Mô hình đào tạo điện ảnh Việt Nam – Một khoảng trống lớn

Sự phát triển của nghệ thuật điện ảnh, không thể tách rời những thành tựu của khoa học kỹ thuật hiện đại. Qua thực tiễn nền điện ảnh của một số nước, có thể thấy bài học kinh nghiệm đáng chú ý là sự quan tâm tới việc đào tạo đội ngũ kỹ thuật cho điện ảnh Việt Nam.

Mô hình đào tạo điện ảnh Việt Nam – Một khoảng trống lớn - ảnh 1

Ở Việt Nam, đánh giá sự thành bại của một bộ phim thường đề cập đến vai trò của các thành phần đạo diễn, biên kịch, quay phim, diễn viên. Vậy mà một đội ngũ không thể thiếu của đoàn phim như âm thanh, ánh sáng, kỹ xảo - dựng phim thì hầu như đứng ở hạng thứ yếu. Dẫn tới hậu quả tụt hậu trong mô hình đào tạo nguồn nhân lực này của ngành là quá thiếu và yếu. Trước thực trạng này, một cuộc hội thảo về "Công tác đào tạo dạy nghề điện ảnh và các mô hình đào tạo dạy nghề mới" do Trung tâm nghiên cứu nghệ thuật và lưu trữ điện ảnh tại TP.HCM tổ chức. 10 tham luận và nhiều ý kiến sôi nổi, thiết thực của các nhà chuyên môn trong ngành như: đạo diễn, quay phim, kỹ thuật, sản xuất, nghiên cứu điện ảnh, lãnh đạo các hãng phim Nhà nước, tư nhân, Đài truyền hình...

Một đội ngũ kỹ thuật viên ở cả hai khâu tiền và hậu kỳ quá thiếu, lại non tay nghề

Hiện ngành điện ảnh, truyền hình là một trong những lĩnh vực được một số đối tượng thanh niên yêu nghệ thuật quan tâm. Nhưng chủ yếu ở các khâu sáng tác (đạo diễn, quay phim, biên kịch, diễn viên...). Trong khi đó ở các khâu kỹ thuật (ánh sáng, âm thanh, dựng phim...) hầu như bị bỏ lửng vì thiếu thông tin. Tại các hãng phim, đội ngũ kỹ thuật viên phần lớn làm việc thông qua sự quen biết, giới thiệu của đồng nghiệp. Kinh nghiệp làm việc của họ chủ yếu do quen tay, truyền nghề tại chỗ. Tiêu biểu ở các khâu: ánh sáng, cháy nổ, đạo cụ, phục trang...

Đạo diễn Lê Hữu Lương - Phó giám đốc Hãng phim Giải Phóng nêu rõ thực trạng: Sau khi luật điện ảnh ban hành đã tạo điều kiện cho rất nhiều Hãng phim tư nhân ra đời, đồng thời đã thúc đẩy các hãng phim đồng loạt chạy đua vào cuộc sản xuất phim (đặc biệt là phim truyền hình). Vì vậy đã xuất hiện nhiều lỗ hổng lớn trong khi tác nghiệp ở tất cả các khâu (nhất là vị trí kỹ thuật). Từ đó, điện ảnh - truyền hình xuất hiện các nhà đầu tư, nhà sản xuất tư nhân có ý thức chủ động đào tạo dạy nghề cho lực lượng sản xuất của mình. Các hãng phim còn lại tìm cách lôi kéo nhân sự có tay nghề với nhu cầu của thị trường, tạo nên sự thiếu hụt nhân sự chuyên môn khá trầm trọng. Điều đáng nói ở đây là êkip làm phim luôn bị lặp lại, hay nhảy từ hãng nọ sang hãng kia. Tới công đoạn hậu kỳ, in tráng lại phải ngược xuôi sang tận Thái Lan, Hồng Công. Mặc dù hiện nay trang thiết bị ở nước ta không hề thua kém các nước bạn. Khâu âm thanh rất cần các kỹ thuật viên giỏi, nhưng hỡi ơi, chúng ta chưa từng đào tạo kỹ thuật viên cho những phim thu thanh đồng bộ. Thậm chí họ còn lúng túng trong cách cầm boom, hay gài micro, gây nên sự cố dở khóc dở cười ở khâu tiền và hậu kỳ. Rõ ràng sự bất cập này xuất phát từ nguyên do sâu xa, thiếu đào tạo chính quy cho đội ngũ kế thừa. Ông mong Nhà nước cùng các hãng phim sớm có những kế hoạch, chương trình đào tạo đồng bộ trên tất cả các khâu trong sản xuất một tác phẩm điện ảnh - truyền hình.

Theo ông Lê Dũng - giám đốc Hãng phim Nguyễn Đình Chiểu nhận định: Âm thanh là khâu yếu nhất ở nước ta. Lâu nay trong hệ thống đào tạo kỹ thuật viên điện ảnh hầu như không chú trọng khâu này. Sự đầu tư về máy móc hiện tại vẫn chỉ là mono để chiếu trên máy có trang bị là âm thanh nổi. Trong khi thế giới đã làm phim với công nghệ âm thanh lập thể, âm thanh vòng (6 kênh dạng 5.1). Còn trang thiết bị giảng dạy cho sinh viên hiện chỉ là những cỗ máy đã lỗi thời, nếu có học các em vẫn không thể làm việc trong môi trường có những trang thiết bị tối tân. Cần có chương trình đào tạo ngay từ bậc tiểu học - đó là môn điện ảnh học thường thức; Các khoa nghệ thuật đưa vào hệ thống các trường đại học. Đặc biệt các nghệ sĩ cần am hiểu kỹ thuật.

Ông Nguyễn Như ánh, giám đốc Công ty ánh Việt Greenpost cho rằng: Việc biết sử dụng các kỹ thuật làm phim không chỉ cần thiết với những người chuyên làm công tác tiền, hậu kỳ, mà rất cần thiết với người đạo diễn, biên kịch. Bởi nếu nắm rõ về kỹ thuật họ sẽ tìm đúng cách để thể hiện ý tưởng của mình một cách hiệu quả nhất. Quan điểm của ông là dù kỹ thuật có hiện đại đến mấy, vẫn đi sau ý tưởng của người sáng tạo. Ngược lại, chính những sáng tạo độc đáo của biên kịch, đạo diễn là động lực thúc đẩy để kỹ thuật phát triển. Thời gian gần đây, từ công trình nghiên cứu tìm biện pháp chống lại vũ khí hoá học của các nhà quân sự Đức, công nghệ chế tạo mùi đã được phát minh ứng dụng vào công nghệ điện ảnh 5D (hệ thống thiết kế điện tử chạy đồng bộ về mùi vị). Với điểm không có độc tố, mùi trung thực, tan nhanh khoảng 1/3 giây. Bước đầu công nghệ điện ảnh 5D do Greenpost giới thiệu, chỉ sử dụng 40 mùi dễ chịu trong số hơn 1000 mùi khác nhau có trong thiên nhiên.

Đạo diễn - NSƯT Đào Bá Sơn lại phân tích: nếu phân tích cụm từ "điện ảnh" thì "điện" là phần kỹ thuật còn "ảnh" là phần nghệ thuật. Hiện phần con người làm kỹ thuật lại quá thiếu chuyên nghiệp. Cần xem điện ảnh là thú chơi của con nhà giàu, là sự phối hợp nhịp nhàng giữa các khâu kỹ thuật nhằm thể hiện các ý tưởng nghệ thuật một cách tốt nhất. Vì thế để có một nền điện ảnh phát triển, bên cạnh sự đầu tư về trang thiết bị máy móc, khâu đào tạo các kỹ thuật viên, những người phát huy năng lực sáng tạo của mình khi biết sử dụng một cách tốt nhất các công cụ kỹ thuật.

Những giải pháp có thể

Nhà biên kịch - giám đốc Hãng Senafilm Sâm Thương nêu rõ: thông thường các trường đào tạo đạo diễn, diễn viên, biên kịch điện ảnh trên thế giới đều đưa ra yêu cầu bắt buộc cần am hiểu các kỹ thuật điện ảnh. Tại Mỹ, chi phí đào tạo một đạo diễn tốn kém ngang với đào tạo một phi hành gia. Tại Việt Nam, chỉ cần tốt nghiệp khoa đạo diễn, trường cao đẳng sân khấu - điện ảnh sau ba năm học với mức học phí khoảng 3 triệu đồng, các sinh viên có thể trở thành đạo diễn. ở một số nước, các trường đào tạo điện ảnh đều yêu cầu sinh viên học chuyên ngành đạo diễn, diễn viên, biên kịch phải có một sự am hiểu tối thiểu về các kỹ thuật điện ảnh trước khi ra trường. Còn các sinh viên học kỹ thuật đều trải qua thời gian dài học, thực tập các kỹ năng ở các bộ môn khác nhau. ở Hàn Quốc, khâu kỹ thuật được gửi đi học nước ngoài trước cả bộ môn nghệ thuật. Nhờ vậy họ có thể rút ngắn thời gian làm phim trước nhiều cảnh trí phức tạp...

 

Điện ảnh phải đi bằng hai chân "nghệ thuật và kỹ thuật", nhưng hiện nay khâu đào tạo điện ảnh ở nước ta đang khập khiễng "đi" một chân. Nghĩa là chỉ chủ yếu đào tạo các ngành về nghệ thuật điện ảnh, nhưng vẫn chưa đầy đủ. Mảng kỹ thuật thì hoàn toàn không có. Công tác đào tạo dựng phim, âm thanh, ánh sáng ở tình trạng đối phó, có gì dùng nấy - hoàn toàn mang tính chất truyền nghề, mà chưa đủ điều kiện để đào tạo cái xã hội, nghề nghiệp đang cần. Đó là những bức xúc của nhà giáo ưu tú Phan Bích Hà - Hiệu trưởng trường Cao đẳng SKĐA TP.HCM bày tỏ. Bà còn nêu dự án sắp tới, nhà trường có kế hoạch mở khoa đào tạo kỹ thuật âm thanh, một trong những khâu yếu nhất của điện ảnh Việt Nam, nhưng dự án này chưa đáp ứng quy chế của Bộ quy định trưởng khoa phải có bằng tiến sĩ. Trong khi ở nước ta chưa có ai là tiến sĩ. Nhà trường đang cố gắng đề nghị để chính thức được phép mở khoa này. Trường dự kiến sẽ mời giáo sư của Pháp về dạy cho giáo viên, từ đó mở rộng công tác đào tạo đến sinh viên.

Để cố gắng giải quyết sự thiếu hụt về nguồn nhân lực này, ngoài việc chúng ta có thể học hỏi kinh nghiệm từ các nước bạn. Trước hết có thể chú ý tới một số phương thức đào tạo như: Hệ thống trường lớp chính quy với sự hỗ trợ của nhà nước, các hãng phim mở các lớp đào tạo chuyên biệt ngắn hạn, để đáp ứng nhanh yêu cầu về đội ngũ kỹ thuật. Khuyến khích hay hỗ trợ các studio và các tổ chức nghề nghiệp tìm kiếm những cơ hội gửi người đi thực tập, chuyên tu ngành kỹ thuật điện ảnh ở nước ngoài. Các hãng phim Nhà nước và tư nhân nên có kế hoạch đào tạo đồng bộ trên tất cả các khâu trong quy trình sản xuất tác phẩm điện ảnh - truyền hình là gắn liền với kỹ thuật và xã hội cùng phát triển.

Theo TGĐA

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác