Lưu giữ và bảo quản phim: Khó từ nhiều phía

Một tin vui là từ tháng 5/2010, khán giả yêu Điện ảnh Việt Nam sẽ được xem lại những bộ phim kinh điển của điện ảnh nước nhà thông qua hình thức DVD.

Phim Phim "Chung một dòng sông" - Bộ phim truyện đầu tiên của Điện ảnh Việt Nam hiện chỉ còn 1 bản gốc tại Viện phim.

Dự án phát hành phim ý nghĩa này được thực hiện bởi Hãng Phim truyện Việt Nam và Phương Nam phim. Đây không chỉ là một hoạt động có ý nghĩa nhân kỷ niệm nửa thế kỷ ra đời bộ phim truyện đầu tiên của Hãng Phim truyện Việt Nam, chào mừng các ngày lễ lớn của dân tộc mà còn là cách ghi nhớ, tôn vinh công lao của những thế hệ nghệ sĩ điện ảnh đi trước. Tuy nhiên, để duy trì chất lượng các bộ phim có tuổi đời gần nửa thế kỷ không hề là việc dễ dàng...

Theo NSƯT Vương Đức, Giám đốc Hãng Phim truyện Việt Nam - một trong 2 đơn vị thực hiện kế hoạch thì ý tưởng này manh nha từ năm 2009, khi Hãng tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm ngày ra đời bộ phim truyện đầu tiên của Điện ảnh Việt Nam "Chung một dòng sông" (Đạo diễn Nguyễn Hiếu Nghi và Phạm Hồng Dân). Tuy nhiên, vì kinh phí hạn hẹp nên Hãng chỉ có thể in một cuốn lịch, trong đó giới thiệu một số bộ phim kinh điển của điện ảnh Việt Nam. Cách đây một tháng, ý tưởng này được sự ủng hộ và phối hợp nhiệt tình của Phương Nam phim - một đơn vị rất mạnh trong phát hành DVD.

Lâu nay, nhiều khán giả muốn xem lại những tác phẩm kinh điển của điện ảnh Việt Nam đều không biết tìm mua ở đâu. Các cửa hàng băng đĩa không bán. Các rạp và ngay cả đài truyền hình cũng hiếm khi chiếu lại. Bản thân tác giả của những bộ phim ấy muốn tặng cho con, cháu mình cũng đành bất lực... Không chỉ có vậy, 2010 là năm có nhiều ngày lễ trọng, những đĩa phim này sẽ là món quà quý gửi tới Việt kiều, du khách khi tới Việt Nam. Thông qua những bộ phim này, công chúng không chỉ thấy được điện ảnh Việt Nam đã ra đời và phát triển như thế nào mà đó còn là một kênh thông tin hữu ích để hiểu thêm về con người và đất nước Việt Nam.

Đợt phát hành đầu tiên (vào đúng thời điểm kỷ niệm Ngày giải phóng miền Nam và Ngày Quốc tế Lao động) có 19 bản phim. Trong số đó có 2 phim tài liệu là "Thành phố lúc rạng đông" và "Sài Gòn tháng 5-1975", còn lại là những phim truyện như: "Chung một dòng sông", "Con chim vành khuyên", "Bài ca ra trận", "Nổi gió", "Huyền thoại người mẹ", "Mối tình đầu"... Đặc biệt, một phóng sự lần đầu tiên xuất hiện là "Hà Nội chào mừng ngày 30-4-1975" do đạo diễn, NSND Khắc Lợi thực hiện. Phim dài 9 phút, bản màu, ghi lại một cách chân thực, xúc động không khí xung quanh Hồ Gươm thời điểm 11h 30 phút ngày 30-4-1975 lịch sử khi người dân Hà Nội nghe tin Sài Gòn giải phóng...

Lưu giữ và bảo quản phim: Khó từ nhiều phía - ảnh 2
Tuy nhiên, việc duy trì chất lượng các bộ phim được sản xuất cách đây nửa thế kỷ không hề đơn giản. Theo NSƯT Vương Đức, có tới 30% số phim trong kho Tư liệu của Hãng nếu không phục chế lại sẽ không thể phát hành được vì chất lượng quá kém. Phim bị xước, dính hoặc đứt đoạn. Công việc phục hồi những thước phim này mất khá nhiều thời gian và công sức. Từ khi dự án đi vào thực hiện, các chuyên gia kỹ thuật của Hãng miệt mài cả ngày trong phòng dựng với hy vọng sẽ mang tới cho khán giả những thước phim tốt nhất có thể. Với những phim mà Hãng không giữ được bản gốc như "Chung một dòng sông" thì phải mượn bên Viện phim Việt Nam.

Có một thực tế là, đa phần các bộ phim được coi là "kinh điển" của chúng ta được thực hiện trong giai đoạn đất nước còn chiến tranh, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu. Những thước phim đó hầu hết do Liên Xô, Trung Quốc tặng. Mỗi bộ phim thường chỉ có 1- 2 bản, sau đó lại mang chiếu lưu động khắp cả nước nên không tránh khỏi trầy, xước. Nhưng nguyên nhân chính được xác định là do điều kiện lưu giữ phim không đảm bảo.

Theo các nhà chuyên môn, lưu trữ phim là một công nghệ khó, không phải quốc gia nào cũng đáp ứng đủ tiêu chuẩn. Để mỗi bộ phim đảm bảo chất lượng đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt một số nguyên tắc như phòng lưu giữ phải luôn luôn lạnh, nhiệt độ ổn định 24/24. Nếu không may bị mất điện hay máy điều hòa hỏng không kịp sửa chữa sẽ rất khó cho công tác bảo quản. Khi đó phim dễ dàng bị dính, tách ra sẽ bị bong, tróc... Thực tế thì mươi, mười lăm năm trở lại đây, điều kiện bảo quản phim của chúng ta mới ở mức độ cho phép (chứ chưa đạt tới điều kiện tiêu chuẩn). Vì vậy, trong quá trình phát hành DVD những bộ phim kinh điển của điện ảnh Việt Nam, để tôn trọng khán giả, lần đầu tiên trên bìa 4 của các đĩa sẽ ghi rõ chất lượng từng bộ phim: tốt hoặc bình thường. Hầu hết các phim ngày xưa chỉ đạt được chất lượng 2K (theo tiêu chuẩn số hóa tức là có thể phát sóng truyền hình), chứ khó có thể đạt chất lượng 4K (chiếu được trên màn ảnh rộng).

Phim (kể cả phim truyện và phim tài liệu) đều là những tư liệu quý giá, tuy nhiên yếu tố lưu trữ vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Cách đây chưa lâu, Viện Phim Việt Nam - đơn vị có chức năng lưu trữ và bảo quản phim đã tổ chức một buổi hội thảo về vấn đề này. Tiêu đề hội thảo đã bộc lộ rõ thực trạng của công tác lưu trữ phim: "Thiếu thời gian, không ngân sách. Lưu trữ hình ảnh động và âm thanh trong điều kiện khẩn cấp". Những vấn đề bất cập được thẳng thắn đưa ra như công nghệ cũ, nhân lực hạn chế, việc hợp tác quốc tế còn chưa được chú ý đúng mức...

Thực tế cho thấy, kho tư liệu phim của nước ta đều đã cũ kỹ, ẩm mốc, khiến cho việc lưu giữ phim không được đảm bảo. Nhiều đạo diễn tâm sự, trong quá trình làm phim, khi tiếp xúc với nhiều thước phim tư liệu quý nhưng bị hỏng qua thời gian, họ cảm thấy vô cùng xa xót. Giá như chúng ta có điều kiện lưu giữ tốt thì những thước phim đó thực sự có ý nghĩa với thế hệ mai sau.

Nhìn từ nguyên nhân chủ quan thì công tác lưu trữ phim của ta còn hạn chế ngay từ... đầu vào. Khi Viện phim Việt Nam ra đời, có quy định các hãng phim sau khi hoàn thành phải nộp lưu chiểu, nhưng việc này cũng được thực hiện chiếu lệ. Chúng ta mới quan tâm tới quá trình tìm kiếm kịch bản, lựa chọn diễn viên, kinh phí sản xuất hơn là việc lưu trữ và bảo quản phim. Nhiều đoàn làm phim chọn một trong số những bản phim bị loại, không đủ tiêu chuẩn chiếu ở rạp đem nộp. Thậm chí có đoàn còn quên không nộp.

Thời gian gần đây, nhiều hãng phim tư nhân còn đề xuất xin được nộp lưu chiểu bằng đĩa DVD cho đỡ... tốn kém. Điều này gây tranh cãi với những người trong nghề vì như vậy không công bằng giữa các hãng phim tư nhân và hãng phim Nhà nước. Chưa nói về mặt kỹ thuật, hiện tại, việc lưu trữ phim bằng bản nhựa vẫn tốt nhất. Đại diện Phòng Lưu chiểu - Sưu tầm (Viện Phim Việt Nam) cho biết: "Kho tư liệu phim của chúng ta chất lượng rất kém, chưa kể đến việc không đủ bộ bản. Chất lượng nhiều vật liệu gốc và bản pôsitíp nộp lưu chiểu đầu trong tình trạng mốc, xước, bụi. Thậm chí trước đây có đợt các vật liệu gốc bị dính hay ở trong tình trạng mất băng định sáng, sai tên phim, lộn cuốn, mất đầu, đuôi, không đồng bộ hình và tiếng...". NSƯT Vương Đức chia sẻ, trong quá trình chuyển từ phim nhựa sang đĩa DVD vừa qua thì cuốn 1 phim "Cỏ lau" của anh bị mất hoàn toàn âm thanh. Bộ phận kỹ thuật làm lại âm thanh nhưng bản đầu không ổn, tiếp tục làm lại lần 2.

Bên cạnh việc cung cấp những thiết bị hiện đại phục vụ lưu giữ phim thì đào tạo nhân lực cũng là vấn đề quan trọng không kém. Có thời điểm, chúng ta nhập về những trang thiết bị hiện đại, vượt cả Thái Lan nhưng không biết cách sử dụng thành thử đành xếp xó, gây lãng phí lớn. Cũng theo NSƯT Vương Đức thì tại một hãng phim của Mỹ mà ông từng sang học tập kinh nghiệm, để phục chế một bộ phim theo đúng tiêu chuẩn quốc tế, tức là kiểm soát từng 24 hình/giây sẽ mất khoảng nửa năm.

Rõ ràng, điện ảnh là một kênh thông tin quan trọng, một kho tư liệu quý giá cho đất nước và thế hệ mai sau. Nhìn vào công tác lưu giữ và bảo quản phim, người ta có thể đánh giá được nền điện ảnh phát triển tới mức độ nào. Vì vậy, việc quan tâm hơn nữa tới công tác này luôn là điều cần thiết.

 

Theo CAND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác