Tích cực bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Xoan

(Cinet) – Cùng với ca trù, hát Xoan là di sản văn hóa được Unesco xếp vào danh sách cần được bảo vệ khẩn cấp bởi những giá trị về văn hóa, nghệ thuật cũng như quá trình lịch sử của loại hình nghệ thuật này đang đứng trước nguy cơ mất vĩnh viễn.

Biểu diễn hát Xoan, Phú Thọ. Ảnh: minh họa. Nguồn: InternetBiểu diễn hát Xoan, Phú Thọ. Ảnh: minh họa. Nguồn: Internet

Việt Nam có 17 di sản đã được Unesco công nhận trong đó có 05 di sản phi vật thể là Nhã nhạc cung đình Huế; Không gian cồng chiêng Tây Nguyên; Quan họ Bắc Ninh, Ca trù và hát Xoan. Trong danh sách 05 di sản phi vật thế thì Ca trù và hát Xoan cùng được Unesco xếp vào danh sách cần được bảo vệ khẩn cấp.

Sở dĩ hát Xoan nằm trong danh sách cần bảo vệ khẩn cấp là những giá trị văn hóa, nghệ thuật cũng như quá trình lịch sử cùng với những tư liệu và di tích về di sản này đang có nhiều nguy cơ mai một và mất vĩnh viễn. Theo như kết quả kiểm kê mới đây mà Sở VHTTDL tỉnh Phú Thọ tiến hành thì hiện nay hát Xoan còn được lưu giữ ở 9 huyện, 18 xã, 31 cửa đình. Trong đó thành phố Việt Trì (Phú Thọ) là cái nôi của di sản, hiện còn 69 nghệ nhân biết các làn điệu Xoan cổ, nhưng chỉ có 8 người còn đủ sức khỏe và khả năng truyền dạy. Những nghệ nhân còn lại hiện giờ đã quá già và yếu không còn đủ minh mẫn và sức khỏe để có thể truyền dạy cũng như tham gia và các công tác bảo tồn loại hình di sản này.

Tích cực bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Xoan - ảnh 2
Cần sớm tổ chức các lớp truyền dạy loại hình nghệ thuật này trước khi các nghệ nhân quá yếu không đủ sức khỏe truyền dạy..

Trong kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị của di sản hát Xoan , vừa mới đây tỉnh Phú Thọ đã  vinh danh 34 nghệ nhân kèm theo chính sách đãi ngộ hợp lý; khuyến khích, tạo điều kiện cho các phường Xoan mở lớp truyền dạy cho thế hệ trẻ; đưa hát Xoan và dân ca Phú Thọ vào trường học; tu bổ nhiều di tích làm nơi biểu diễn cho các phường Xoan…

Mặc dù vậy để loại hình di sản độc đáo này của Việt Nam không bị mai một thì các cơ quan chức năng, các cấp quản lý cần tích cực hơn nữa trong việc thực hiện các kế hoạch hành động cũng như có những chương trình cụ thể. Bởi các nghệ nhân hiện đã quá già, nếu không ngay lập tức mở các lớp đào tạo, truyền dạy thì những giai điệu cổ mà chỉ có các nghệ nhân còn lưu giữ thì những giai điệu này sẽ mất đi theo các cụ. Bên cạnh đó việc sao chép, lưu giữ bằng tư liệu hình, tư liệu tiếng cũng là một trong những việc cần thực hiện sớm trong việc bảo tồn di sản hát Xoan.

Hát Xoan là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục, còn gọi là hát cửa đình hay “Khúc môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: Ca nhạc, hát, múa phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng. Hát Xoan có bề dày lịch sử, có tổ chức nghệ thuật chặt chẽ, không gian văn hóa rộng lớn và sức lan tỏa mạnh mẽ khắp cộng đồng.

Hát Xoan còn có tên gọi khác là Hát Xuân hay Ca Xuân; là lối hát dùng trong nghi lễ, phong tục, lễ hội diễn ra vào mùa xuân. Hát Xoan là một thể loại ca nhạc lễ nghi tín ngưỡng. Cũng như các loại hình dân ca khác, hát Xoan là một hiện tượng văn hóa dân gian nói chung và âm nhạc dân gian nói riêng của người Việt ở vùng đồng bằng và trung du Bắc bộ, có nội dung tín ngưỡng với mục đích thờ thần, cầu thần ban phát phù trợ cho dân làng tứ thời tiết lập, mưa thuận gió hòa, nhà nhà no đủ, đông đàn dài lũ, nhân khang thịnh vượng, quốc thái dân an.

Với những giá trị nổi bật toàn cầu, ngày 24/11/2011, tại Hội nghị lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ về Bảo tồn Di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO tổ chức tại Bali - Indonesia, Hồ sơ Hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.


NLH

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác