Phim lịch sử: Sâu rễ thì mới bền gốc

Chào mừng kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long, đã có hàng loạt dự án phim lịch sử được thực hiện. Với những bộ phim “Huyền sử thiên đô”, “Khát vọng Thăng Long”, “Thái sư Trần Thủ Độ”… dường như dòng phim lịch sử đang gặp thời. Tuy nhiên, liệu đó có phải là sự hồi sinh thực sự, hay lại là một cuộc vật lộn khác của các nhà làm phim với những khó khăn nội tại cũng như bên ngoài, rồi lại chìm lắng trong quên lãng như từ trước đến nay.

Cảnh phim “Lều chõng”  của DD Nguyễn Thanh VânCảnh phim “Lều chõng” của DD Nguyễn Thanh Vân

Các nhà làm phim, bao gồm đạo diễn Nguyễn Thanh Vân (đạo diễn bộ phim “Lều chõng” vừa phát sóng trên truyền hình cáp TP Hồ Chí Minh), đạo diễn Minh Trí (vừa hoàn thành phim hoạt hình “Người con của Rồng”) và nhà biên kịch Đoàn Minh Tuấn đã có những trao đổi thật thẳng thắn chung quanh vấn đề này trong buổi tọa đàm về phim lịch sử do Trung tâm Hỗ trợ và phát triển tài năng điện ảnh tổ chức.

 

Những băn khoăn khi chọn lựa cái “đúng” và cái “đẹp”

 

Trải qua bao biến thiên của lịch sử, những tư liệu, ghi chép về đời sống con người qua các thời kỳ còn lại rất ít. Vì vậy xu hướng chung của các nhà làm phim hiện nay là tự mò mẫm, xoay sở với số tư liệu còn rất ít đó, và vừa làm vừa run vì “không biết có đúng không”.

 

Nhà biên kịch Đoàn Minh Tuấn đưa ra ý kiến: “Lịch sử là điều khó nắm bắt. Cùng một sự kiện, lịch sử có thể được ghi lại ở nhiều góc độ, theo nhiều quan điểm khác nhau". Những tranh cãi chung quanh phim lịch sử thường là làm sao phim đúng lịch sử, nhưng cũng phải bảo đảm tính thẩm mỹ”.

 

Đạo diễn Nguyễn Thanh Vân chia sẻ: “Bộ phim “Lều chõng” chúng tôi vừa thực hiện xong, mặc dù bối cảnh khá gần với hiện nay, chỉ cách hiện tại khoảng 100 năm, các tuyến nhân vật cũng đơn giản, tư liệu nghiên cứu còn lại nhiều, lại xây dựng dựa trên bộ tiểu thuyết của nhà văn Ngô Tất Tố, nhưng cũng vấp phải không ít khó khăn”. Đạo diễn cho biết, khi quay tại làng cổ Đường Lâm, hoàn toàn không được can thiệp vào bối cảnh, mặc dù theo kịch bản, những ngôi nhà này ở thời điểm đó phải còn rất mới chứ chưa thể nhuốm màu cổ kính trên 100 năm tuổi như hiện nay. Hơn nữa, trang phục thời đó phần lớn là màu tối, sẫm như màu nâu, thâm, đen… lên phim rất không đẹp, vì vậy khi làm phim cũng phải có thay đổi ít nhiều. Đạo diễn Nguyễn Thanh Vân kể lại một câu chuyện với chuyên gia hóa trang người Pháp, khi nhìn thấy nhân vật nữ được hóa trang theo một bức ảnh tư liệu hồi đầu thế kỷ, ông đã yêu cầu làm lại và nói: “Giữa cái đúng và cái đẹp, tôi chọn cái đẹp nhưng không được làm sai lệch lịch sử”. Và đạo diễn khẳng định: “Cá nhân tôi sẽ làm phim theo quan điểm này”.

 

Đạo diễn Minh Trí cũng chia sẻ, một trong những khó khăn khi làm phim lịch sử trong điều kiện thiếu tư liệu là xây dựng lời thoại. Ông cho biết, với thể loại hoạt hình, các nhà làm phim hoàn toàn có thể hư cấu, phóng tác bộ phim mà không phải quá phụ thuộc vào lịch sử một cách chi tiết như phim truyện nhựa. Tuy nhiên, với phim hoạt hình lịch sử, việc lựa chọn lời thoại, giọng nói của diễn viên rất quan trọng, sao cho vừa phải toát lên được thần thái nhân vật, vừa không bị lẫn ngôn ngữ hiện đại vào. Đạo diễn Minh Trí nhấn mạnh: “Riêng phần thoại, đạo diễn và biên kịch phải làm hết sức cẩn thận”.

 

Ông cũng bổ sung thêm, khi làm phim lịch sử, dù là hoạt hình hay phim truyện, cũng phải tìm ra được yếu tố mới trong một sự kiện đã cũ. Kể lại chuyện làm phim “Chuyện cổ thành Ốc” cách đây hơn 20 năm, đạo diễn Minh Trí cho biết: “Hồi đó khi duyệt, Hội đồng duyệt phim đã đặt câu hỏi với bộ phim của tôi là có mục đích gì. Tôi chỉ muốn dùng câu chuyện cũ để nói lên ý nghĩa mới theo khía cạnh nhân văn: đôi trẻ Mỵ Châu – Trọng Thủy không có lỗi, lỗi là ở những người lợi dụng tình yêu của họ cho mưu đồ riêng của mình. Còn ở “Người con của Rồng” vừa hoàn thành, yếu tố “mới” ở đây chính là tuổi thơ của Lý Công Uẩn, với sự hình thành nhân cách và trí tuệ làm nền tảng cho một ý tưởng làm thay đổi lịch sử dân tộc”.

 

Trở lại với vấn đề “đúng” và “đẹp”, đạo diễn Minh Trí chia sẻ, quan niệm của đạo diễn về phục trang, tông màu, hóa trang… là quyền của họ. Nếu có điều kiện cách điệu những yếu tố này, hiệu quả đem lại cho bộ phim sẽ hoàn toàn khác.

 

Nhà làm phim còn thiếu những gì

 

Bên cạnh những khó khăn khách quan khi làm một bộ phim lịch sử như thiếu vốn, công nghệ, tư liệu…, cũng không thể không kể đến những yếu tố mà chính các nhà làm phim còn thiếu để có thể xây dựng một bộ phim thực sự lôi cuốn khán giả.

 

Nhà biên kịch Đoàn Minh Tuấn cho rằng, hiện nay ta đang thiếu những câu chuyện hay để chuyển thành kịch bản. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta thiếu sức bay bổng của trí tưởng tượng, mà tưởng tượng đôi khi còn quan trọng hơn kiến thức”.

 

Còn đạo diễn Minh Trí cho rằng, lịch sử hơn 4.000 năm của Việt Nam không thiếu những câu chuyện hay, những số phận hấp dẫn. Vấn đề là đưa những câu chuyện đó lên màn ảnh như thế nào và vào lúc nào. Thêm vào đó, thiếu những tài năng cũng là một yếu tố khiến cho phim lịch sử khó “vào guồng”.

 

Yếu tố vĩ mô cũng được các nhà làm phim phân tích, mổ xẻ. Nhà biên kịch Đoàn Minh Tuấn đề cập đến những tác động của Nhà nước trong việc khôi phục lại phim lịch sử: “Quan trọng là Nhà nước có đầu tư để vực dậy phim lịch sử Việt Nam hay không. Trong khi ở nhiều nước trên thế giới, chính phủ đã có chính sách hỗ trợ làm phim lịch sử và khơi dậy lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc của người dân”.

 

Đạo diễn Nguyễn Thanh Vân lại cho rằng, tất cả những yếu tố được kể đến mới chỉ là phần ngọn. Quan trọng nhất là phần gốc, chính là việc thiếu một nền giáo dục có khả năng tạo nên một nền tảng sâu sắc về lòng yêu lịch sử nước nhà cho người xem. Ông nhấn mạnh: “Trẻ em bây giờ hoàn toàn đứt khúc với các giá trị lịch sử, trong khi cách tuyên truyền về lịch sử của chúng ta quá cũ thiếu hấp dẫn. Cần có những tác phẩm mới, những thay đổi”. Đạo diễn Minh Trí cũng đồng tình với quan điểm này: “Ý thức về lịch sử của thế hệ trẻ Việt Nam phải được xây đắp từ chính trái tim, lòng tự hào của mình”. Đó mới là chìa khóa cho những vấn đề của phim lịch sử hiện nay.

 
Theo Nhân dân

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác