Mô hình tam giác trong sản xuất phim

Mô hình tam giác Nhà sản xuất, Biên kịch, Đạo diễn trong sản xuất phim là chủ đề khóa đào tạo dành cho sinh viên Sân khấu - Điện ảnh và cán bộ thuộc các hãng phim Việt Nam trong khuôn khổ Chương trình trao đổi văn hóa giữa Việt Nam – Thụy Điển do Quỹ SIDA tổ chức đang được triển khai. PV đã có cuộc trao đổi với bà Marianne Persson, giảng viên Học viện Sân khấu – Điện ảnh Stockhom, chuyên gia trực tiếp giảng dạy tại khóa học.

Bà Marianne Persson.Bà Marianne Persson.

Thưa bà Marianne Persson, bà có thể cho biết lý do bà chọn chủ đề “Quan hệ bộ ba: Nhà sản xuất – Biên kịch – Đạo diễn” làm tâm điểm giảng dạy sản xuất phim cho các học viên Việt Nam?

- Bởi vì 3 người này là những người quan trọng nhất để có thể khởi động một dự án. Ba người này tìm đến với nhau, tạo lập mối quan hệ, sau đó phát triển lên thành một hệ thống làm phim. Mô hình bộ ba này rất phổ biến tại ngành công nghiệp điện ảnh châu Âu, đặc biệt những năm 90 của thế kỷ trước.

Giống như ba góc của tam giác, mối quan hệ này tạo nên một khối khung cho dự án, là cách làm việc theo nhóm, đặc trưng của điện ảnh. Nếu ai đó muốn viết một cuốn sách, cô/anh ấy có thể làm việc một mình. Nhưng để làm một bộ phim lại đòi hỏi rất nhiều lĩnh vực, chuyên gia, con người… khác cùng làm. Ngoài chuyện kinh tế, tài chính, điện ảnh còn đụng chạm đến văn hóa, lịch sử, xã hội…

Thế nên người đạo diễn không thể làm việc một mình, giống như nhà biên kịch không thể tự biến kịch bản thành phim được, và khi đó hai người này cần một nhà sản xuất.

Bộ ba này sẽ vận hành và chi phối nhau ra sao để cùng đi đến tác phẩm?

- Khi một nhà sản xuất (NSX) muốn làm một bộ phim, anh ta cần phải có một cái nhìn tổng thể, từ đầu đến cuối toàn dự án, kể cả những chi tiết – vấn đề nhỏ nhất. NSX cũng phải biết cách làm việc với người đạo diễn, bởi đạo diễn là người biết làm thế nào để có bộ phim hay, và sẽ là người trực tiếp tạo ra tác phẩm. Nhưng hai ông này lại cần phải có một câu chuyện để kể, và lúc đó hai ông tìm tới nhà biên kịch (NBK). Và dự án chỉ thực sự được triển khai khi cả ba người này tìm được chung một ý tưởng và ham muốn cháy bỏng thực hiện ý tưởng đó.

Thông thường nhân vật nào trong bộ ba này sẽ xuất hiện trước, nói cách khác ai tìm đến ai trước?

- Bất cứ ai trong số họ, ai cũng có thể có ý tưởng về một bộ phim nào đó và họ tìm đến những đối tác đồng cảm.

Cần có những ràng buộc nào giữa bộ ba này để đảm bảo quyền lợi sáng tạo, và không lấn át vai trò của nhau hoặc xảy ra mâu thuẫn? Ví dụ khi đạo diễn làm méo mó hoặc sai lệch ý tưởng của biên kịch và xảy ra xung đột, lúc ấy NSX sẽ phải can thiệp thế nào?

- Mỗi vai trò có một quyền lợi riêng, biên kịch có quyền tác giả kịch bản, đạo diễn có quyền tác giả với bộ phim. Tất nhiên trong quá trình phát triển sáng tạo đôi khi cũng nảy sinh những chi tiết trong kịch bản mà đạo diễn muốn thay đổi, lúc đó họ phải ngồi lại để thảo luận với nhau.

Ở Việt Nam có một số trường hợp biên kịch – đạo diễn đã nảy ra xung đột trong quá trình thay đổi kịch bản và không thể điều đình được, bà có kinh nghiệm nào trong việc giải quyết những sự vụ thế này không?

- Tôi biết những vụ này rất khó giải quyết, đặc biệt những tình huống cụ thể xảy ra ở Việt Nam như thế nào thì tôi không nắm được cụ thể nên cũng không thể đưa ra ý kiến nào. Đôi khi những mâu thuẫn này còn liên quan đến vấn đề kiểm duyệt.

Ở Thụy Điển những bộ phim về thiếu nhi rất phát triển và dễ tìm được sự đồng thuận. Có lẽ điện ảnh Việt Nam nên tập trung hơn vào phim thiếu nhi chăng, vì phim cho người lớn đụng chạm đến nhiều vấn đề dễ nảy sinh mâu thuẫn. Nên khởi đầu với những cái đơn giản trước!

Vậy ở các nước châu Âu, khi đã bán bản quyền cho NSX rồi, tác giả có còn quyền hạn gì trong việc bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm của mình hay không? Ai sẽ bảo vệ anh ta khi nội dung tư tưởng tác phẩm bị méo mó sai lệch?

- Vấn đề còn đặt ra ở luật bản quyền của mỗi quốc gia, quyền tác giả như thế nào. Trong cách làm việc của chúng tôi cũng rất khác nhau.

Thường trong trường hợp này NSX phải đứng ra giải quyết, có thể bằng tiền hoặc những thương lượng khác. Nói chung tôi nghĩ mỗi người đều cần nhượng bộ tôn trọng nhau vì nếu bộ phim đổ bể thì cũng chẳng ai còn quyền lợi gì. Biên kịch cũng cần hiểu rằng kịch bản mới là bản vẽ, bộ phim mới là ngôi nhà.

Bà có cho rằng quan hệ tam giác nhất định phải có các luật sư bên cạnh để phòng ngừa rủi ro cho dự án không?

- Bộ phim không phải do các luật sư làm! Tôi vẫn cho rằng điều cốt yếu là cả ba đều thực sự muốn làm bộ phim. Còn khi một trong ba thành phần đã không quyết tâm thì chẳng có cách nào giải quyết được, dự án phải giải tán thôi.

Không ai nên đặt mình lên cao quá, đôi khi có những kịch bản ý tưởng thì tốt nhưng chi tiết lại dở, đạo diễn phải thay đổi nó là chuyện đương nhiên. Quan trọng nhất là tất cả đều hướng đến chất lượng cuối cùng của bộ phim.

Nếu NSX đồng thời là nhà đầu tư thì quá dễ, nhưng với những dự án có tiền tài trợ (từ nhà nước chẳng hạn) cần những ràng buộc gì để bộ ba này cùng làm việc tốt?

- Trở thành NSX không hề dễ dàng, và không hẳn NSX là người có tiền. Tôi nghĩ bộ ba này phải có sự thống nhất về quan điểm, cách triển khai, dự toán… ngay từ đầu với sự trợ giúp của các luật sư. Tất nhiên cũng có trường hợp người này kia đặt mình lên quá cao và không tôn trọng công việc chung, thì trên nguyên tắc bất cứ ai trong số họ đều có thể bị thay thế, kể cả NSX hay đạo diễn.

Như bà nói thì vai trò của NSX rất quan trọng, vậy NSX phim cần phải có những tiêu chí gì: anh ta là một chuyên gia về điện ảnh hay về kinh tế, hay cả hai?

- NSX là người rất yêu và hiểu điện ảnh và là người nhạy cảm với mọi cảm xúc của người khác. Điều đó quyết định mục đích và quyết tâm của anh ta với bộ phim. Sau đó anh ta phải hiểu biết và nắm chắc mọi quy tắc, quy trình sản xuất một bộ phim, hiểu biết về luật và kinh tế.

Vì nhiều lý do: tài chính, chiến lược PR, kiểm duyệt… NSX có can thiệp vào công việc của đạo diễn không? Như đưa một ngôi sao vào để làm bộ phim nổi hơn chẳng hạn?

- Ở đây lại phụ thuộc vào từng đạo diễn. Những đạo diễn “non” hoặc chưa có tên tuổi thì NSX phải can thiệp để đảm bảo sự an toàn cho bộ phim. Tất nhiên NSX phải luôn đi bên cạnh đạo diễn trong mọi vấn đề, nhưng cần sự chừng mực để đạo diễn cảm thấy được tôn trọng. Đặc biệt những đạo diễn đã có kinh nghiệm, có tên tuổi thì sự can thiệp này càng phải hạn chế.

Tuy nhiên, trong những trường hợp quan trọng NSX có quyền nói “không!” vì anh ta là người chịu trách nhiệm cuối cùng và cao nhất về bộ phim.

Cũng có những trường hợp như ở Hollywood chẳng hạn, NSX chính là những ngôi sao. Khi đã đề cập đến ngôi sao thì mô hình tam giác không còn nữa. Họ sản xuất phim để phục vụ quyền lợi của họ là chính, và lúc đó đạo diễn biên kịch đều chỉ phục vụ họ, không có gì phải bàn cãi.

Xin cảm ơn bà!

Theo VNN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác