Thừa Thiên Huế: Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử văn hoá ở làng cổ Phước Tích

Những năm gần đây, xu hướng mở cửa đã thúc đẩy nền kinh tế, xã hội của tỉnh Thừa Thiên Huế phát triển và tăng trưởng nhanh, đó là dấu hiệu đáng mừng. Tuy nhiên trong một chừng mực nhất định, những tác động không thuận lợi của cơ chế thị trường sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến không gian lịch sử, văn hoá, cảnh quan truyền thống của một di tích lịch sử-văn hoá, thậm chí cả một quần thể di tích lịch sử văn hoá, không chỉ riêng ở thành phố Huế, mà còn có thể xảy ra ở nhiều địa phương khác và làng cổ Phước Tích, cũng không phải là một ngoại lệ.

Nằm ở phía bắc tỉnh Thừa Thiên Huế, Phước Tích là một ngôi làng nhỏ được bao bọc ba mặt bởi sông Ô Lâu, thuộc xã Phong Hoà, huyện Phong Điền, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 42km, theo quốc lộ 1A. Với lịch sử trên 500 năm tồn tại và phát triển, trãi qua thời gian, mặc cho khí hậu, thiên tai khắc nghiệt, chiến tranh tàn phá để đến hôm nay Phước Tích vẫn còn bảo tồn được khá nguyên vẹn những yếu tố gốc của một làng Việt cổ mang nhiều đặc trưng của vùng văn hoá Huế và của miền Trung, từ cảnh quan truyền thống đến thiết chế văn hoá, công trình kiến trúc, tín ngưỡng, lễ nghi, ngành nghề truyền thống...Đó là kết quả của quá trình phấn đấu không mệt mỏi lao động sáng tạo và gìn giữ của nhiều thế hệ con dân các tộc họ ở làng Phước Tích, GSTS-KTS Hoàng Đạo Kính có lý khi đưa ra nhận xét: "Người ta cứ quen nghĩ những gì cổ kính, xa xưa phải ở đất Bắc. Đến Phước Tích, tôi thật sự sửng sốt. Nó là một cái làng cổ của người Việt có từ thế kỷ XV".

Thừa Thiên Huế: Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử văn hoá ở làng cổ Phước Tích - ảnh 1

Đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân Phước Tích đang phô diễn một công đoạn của nghề gốm cổ truyền

Với tính độc đáo, quý hiếm, nét đặc thù nổi trội, đã khẳng định sự hiển hữu của làng cổ Phước Tích là một tập hợp những di sản quý giá của dân tộc không chỉ của riêng tỉnh Thừa Thiên Huế, mà còn là tài sản chung của cả nước. Vì vậy việc tổ chức nghiên cứu, khảo sát nhằm bảo tồn một cách tốt nhất những giá trị lịch sử, văn hoá truyền thống ở đây là việc cần làm ngay.

Từ thành công hội thảo "Làng di sản Phước Tích" (tháng 3/2004), với thông điệp làng cổ Phước Tích, cần được bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị càng sớm càng tốt, trước sự cám dỗ của cơn lốc thành thị hoá nông thôn đang diễn ra từng ngày từng giờ. Đó cũng chính là ước nguyện bao đời của con dân các tộc họ làng Phước Tích. Xuất phát từ những giá trị lịch sử, nguyện vọng chính đáng của con dân tỉnh nhà, vì lợi ích của quốc gia, ngày 12 tháng 4 năm 2006 UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, có Công văn số 1180/UBND-VX, giao trách nhiệm cho Sở Văn hoá Thông tin chủ trì phối hợp cùng với huyện Phong Điền và các đơn vị liên quan tổ chức việc nghiên cứu khảo sát, lập hồ sơ di tích tiêu biểu ở làng cổ Phước Tích đề nghị xếp hạng cấp quốc gia.

Đó là một việc làm có ý nghĩa, một chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân, có giá trị thực tiễn, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, nhà nước trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn quê hương, đất nước, nâng cao nhận thức tự hào dân tộc. Kết quả của việc làm này sẽ là cơ hội tốt cho hoạt động nghiên cứu, học tập, khai thác du lịch ở Thừa Thiên Huế.

* Một số di tích tiêu biểu cần nghiên cứu khảo sát lập hồ sơ đề nghị xếp hạng

Với tính chất phức tạp, đa dạng của quần thể di tích ở làng cổ Phước Tích. Vì vậy việc chọn lựa những di tích tiêu biểu để nghiên cứu, xác lập hồ sơ cũng phải được tính toán kỹ lưỡng, đãm bảo những yêu cầu, tiêu chí đặt ra. Trước tiên những di tích được chọn phải là những di tích gốc, có giá trị về khoa học, lịch sử, văn hoá có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành và phát triển của làng Phước Tích. Đồng thời, phải là những di tích có điều kiện để bảo tồn và phát huy giá trị, nghĩa là tạo được sự đồng thuận của chủ sở hữu các di tích nhằm đáp ứng thoả mãn nhu cầu hưởng thụ, nghiên cứu, tham quan của quãng đại quần chúng.

Được sự giúp đỡ của Phòng Văn hoá Thông tin huyện Phong Điền, UBND xã Phong Hoà và nhân dân làng Phước Tích, chúng tôi triển khai khảo sát tại các điểm di tích, đối chiếu với các tiêu chí, trao đổi, thảo luận cùng các chủ sở hữu di tích và đi đến thống nhất chọn một số di tích tiêu biểu, để triển khai khảo sát, nghiên cứu lập hồ sơ khoa học.

Về kiến trúc nhà ở, chúng tôi chọn 10 nhà trong số 24 nhà cổ hiện nay còn ở làng Phước Tích. Đây là nhưng ngôi nhà  có tuổi thọ từ 100 đến 150 tuổi, tường xây, mái lợp ngói liệt, khung sườn gỗ được chạm khắc tinh xảo với nhiều hoạ tiết trang trí, sinh động, mỹ thuật. Nội thất trong nhà còn khá nguyên vẹn với nhiều câu đối, hoành phi, đồ dùng sinh hoạt...có giá trị lịch sử. Đặc biệt những ngôi nhà này, còn giữ lại khá nguyên vẹn không gian, cảnh quan yên tĩnh, được giới hạn bằng những hàng tàu chè được cắt xén cẩn thẩn.

Về kiến trúc nhà thờ họ, chúng tôi chọn 2 trong số 10 nhà thờ họ. Đây là những nhà thờ họ còn bảo lưu khá nguyên vẹn từ kiểu dáng kiến trúc, bài trí nội thất đến cảnh quan sân vườn.

Bên cạnh đó, chúng tôi còn triển khai khảo sát, nghiên cứu 6 di tích gắn liền quá trìn hình thành và phát triển của làng Phước Tích.

Như vậy, tổng số di tích dự kiến triển khai khảo sát lập hồ sơ đề nghị xếp hạng là 20 di tích. Về cảnh quan, chúng tôi sẽ giữ lại đoạn sông Ô Lâu chảy qua làng Phước Tích và một số ngõ xóm tiêu biểu với những hàng chè tàu bao quanh các vườn. Tuy nhiên, khu vực này không lập hồ sơ nhưng vẫn được bảo tồn nguyên trạng bằng qui chế của làng.

Việc hoàn tất nội dung bộ hồ sơ đề ghị được xếp hạng các di tích tiêu biểu ở làng cổ là cơ sở khoa học, pháp lý quan trọng đầu tiên cho việc nghiên cứu xây dựng các dự án tiếp theo như dự án qui hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo; Dự án phát huy và khai thác du lịch. Giúp cho chính quyền địa phương hoạch định cơ chế chính sách, xây dựng qui chế cho việc tổ chức phát huy giá trị và khai thác dịch vụ bằng những bước đi phù hợp, với phương châm phát triển bền vững (nhà nước và nhân dân cùng làm). 

Với việc hoàn thành bộ hồ sơ này còn đem lại hiệu quả xã hội, tính giáo dục trong việc nâng cao sự hiểu biết về lịch sử quê hương, dân tộc cho mọi người dân, đặc biệt là người dân Phước Tích, giúp họ nâng cao nhận thức, trách nhiệm, biết trân trọng quí giá những di sản của cha ông để lại. Đúng như tinh thần nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam làn thứ 5 khoá VIII đã khẳng định: "Di sản văn hó là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo ra những giá trị mới và giao lưu văn hoá, hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy văn hoá truyền thống  (bác học và dân gian) văn hoá cách mạng, bao gồm cả văn hoá vật thể và phi vật thể. Nghiên cứu và giáo dục sâu rộng những đạo lý tốt đẹp do cha ông để lại...".


Thừa Thiên Huế: Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử văn hoá ở làng cổ Phước Tích - ảnh 2

Du khách thích thú, trầm trồ trước những sản phẩm tinh xảo của làng gốm Phước Tích



* Một số định hướng, giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị

Phước Tích là một tập hợp gồm nhiều di tích kịch sử văn hóa với sự có mặt đầy đủ của các loại hình di tích: di tích lịch sử (đình làng, chùa, nhà thờ họ, lăng mộ ngài khai căn...), di tích khảo cổ học (lò gốm, cồn Trèn), di tích danh thắng (bến nước, cảnh quan, đường làng ngõ xóm, cây thị trăm tuổi...). Bên cạnh đó, Phước Tích còn có một không gian cảnh quan (vùng đệm-khu vực điều chỉnh xây dựng). Các du tích được phân bố đều khắp trong làng, ở đó hàng ngày diễn ra mọi hoạt động kinh tế, chính trị, văn hoá của một cộng đồng dân cư, Vì thế, yếu tố "động" và "tĩnh" ở ngôi làng cổ này luôn đan xen, song hành cùng tồn tại và phát triển, có nghĩa là cùng một lúc phải bảo lưu cho được những giá trị văn hoá truyền thống, những yếu tố gốc của các công trình kiến trúc, di tích lich sử, không gian, cảnh quan thiên nhiên vốn có...nhưng đồng thời phải đảm bảo sự phát triển một cách hài hoà có định hướng (bảo tồn thích nghi). Điều đó đòi hỏi các phương án, giải pháp cho hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị các di sản ở làng cổ Phước Tích phải hết sức thận trọng. Phải xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng từ nhiều góc độ để dự án có phần thuyết phục, đảm bảo hài hoà giữa bảo tồn và phát triển, phù hợp giữa lợi ích và trách nhiệm, nhằm tạo sự đồng thuận cao giữa các chủ sở hữu di tích với chính quyền địa phương. Để bảo tồn và phát huy giá trị có tính khả thi, theo chúng tôi cần đưa ra những định hướng lâu dài có tính chiến lược với những bước đi cụ thể, thích hợp.

Để dự án lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng các di tích lịch sử văn hoá tiêu biểu ở làng cổ Phước Tích cũng như hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị những di sản quí giá này trở thành hiện thực cần có sự quan tâm chỉ đạo của các cấp chính quyền, các ngành chức năng và sự đầu tư kinh phí , trí tuệ một cách đúng mức.Từ việc làm có ý nghĩa này sẽ giúp cho chính quyền, người dân địa phương hiểu rõ hơn những giá trị, sự cần thiết của công cuộc bảo tồn các di tích lịch sử văn hoá, từ đó có thái độ ứng xử trân trọng với những di sản của tổ tiên để lại. Điều đó càng có ý nghĩa hơn, khi chúng ta đang sống  ở một địa phương có hai di sản nhân loại, cùng hàng ngàn công trình kiên trúc di tích lịch sử văn hoá độc đáo khác.

Nên thành lập ngay một quĩ bảo tồn các di sản ở làng cổ Phước Tích dưới sự bảo trợ của UBND huyện Phong Điền (như chúng ta đã từng làm ở phố cổ Gia Hội-Chợ Dinh, Kim Long-Phú Mộng), để tạo điều kiện cho người dân được vay một số vốn nhất định vào mục đích bảo tồn các kiến trúc cổ. Việc hỗ trợ một phần kinh phí cho hoạt động này là cần thiết, thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm của chính quyền địa phương rong công cuộc bảo tồn những di sản quí giá của dân tộc.

Ngoài ra, cần chú trọng việc kêu gọi, khuyến khích sự hợp tác, đầu tư giúp đỡ về trí tuệ, kinh phí của các nhà hảo tâm trong nước và quốc tế cùng tham gia vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị dia sản ở làng cổ Phước Tích.

Theo Văn Hoá Huế

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác