Phim tài liệu: Thế mạnh của điện ảnh Việt Nam

Nói đến phim tài liệu Việt Nam phải nói đến Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, với những bộ phim đã đi vào lịch sử dân tộc. 50 năm, kể từ ngày thành lập (1956) - Hãng phim Tài liệu Khoa học Trung ương đã cho ra đời 1.560 phim thời sự và phóng sự ngắn; 1.100 phim tài liệu, 210 phim khoa học.

Các nhà làm phim tài liệu đã có nhiều đóng góp cho ngành Điện ảnh Việt Nam 21 giải thưởng danh giá tại các Liên hoan phim quốc tế, gần 150 giải thưởng tại các Liên hoan phim quốc gia và giải hàng năm của Hội Điện ảnh Việt Nam.

Bộ phim "Nước về Bắc Hưng Hải" của đạo diễn - NSND Bùi Đình Hạc là bộ phim đầu tiên của điện ảnh Việt Nam  được giải thưởng chính thức ở một Liên hoan phim quốc tế (Huy chương vàng Liên hoan phim quốc tế Mátxcơva lần thứ 1/1959. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, những người làm phim tài liệu bằng cả mồ hôi và xương máu đã làm những bộ phim đi vào lịch sử như "Đầu sóng ngọn gió", "Lũy thép Vĩnh Linh" của đạo diễn - Nghệ sĩ nhân dân Ngọc Quỳnh, "Một ngày trực chiến" (đạo diễn Phan Nhất Hiên - Pham Trọng Quỳ), "Những cô gái Ngư Thủy" (đạo diễn Lò Minh)... đã đem vinh quang về cho điện ảnh Việt Nam tại các liên hoan phim quốc tế. Đáng chú ý là phim "Luỹ thép Vĩnh Linh" đã khái quát cuộc chiến đấu chống Mỹ trên tuyến lửa Vĩnh Linh. Suốt ngày đêm những trận bom B52, pháo từ hạm đội bên kia giới tuyến bắn vào, nhưng mọi sinh hoạt của nhân dân vẫn diễn ra dưới hầm hào, địa đạo dài trên 250 km nằm sâu dưới lòng đất. Vĩnh Linh xứng đáng là một luỹ thép kiên cường chống Mỹ. Phim đã đoạt huy chương vàng quốc tế Matxcơva năm 1971. Phim "Những cô gái Ngư Thủy" sản xuất năm 1969 (đạo diễn -quay phim Lò Minh) đã đoạt giải vàng Liên hoan phim Việt Nam lần thứ hai năm 1973. Phim nói về những cô gái tuổi đời còn rất trẻ, không những hăng say trong lao động sản xuất và học tập, mà còn là những pháo thủ kiên cường chiến đấu bảo vệ vùng trời Ngư Thủy (Quảng Bình). Phim "Nước về Bắc Hưng Hải" được sản xuất năm 1959 (đạo diễn Bùi Đình Hạc, quay phim Hồng Sến - Ngọc Quỳnh) đã đoạt Huy chương vàng quốc tế Matxcơva năm 1959. Phim phản ánh không khí lao động sôi nổi, sáng tạo xây dựng đất nước trong những ngày đầu hoà bình trên công trình đại thủy nông Bắc Hưng Hải. Phim "Đường dây lên Sông Đà" (sản xuất năm 1981, đạo diễn - quay phim Lê Mạnh Thích), từng đoạt giải Bồ câu vàng quốc tế Laixích (Đức) năm 1982. Phim có cách thể hiện khá đặc biệt: chỉ dùng hình ảnh và tiếng động thật, không có lời bình, thể hiện một cách chân thật và trữ tình về hình tượng những người lao động bắc đường dây cao thế trên sông Đà. Họ hăng say xây dựng đất nước trong hoàn cảnh còn nhiều gian khổ và khó khăn. Phim "1/50 giây cuộc đời" (sản xuất năm 1985, đạo diễn - biên kịch Đào Trọng Khánh, quay phim Đinh Anh Dũng - Văn Nẫm) đoạt giải vàng Liên hoan phim Việt Nam lần thứ bảy. Qua cuộc đời sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu của nghệ sĩ nhiếp ảnh lão thành Võ An Ninh. Với cách tạo hình trau chuốt và cô đọng, phim gợi lên tình cảm yêu mến và xúc động trước vô vàn cái đẹp trong cuộc sống và thiên nhiên. "Thư về bản" sản xuất năm 2001 (kịch bản Đào Thanh Tùng, đạo diễn Nguyễn Văn Hướng, quay phim Hoàng Ngọc Dũng) thông qua công việc và cuộc sống của Giàng Lìa Sính, người bưu tá một xã người Mông nằm trên đỉnh núi cao thuộc huyện Đồng Văn (Hà Giang), những người làm phim muốn nói lên ước vọng và mong muốn thật giản dị của những con người sống ở vùng sâu, vùng xa. Phim đã đoạt giải B năm 2001 của Hội Điện ảnh Việt Nam.

Từ một mẩu tin rất ngắn trên báo, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đã suy ngẫm, tự viết lấy kịch bản, tạo nên "Người đào đất", một tác phẩm hoàn chỉnh về cấu trúc nội dung và ngôn ngữ điện ảnh. Qua câu chuyện bằng hình ảnh sinh động về một người đàn ông gỡ mìn tại một thửa đất trong vòng hơn 10 năm để có mặt bằng canh tác, về tập thể dân làng dễ thương, khán giả đã được thưởng thức một phim duyên dáng và thú vị, nói lên nhu cầu của cuộc sống mạnh mẽ hơn nỗi sợ hãi cái chết.

Đạo diễn Lê Mạnh Thích cũng đã thành công với chùm phim tài liệu của mình: "Đường dây lên sông Đà" (phim đầu tay của tác giả), rồi "Trở lại Ngư Thuỷ" và phim gần đây nhất "Trên chiếc xe lăn". Cả 3 bộ phim ngắn đều khẳng định phong cách và tài năng của một đạo diễn với nhiều giải thưởng quốc gia và quốc tế: chất thơ trong kết cấu hình ảnh, chất bi hùng trong cách thể hiện, làm đậm nét chất nhân văn sẵn có trong bản chất con người của tác giả. Trong số những cái tên nổi lên gần đây có đạo diễn Lại Văn Sinh với những bộ phim xuất sắc như "Chị Năm khùng", "Những nẻo đường công lý"; đạo diễn Lê Hồng Chương với hàng loạt tác phẩm giành giải như "Thang đá ngược ngàn", "Còn lại với thời gian"; đạo diễn Nguyễn Thước với "Sự nhọc nhằn của cát"...Những người đóng góp vào sự thành công của phim tài liệu Việt Nam còn phải kể đến một số đạo diễn tên tuổi như: Mai Lộc, Lò Minh, Khương Mễ, Trần Văn Thuỷ...  những người đã để lại cho đời những thước phim vô giá và nhờ có họ mà thế giới đã biết đến một nền điện ảnh Việt Nam đậm bản sắc dân tộc và giàu tính nhân văn.

Hà Linh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác