Con người, công nghệ và thị trường yếu tố hình thành công nghiệp điện ảnh

Công nghiệp điện ảnh trên thế giới đã xuất hiện và phát triển từ rất lâu, song với Việt Nam đây vẫn còn là vấn đề còn bỏ ngỏ. Tuy nhiên, muốn có một một nền điện ảnh phát triển bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế xã hội và phục vụ thiết thực nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân thì không thể không xây dựng nó như một nền công nghiệp.

Con người, công nghệ và thị trường yếu tố hình thành công nghiệp điện ảnh - ảnh 1

Việt Nam - có hay không một nền công nghiệp điện ảnh?

Điện ảnh là một nghệ thuật gắn bó mật thiết với phát triển công nghệ, nên trước hết, để có một bộ phim phổ biến đến đông đảo công chúng, tức người tiêu dùng sản phẩm văn hóa, thì những người sản xuất ra nó cần một khoản kinh phí lớn hơn rất nhiều so với làm ra một sản phẩm khác. Bởi thế, ngay khi thử nghiệm những buổi chiếu phim đầu tiên trên thế giới thành công, các nhà điện ảnh tương lai đã nghĩ ngay việc xây dựng điện ảnh như một ngành công nghiệp, tức sản xuất điện ảnh phải theo quy trình công nghiệp trên cả 3 lĩnh vực: nghệ thuật, kỹ thuật và kinh tế.

Điện ảnh Việt Nam có thời đã thể hiện sự hoạt động của mình như là một nền công nghiệp điện ảnh theo mô hình Xô Viết và phát triển cao nhất vào giai đoạn sau khi đất nước thống nhất cho đến năm 1988. Hồi ấy, số lượng người xem là 350 triệu lượt/ năm, có hệ thống rạp chiếu bóng. Mỗi năm Việt Nam sản xuất được hơn 20 bộ phim truyện, có những bộ phim được nhân bản đến hơn 120 bản.  Đầu năm 1990, trước tình hình sa sút của điện ảnh nội địa, một phong trào “làm” phim nội bùng lên, có năm đã sản xuất được hơn 30 phim truyện nhựa như năm 1992, nhưng chất lượng không cao và càng về sau càng đuối nên dòng phim này thực sự "chết yểu" 1993- 1994. Cơ hội để xây dụng một nền điện ảnh theo cơ chế thị trường đã được manh nha, tạo dựng nhưng không đủ sức để tồn tại vì nhiều lý do.

Bước sang đầu thế kỷ XXI, các nhà làm phim điện ảnh, các hoạt động phim điện ảnh hướng tới một nền công nghiệp điện ảnh theo cơ chế thị trường đã xuất hiện trở lại với những tiêu chí mà các nền điện ảnh phát triển đã và đang trải qua, đó là sự xã hội hóa trong lĩnh vực sản xuất và phổ biến phim, trong đào tạo nhân lực và xây dựng cơ sở vật chất, trong xuất nhập khẩu và quảng bá các tác phẩm điện ảnh. Từ 5 hãng phim giai đoạn đầu, đến nay chúng ta đã có hơn 40 hãng phim. Từ 5 triệu lượt khán giả năm 2003 đến 2009, số này đã tăng lên khoảng 12,5 triệu lượt. Trong hệ thống phổ biến phim cũng có hơn 90 phòng chiếu đạt tiêu chuẩn quốc tế. Vốn sản xuất phim được tăng cường từ nhiều nguồn khác nhau và chất lượng phim cũng đa dạng hơn. Tuy nhiên, theo Phó Cục trưởng Cục Điện ảnh Lê Ngọc Minh, để có một nền điện ảnh phát triển theo tiêu chuẩn một nền công nghiệp điện ảnh như một số nước trong khu vực và trên thế giới, điện ảnh Việt Nam cần có gắng rất nhiều.

Nền công nghiệp điện ảnh phải có thị trường điện ảnh 

Muốn có nền công nghiệp điện ảnh thì cần có thị trường điện ảnh, phải có phim, có rạp và phải có khán giả đó là lời khẳng định của Giám đốc hãng phim truyện Việt Nam tại Đà Nẵng Bà Huỳnh Thị Tuyết. Bà Tuyết nhấn mạnh : Điện ảnh là món ăn tinh thần và để xây dựng, phát triển nền điện ảnh Việt Nam thì cần phải sản xuất ra nhiều “món ăn” và “món ăn” đó mọi người đều ăn được, kể cả “món ăn” dành cho người lớn, “món ăn” dành cho trẻ con. Có như thế thị trường điện ảnh mới thu hút được và tất cả mọi người đều được xem phim chứ không phải dành riêng cho một nhóm đối tượng nào.  Việt Nam muốn xây dựng nền công nghiệp điện ảnh cần có một thị trường điện ảnh, hệ thống rạp quy chuẩn, có trường quay hiện đại, đa năng… Nhưng điều quan trọng vẫn là việc thu hút khán giả đến rạp. Muốn thu hút khán giả đến rạp, cần nhất vẫn là chất lượng phim phải được bảo đảm, đáp ứng thị hiếu của người xem.

Việc xây dựng thị trường điện ảnh là công việc không dễ cần phải tiến hành đồng thời với xây dựng công nghiệp điện ảnh. Đây là công việc đỏi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa các nhà chuyên môn, nhà nghiên cứu, quản lý văn hoá, các nhà kinh doanh ...vì lợi ích và nhu cầu giải trí lành mạnh, lâu dài, bền vững của người xem. Phải hình thành cho được văn hoá thưởng thức điển ảnh và nhu cầu thương thức tự giác để từng bước xây dựng và hình thành thị trường điện ảnh lành mạnh. Có xây dựng được thị trường điển ảnh thì công nghiệp điện ảnh mới có thể đứng vững và phát triển được.

Ở Pháp, nền công nghiệp điện ảnh Pháp sau chiến tranh thế giới lần thứ hai xuất hiện làn sóng mới với nhiều bộ phim, nhiều ngôi sao xuất sắc. Có năm đạt đến hơn 2 tỷ lượt khán giả như năm 1947. Nhưng các thập niên sau dần dần suy thoái và đến năm 1992 thì số lượt khán giả đến rạp tại nước này chỉ còn 112 triệu lượt. Pháp nghĩ ngay đến việc xây dựng một hệ thống rạp mới, cải tạo những rạp sẵn có theo kiểu cách tân và tiện ích. Bởi thế đến cuối năm 1990, họ đã đạt được quỹ rạp là 5.300 phòng chiếu. Việc thứ 2 là thành lập các tập đoàn điện ảnh truyền hình theo cách tự nguyện và có lợi. Theo đó, các hãng phim tiến hành hợp tác với chính đối thủ cạnh tranh, với các hãng phim truyền hình để trình chiếu các phim điện ảnh trên các kênh chuyên biệt và dùng tiền lời thu được từ các kênh truyền hình để đầu tư lại cho điện ảnh. Và việc thứ ba là tôn vinh và tạo điều kiện tốt nhất để các ngôi sao điện ảnh xuất hiện và bừng sáng.

Với Trung Quốc, cách xây dựng nền công nghiệp điện ảnh của họ tuân theo 4 nguyên tắc: tích cực xã hội hóa; gắn kết với truyền hình; tạo thương hiệu cho các ngôi sao và các hãng phim; hạn chế nhập phim nước ngoài.

Đào tạo con người yếu tố then chốt xây dựng công nghiệp điện ảnh

Từ một góc nhìn  khác NSND Đoàn Dũng lại cho rằng muốn có một nền công nghiệp điện ảnh thì phải đào tạo khoa học và chuyên nghiệp. Từ xưa đến nay, chúng ta chưa hề cử người đi học làm thầy mà chỉ cử người đi học làm nghề. Không có thầy giỏi làm sao có trò giỏi. Hiện nay, đội ngũ thầy ở hai trung tâm đào tạo là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, thầy kiến thức cũ, thậm chí thầy chưa từng một ngày đứng trên sàn diễn, trước ống kính mà lại dạy kiến thức về nghệ thuật biểu diễn làm sao có trò giỏi. Phải chăng việc đào tạo từ khoa học thành đào tạo truyền nghề ? Trong đào tạo cần nhất chuyên nghiệp từ khâu tổ chức, tuyển chọn người tới những bộ phận khác. Và tính chuyên nghiệp cần định hình bắt đầu từ tư duy làm phim, bắt đầu từ viết kịch bản. Theo NSND Thế Anh  vấn đề con người đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền công nghiệp điện ảnh nước nhà. Không thể chỉ có máy móc hiện đại, cơ sở hạ tầng đầy đủ mà có thể sản xuất được phim hay, hấp dẫn mà cần sự sáng tạo của người nghệ sỹ. Điều cần ưu tiên hiện nay là chọn lựa đội ngũ diễn viên, đạo diễn, biên kịch, quay phim trẻ đưa đi đào tạo ở những nước có nền công nghiệp điện ảnh phát triển để tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng được nền công nghiệp điện ảnh nước nhà... Nhà biên kịch, Phó chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam Hồng Ngát cũng cho rằng, trong tất cả các khâu này, con người là then chốt nhất. Và muốn có con người phải đào tạo. Việc đào tạo con người đồng bộ trong cả biên kịch, đạo diễn, quay phim, họa sỹ và các khâu kỹ thuật… Có thể chúng ta đào tạo người làm nghệ thuật rất tốt nhưng đội ngũ kỹ thuật mà không chú ý đến thì tất cả bao nhiêu ý tưởng đều không làm cho bộ phim trở thành ngang tầm với thế giới.

Xây dựng một nền công nghiệp điện ảnh, chuyên nghiệp đa dạng và chất lượng cao không chỉ vì  lợi ích kinh tế. Mỗi tác phẩm điện ảnh là sự sáng tạo tinh thần,  tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm, đạo đức, lối sống  mỗi người, phục vụ thiết thực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc và góp phần  giữ gìn  bản sắc văn hoá dân tộc... Chính vì vậy, Nhà nước cần có chính sách thích hợp để hỗ trợ cho điện ảnh đào tạo nguồn nhân lực tài năng, tạo điều kiện để hình thành nền công nghiệp điện ảnh. Và cũng đòi hỏi điện ảnh sáng tạo nhiều tác có giá trị phục vụ nhân dân.

 

Theo NĐB

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác