Thành phố Hồ Chí Minh với công tác xã hội hóa hoạt động điện ảnh

Trong nhiều năm qua, công tác xã hội hóa hoạt động văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh luôn được đẩy mạnh, nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật diễn ra sôi nổi, trong đó có hoạt động điện ảnh. Công tác xã hội hóa điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh thời gian qua đã đạt được những thành công đáng ghi nhận.

Thành phố Hồ Chí Minh với công tác xã hội hóa hoạt động điện ảnh - ảnh 1

So với các lĩnh vực khác trong ngành văn hoá tại Thành phố Hồ Chí Minh, bên cạnh lĩnh vực sân khấu, lĩnh vực điện ảnh cũng là một trong những lĩnh vực có những bước đột phá mạnh mẽ trong tiến trình xã hội hoá.  Sau ngày Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ban hành quyết định 38/2002/QĐ-BVHTT và đặc biệt từ khi Luật Điện ảnh có hiệu lực, tại Thành phố đã có nhiều hãng phim tư nhân đăng ký thành lập (ước tính trên  100 cơ sở, trong đó khoảng 30 công ty hoạt động thường xuyên), một số hãng phim đã sản xuất một số bộ phim đạt được hiệu quả nhất định, chẳng hạn : Hãng phim Phước Sang với bộ phim truyện nhựa “Người đàn ông có bầu” phục vụ trên 560.000 lượt người xem, doanh số trên 12 tỷ đồng, gần đây bộ phim truyện nhựa “Áo lụa Hà Đông” đoạt giải khán giả bình chọn tại Liên hoan phim Busan (Hàn quốc) và “Huyền thoại bất tử” cũng thu hút được đông đảo khán giả, Hãng phim Thiên Ngân (Đăng ký kinh doanh tại Hà Nội, hoạt động tại TP. Hồ Chí Minh) với bộ phim “Những cô gái chân dài” (260.000 lượt người xem, doanh số gần 7 tỷ), bộ phim tiếp theo “Nữ tướng cướp” (215 ngàn lượt người xem, doanh thu 5,7 tỷ), đồng thời Hãng cũng đã liên kết với Trung tâm Văn hóa Thể thao Quận I hình thành một cụm rạp chiếu bóng với trang thiết bị hiện đại, Việtfilm với bộ phim truyện “Bẫy tình”, bên cạnh đó những bộ phim liên kết của Hãng phim Giải phóng như “Lọ lem hè phố”, “Lấy vợ Sài Gòn” đều thu hút khán giả và đạt doanh thu rất cao, Hãng phim Chánh Phương với bộ phim “Dòng máu anh hùng”, “”Bẫy rồng”,…là những bộ phim hành động gây được sự chú ý của người xem. Hãng Galaxy với các bộ phim “Đẹp từng centimet” (doanh thu 10.1 tỷ đồng), “Giải cứu thần chết” (doanh thu 15 tỷ). Đặc biệt trong những dịp hè và Tết nguyên đán, các nhà sản xuất phim tư nhân luôn đầu tư để sản xuất phim phục vụ trong những dịp này và luôn chiếm lĩnh được thị trường và đạt doanh số rất khả quan. Ngoài ra, còn có thể kể tên hàng loạt phim phóng sự truyền hình có tính đột phá do các Công ty Cổ phần Truyền thông phối hợp với Đài TFS sản xuất như Mê Kông ký sự, Huyền bí sông Hằng...

Ở lĩnh vực phát hành phim và chiếu bóng, với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, bằng hình thức liên doanh liên kết các công ty tư nhân đã xây dựng nhiều cụm rạp hiện đại như Galaxy Nguyễn Du, Galaxy Nguyễn Trãi của Công ty CP Phim Thiên Ngân, Megastar Hùng Vương, Megastar Parkson (Công ty Truyền thông Megastar), Lotte Cinema (liên doanh giữa Việt Nam và Hàn quốc), Cinebox 212, Cinebox Hòa Bình,…đã tạo điều kiện cho người xem tiếp cận với các phương tiện kỹ thuật điện ảnh hiện đại nên đã thu hút được khán giả đến rạp. Việc độc quyền nhập khẩu phim cũng được xóa bỏ, nguồn phim nhập khẩu phong phú, đa dạng hơn. Khán giả ở TP.HCM hiện có thể xem được nhiều bộ phim mới, nổi tiếng của điện ảnh thế giới cùng thời điểm với nhiều nước khác. Ở lĩnh vực phát hành phim, trên 2000 cửa hàng đại lý bán và cho thuê băng, đĩa hình của các hộ kinh doanh tư nhân cũng là một nguồn lực xã hội quan trọng, họ đã góp phần cùng nhà nước đưa sản phẩm điện ảnh đến tay người tiêu dùng. Tuy nhiên để quản lý, điều chỉnh những người đang kinh doanh trong lĩnh vực này đúng định hướng, cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường nhiều biện pháp quản lý tốt hơn nữa.

Những con số đơn cử nêu trên cho thấy việc xã hội hóa điện ảnh là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, đồng thời khẳng định khán giả Việt Nam chưa hề quay lưng với điện ảnh dân tộc.

Bên cạnh những thành quả do công tác xã hội hóa điện ảnh mang lại, hoạt động điện ảnh hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế như : yếu tố kinh doanh, chạy theo lợi nhuận, đáp ứng nhu cầu giải trí của người xem vẫn chi phối một số nhà sản xuất nên nhiều phim chưa có tính nghệ thuật cao, chưa có chiều sâu, khai thác đề tài theo thị hiếu dễ dãi của một bộ phận khán giả. Cơ sở vật chất kỹ thuật cũng chưa được các hãng phim chú trọng đầu tư, nguồn nhân lực không ổn định, phân tán ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển bền vững            

Từ nhận định này, có thể nói việc tháo gỡ khó khăn, xác lập lộ trình, cụ thể hóa chủ trương chính sách của Đảng và Chính phủ đối với công tác xã hội hóa văn hóa nói chung và xã hội hóa điện ảnh nói riêng là những vấn đề cần phải được tiếp tục làm sáng tỏ.

Trước hết cần phải nhận thức rõ xã hội hóa hoạt động văn hóa (trong đó có lĩnh vực điện ảnh) là một quá trình vận động và tổ chức sự tham gia rộng rãi của quần chúng và toàn xã hội vào sự nghiệp phát triển văn hóa. Vì vậy mục tiêu của nó không thể tách rời với định hướng cao nhất là các giá trị văn hóa hay nói cách khác mọi giá trị văn hóa tạo ra phải thiết thân và tác động mạnh mẽ đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đến cộng đồng dân cư và từng thành viên trong xã hội. Do đó, xã hội hóa không có nghĩa là giảm nhẹ trách nhiệm của Nhà nước, giảm ngân sách Nhà nước dành cho văn hóa, mà Nhà nước sẽ có những phương thức quản lý, những biện pháp đầu tư, tài trợ mới cho hoạt động văn hóa. Hiện tại, Nhà nước đã có chính sách và luật định rõ ràng cho việc đẩy mạnh công tác xã hội hóa, trong điều kiện cụ thể của mình Thành phố sẽ nghiên cứu vận dụng để có những định chế phù hợp.

Trong bối cảnh đất nước ta đang hội nhập với nền kinh tế thế giới, việc cạnh tranh trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội là không thể tránh khỏi, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, có khả năng là sẽ cạnh tranh gay gắt. Trong tương lai gần, khi các tập đoàn kinh doanh dịch vụ giải trí nước ngoài đầu tư vào Việt Nam với tiềm lực kinh tế dồi dào, trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, các loại hình giải trí phong phú, đa dạng, được ưu tiên đầu tư ở những địa điểm thuận lợi, họ sẽ chiếm lĩnh thị phần và thu hút các nguồn chất xám văn hóa nghệ thuật về phía họ thì các doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh trong lĩnh vực văn hóa sẽ đứng trước một thách thức rất lớn. Nếu không có những hỗ trợ cụ thể của Nhà nước đối với các đơn vị xã hội hóa trong giai đoạn “bản lề” này thì các đơn vị xã hội hóa, thậm chí cả hãng phim công lập sẽ “thua ngay trên sân nhà”. Hiện nay, dù còn mặt này mặt khác, nhưng các hãng phim tư nhân cũng ít nhiều cùng nhà nước góp phần vào việc định hướng xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, do đó việc cụ thể hóa các chính sách khuyến khích phát triển các cơ sở ngoài công lập như cho thuê, xây dựng cơ sở vật chất, giao đất, cho thuê đất (quy định tại Điều 4 và 5 Nghị định 53/2006/NĐ-Cp ngày 25/05/2006 của Chính phủ) cho các đơn vị xã hội hóa là một yêu cầu hết sức cấp thiết, để các đơn vị chủ động hơn trong đầu tư, trong xây dựng kế hoạch hoạt động lâu dài, đồng thời đủ sức cạnh tranh với các đối tác nước ngoài trong giai đoạn mới.

 Xã hội hóa hoạt động văn hóa, trong đó có xã hội hóa hoạt động điện ảnh không có nghĩa là khoán trắng việc này cho xã hội, Nhà nước không đầu tư can thiệp gì. Ở đây, Nhà nước vẫn luôn luôn giữ vai trò chủ đạo, định hướng cho các hoạt động văn hóa phát triển. Càng đẩy mạnh xã hội hóa, Nhà nước càng tăng cường tài trợ (theo kế hoạch, đề án được phê duyệt) cho các đơn vị này như là một hình thức cấp vốn ban đầu. Vấn đề là tài trợ có trọng điểm, đúng lúc, đúng đối tượng, để việc tài trợ như chất xúc tác, thúc đẩy quá trình xã hội hóa nhanh hơn, mạnh hơn và nhất là tạo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Hiện nay, việc tài trợ như thế nào cho hiệu quả là vấn đề cần quan tâm. Trong lĩnh vực nghệ thuật nói chung, điện ảnh nói riêng, hiệu quả bao gồm hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội. Nói như thế, có nghĩa là Nhà nước cần mạnh dạn xóa bỏ tình trạng bao cấp, chủ nghĩa bình quân như trước đây mà phải đặt vấn đề bảo hộ, tài trợ, đặt hàng trong khuôn khổ pháp lý, ở đó quy định rõ trách nhiệm của chủ được đầu tư, sản phẩm làm ra đảm bảo có hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu, định hướng của người đầu tư (Nhà nước). Đối với những công trình nghệ thuật lớn của Nhà nước, nên chăng tổ chức đấu thầu công khai để tìm đơn vị thực hiện tốt nhất, hiệu quả nhất. Luật Điện ảnh đã quy định việc đấu thầu công khai đối với phim tài trợ, đặt hàng của Nhà nước, trong thực tế công việc này cần được triển khai một cách công bằng, minh bạch hơn..

Một vấn đề khác cũng cần được trao đổi là mối quan hệ giữa các đơn vị nhà nước và các đơn vị tư nhân - xã hội hóa nên xác định như thế nào? Sự liên kết, hỗ trợ giúp đỡ, trách nhiệm mỗi bên? Nếu không xác định rõ sẽ dẫn đến sự phân biệt đối xử, cạnh tranh không lành mạnh khi cùng chung hoạt động trong một môi trường văn hóa…Vì vậy, yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng họat động văn hóa trong quá trình xã hội hóa cũng là sự đòi hỏi đổi mới công tác quản lý nhà nước về văn hóa nói chung và điện ảnh nói riêng. Đây là sự đòi hỏi phát triển nội tại của hoạt động này. Hoạt động văn hóa chỉ trở thành của toàn xã hội, có vai trò thật sự trong các lĩnh vực đời sống khi nó có chất lượng cao và đáp ứng nhu cầu của xã hội. Ở đây, thể hiện rất rõ quy luật cung - cầu của cơ chế thị trường. Hoạt động nghệ thuật nói chung, hoạt động điện ảnh nói riêng nếu chất lượng thấp hoặc xa rời công chúng, không đáp ứng được nhu cầu của xã hội thì không thể tồn tại và cũng không gọi là xã hội hóa được. Trong giai đoạn sau gia nhập WTO, nhiều hình thức hoạt động văn hóa nghệ thuật của chúng ta và thế giới cùng tồn tại cạnh tranh nhau để phát triển thì việc đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động là một vấn đề sống còn, là yêu cầu khách quan của cuộc sống, nó không phân biệt, loại trừ đơn vị trong hay ngoài công lập.

 

CN (Tham luận công tác XHH điện ảnh và chất lượng phim chiếu trên truyền hình hiện nay của SVHTTDL TP.HCM)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác