắng... để hướng dẫn các địa phương và ngành chức năng cụ thể hóa các điều khoản được quy định của Luật Di sản văn hóa... Ngoài nguồn kinh phí của Trung ương, hằng năm tỉnh đều trích ngân sách đầu tư hàng tỷ đồng cho việc chống xuống cấp di tích. Ngoài ra, từ nguồn huy động xã hội hóa mà nhiều di tích đã được trùng tu, tu bổ khang trang, thu hút đông đảo nhân dân tới tham quan, là địa chỉ sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, góp phần đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân và du khách gần xa.

Vẫn còn nhiều vi phạm trong tôn tạo, tu bổ di tích

Trong những năm qua, việc triển khai, tổ chức thực hiện quản lý và bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích – danh thắng tại Thanh Hóa đã đạt được những kết quả nhất định rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, cũng cần thấy rõ một thực trạng là bên cạnh các di tích quốc gia được đầu tư bằng nguồn kinh phí của Nhà nước, có cán bộ chuyên môn tham gia, có kinh phí hoạt động nên được tổ chức bài bản, di tích được quản lý khá tốt... vẫn còn các di tích cấp tỉnh và di tích chưa được xếp hạng chưa được quan tâm đúng mức. Trong khi đó, do thiếu hiểu biết về những quy định của Luật Di sản văn hóa cũng như việc quản lý của chính quyền địa phương còn lỏng lẻo nên nhiều sai phạm trong việc trùng tu, tu bổ, tôn tạo di tích đã xảy ra, tình trạng tu bổ không phù hợp, nhất là việc bổ sung đồ thờ mới và xây dựng một số hạng mục trong di tích không đúng với quy định, tình trạng tu bổ chưa đồng bộ. Trình độ chuyên môn trong vấn đề bảo vệ di tích của đội ngũ cán bộ quản lý ở xã chưa đáp ứng yêu cầu, kinh phí dành cho công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích từ Chương trình mục tiêu quốc gia và Chương trình chống xuống cấp di tích của các địa phương còn thấp, việc phân bổ kinh phí còn dàn trải nên thời gian bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích thường kéo dài; việc xây dựng, tu bổ khi bị hư hỏng, xuống cấp chủ yếu bằng nguồn vốn xã hội hóa nên hiệu quả bảo vệ và phát huy giá trị di tích chưa cao, nhiều công trình tu bổ xong làm phá hỏng cảnh quan di tích, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến di tích nhưng chưa được xử lý đúng mức...

Di tích quốc gia thắng cảnh núi Nưa – địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (gồm núi Nưa, đền Nưa và Am Tiên) ở xã Tân Ninh, huyện Triệu Sơn (được xếp hạng năm 2009) là một ví dụ. Căn cứ vào hiện trạng của di tích, Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch đang xem xét quy hoạch phục hồi, tôn tạo tổng thể di tích. Hiện tại, đơn vị tư vấn đang tiến hành khảo sát  hạng mục công trình của di tích, lập quy hoạch trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tuy nhiên, xã Tân Ninh đã để xảy ra tình trạng thi công đền Mẫu tự phát trái phép diễn ra tại khu vực 1 của di tích (khu vực không được phép xâm phạm)...

Luật Di sản văn hóa đã quy định rất rõ, quy trình cấp thủ tục trùng tu, tôn tạo, tại Khoản b Điều 34: Lập quy hoạch, dự án trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, trừ trường hợp sửa chữa nhỏ không ảnh hưởng đến yếu tố gốc cấu thành di tích. Đối với di tích cấp tỉnh, phải được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền về văn hóa, thể thao và du lịch cấp tỉnh; đối với di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt, phải được sự đồng ý bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Thế nhưng, trong khi chưa được cơ quan chức năng phê duyệt, công trình vẫn được tiến hành xây dựng...

Trao đổi với chúng tôi, ông Đào Hữu Cơ, Phó Chủ tịch UBND huyện Triệu Sơn, cho biết: Đền Mẫu được nhân dân địa phương tự nguyện góp nguyên vật liệu xây dựng để thờ Bà Triệu từ cách đây hơn 30 năm, đây là công trình mang tính tâm linh của nhân dân địa phương, do đền Mẫu bị sập đã lâu, nên từ tháng 10-2010, được sự đóng góp của nhiều nhà hảo tâm, những người trông coi di tích đã tiến hành xây dựng đền Mẫu trên nền đền cũ (đến nay công trình vẫn chưa hoàn thành). Ông khẳng định, việc UBND xã Tân Ninh - đơn vị đang quản lý trực tiếp đền Mẫu cho xây dựng công trình này nằm trong Di tích quốc gia thắng cảnh núi Nưa khi chưa có phê duyệt tổng thể, chi tiết là sai với Luật Di sản văn hóa. Vì vậy, UBND huyện đã có công văn yêu cầu Chủ tịch UBND xã Tân Ninh ra quyết định đình chỉ việc xây dựng đền Mẫu và UBND xã Tân Ninh cũng đã ra quyết định đình chỉ công trình trên.

Ngoài ra, một thực trạng đáng báo động vẫn còn diễn ra ở một số địa phương, vì mục tiêu phát triển kinh tế, tăng nguồn thu ngân sách đã triển khai không ít công trình gây tác động xấu đến cảnh quan thiên nhiên và môi trường như khai thác đá làm vật liệu xây dựng, cho thuê bờ biển làm khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi... Nhiều di tích bị vi phạm nghiêm trọng nhưng chỉ đến khi nhân dân phát hiện, báo chí lên tiếng, thì cơ quan quản lý Nhà nước về di sản văn hóa mới vào cuộc, như việc tu bổ, tôn tạo Di tích Độc Cước và xây dựng Khách sạn Biển Nhớ làm che chắn tầm nhìn của Di tích đền Độc Cước (Sầm Sơn). Hiện tượng làm mới di tích, tô vẽ lại tượng pháp, đồ thờ cổ, cung tiến hiện vật không phù hợp với di tích, làm biến dạng, giảm giá trị của di tích gốc diễn ra khá phổ biến. Sai phạm này đa số xảy ra ở các chùa (di tích tôn giáo) và những di tích tín ngưỡng được giao cho ban quản lý di tích địa phương quản lý, điển hình như chùa Tiên (xã Nga An, huyện Nga Sơn), chùa Đô Mỹ (xã Hà Tân, huyện Hà Trung), đền Độc Cước (thị xã Sầm Sơn), chùa Thông (xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Lộc), chùa Khánh Quang (thị xã Bỉm Sơn)...

Đảng và Nhà nước ta rất đề cao và quan tâm bảo tồn, tôn tạo di sản văn hóa, phát huy tác dụng các di tích lịch sử văn hóa. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực hiện là một khoảng cách tùy thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó người quản lý và trực tiếp thực hiện mang tính quyết định. Để làm tốt công tác bảo tồn, tôn tạo di tích, nhất thiết phải có một đội ngũ chuyên nghiệp thực hiện các công việc chuyên môn; cần có chế tài xử phạt nghiêm minh đối với những sai phạm trong việc trùng tu, tôn tạo các di tích. Nhưng điều quan trọng nhất là phải tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của cán bộ, nhân dân về Luật Di sản văn hóa; trong công tác quản lý và hoạt động bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích cần phải được quản lý chặt chẽ, nhằm gìn giữ yếu tố gốc và tính tâm linh của di tích. 

 

Theo THO

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác