Toạ đàm "Phim truyện VN và chức năng phản ánh xã hội"

Không nên cứng nhắc! Đó là ý kiến chung rút ra từ toạ đàm "Phim truyện VN và chức năng phản ánh xã hội" do TT Nghiên cứu nghệ thuật và Lưu trữ điện ảnh tại TP.Hồ Chí Minh (TT) tổ chức sáng 7.3.

Toạ đàm là một trong các hoạt động chính của "Những ngày hoạt động chào mừng 54 năm điện ảnh cách mạng VN" (28.2 - 14.3.2007).

Trước khi toạ đàm, những người tham dự được "chiêu đãi" phim "Tướng về hưu" (TVH - Hãng phim Truyện I sản xuất 1988, biên kịch Nguyễn Huy Thiệp, ĐD Nguyễn Khắc Lợi, giải Bông sen bạc LHPVN lần 9 tại Nha Trang). Một chuyên viên của TT cho biết, sở dĩ TT chọn chiếu TVH bởi phim được đánh giá là một trong những phim tiêu biểu của điện ảnh nước nhà thời hậu chiến (1975-1988) và điều cơ bản là rất ít khán giả TPHCM được biết tới phim.

TVH cũng nằm trong dòng phim hiện thực phê phán mang lại diện mạo mới cho điện ảnh nước nhà, mặc dù, nói cho ngay, lúc này, nếu TVH có được chiếu ngoài rạp, thì ắt cũng chịu chung số phận vắng khách như một số phim Việt được cho là "kén khán giả" thời gian qua!

Khán giả xem phim phần lớn là cán bộ về hưu, cựu chiến binh, vài sinh viên ĐH KH-XH-NV. Một vị đại tá - cựu chiến binh - phường 2, quận Tân Bình - tự nhận là fan hâm mộ điện ảnh nước nhà khoe: 20 năm qua, đây là lần thứ ba ông xem TVH. Lần I khi phim chiếu tại NVH Thanh niên TPHCM năm 1989, lần thứ hai trên truyền hình cáp năm 2006. "Xem TVH, người ta thấy lại xã hội VN 20-25 năm trước - thời kỳ đầu mở cửa, cũng như tính dự báo cao về sự tha hoá của con người", nhà nghiên cứu Trần Trọng Đăng Đàn nhận xét.

Nhân việc TVH được coi như là đề dẫn cho cuộc toạ đàm về chức năng phản ánh hiện thực của điện ảnh, trở lại với bài báo "Về ba bộ phim truyện đáng giá nhất trong cuộc thi tài ở Nha Trang" nhà phê bình Ngô Phương Lan viết năm 1990. Theo bà: TVH là một bộ phim hứng nhiều tai tiếng bởi nhiều người cho là phim bôi đen hiện thực. Tuy nhiên, TVH là một trong số rất ít phim VN (cho đến năm 1988 - NV) khai thác đề tài hiện đại một cách sâu sắc, gai góc, công phu. Phim không dừng lại ở mức miêu tả mà hướng tới phân tích hiện thực.

Dưới một góc độ nào đó, sau TVH, bộ phim "Lưới trời" (sản xuất 2003, BK Nguyễn Mạnh Tuấn, ĐD Phi Tiến Sơn, Giải thưởng của Hội Điện ảnh VN năm 2003) cũng xứng với lời nhận xét tương tự.

Trao đổi với phóng viên, NSND Đoàn Dũng đồng ý rằng, ngay cụm từ "chức năng phản ánh xã hội" có cái gì đó không ổn, cứng nhắc. "Lúc này, cách nhìn, phản ánh hiện thực trên phim ảnh phải khác đi! Không cứng nhắc, giáo điều". Thực tế thì, có phim truyện nào là phim không phản ánh hiện thực xã hội? Từ những phim thời chiến tranh cho tới thời đổi mới.

Từ "tiên phong" của dòng phim được gọi theo lối mới là giải trí-thương mại - như "Gái nhảy" tới nóng sốt của mùa phim Tết 2007 là "Võ lâm truyền kỳ". Vấn đề là miêu tả hiện thực thế nào? Phản ánh hiện thực không là bê nguyên xi hiện thực. Làm phim phản ánh hiện thực xã hội không khéo biến dạng phim thành nửa phóng sự - nửa thời vụ. Xã hội đang nóng chuyện nào thì "xào" ngay đề tài nấy. Chiếu hết một vụ, rồi thôi. Nhà báo Vũ Duy Giang đưa ra một nhận xét khá thú vị: "Nhiều khi, chính cơ chế cũng ảnh hưởng tới chức năng phản ánh xã hội của phim ảnh".

Gọn lại, chuyện phản ánh hiện thực là chuyện tài năng của người làm phim. Phản ánh hiện thực xã hội nhưng phải mang tính dự báo. Không chỉ phim ảnh mà nhiều tác phẩm nghệ thuật đương đại của chúng ta còn thiếu phẩm chất này.

Theo Lao Động

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác