Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ

Bài liên quan :   Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 2 - Thực tế tại Việt Nam
                      Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 1 - Nhìn ra thế giới
Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ - ảnh 1

(Cinet) - Như đã đề cập ở 2 bài viết trước, hoạt động của bảo tàng tại Việt Nam đa phần mới chỉ dừng ở mức đúng với chức năng nhiệm vụ, chưa thực sự phát huy thế mạnh để trở thành điểm đến hấp dẫn. Thực tế này cũng do nhiều nguyên nhân và sự tác động từ nhiều phía.
Nước ta có rất nhiều loại bảo tàng: bảo tàng lịch sử, văn hóa; bảo tàng chuyên đề… từ cấp tỉnh đến Trung ương. Tuy nhiên, các bảo tàng hiện nay đang gặp tình trạng trưng bày những hiện vật tương đối giống nhau, cách sắp xếp, tổ chức cũng gần như nhau. Chính sự “thiếu màu sắc” hay sự trùng lặp về tư tưởng, mục tiêu là nguyên nhân dẫn đến việc các bảo tàng rơi vào tình trạng vắng khách.
Bảo tàng được xây dựng phải đáp ứng những nhu cầu của con người về không gian, ánh sáng, âm thanh… Ánh sáng không làm cho người ta tức mắt, âm thanh không làm người ta chói tai. Cùng là một hiện vật nhưng cách bài trí khác nhau dẫn đến những hiệu quả thị giác khác nhau. Đáng tiếc có những bảo tàng một năm, chỉ đưa ra thêm một vài bộ sưu tập, không có những động thái “làm mới” để thu hút công chúng.
Một trong những nguyên nhân khách quan khiến bảo tàng ở Việt Nam chưa thu hút được đông đảo công chúng là do dân trí, đời sống kinh tế còn thấp nên việc người dân dành thời gian quan tâm tới trưng bày ở các bảo tàng là điều rất hiếm. Điều đó không đáng trách bởi lẽ khi đời sống vật chất chưa được đảm bảo thì con người sẽ chưa nghĩ tới việc hưởng thụ theo nhu cầu cá nhân.
Bên cạnh đó là chưa có một quy hoạch tổng thể hợp lý, cách thức tổ chức hoạt động chưa hấp dẫn, nhất là công tác tuyên truyền, giáo dục của bảo tàng. Theo TS.Lê Thị Minh Lý - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hoá cho rằng: Lâu nay sự thiếu hụt, trống vắng các chương trình giáo dục công chúng tại bảo tàng là một trong những thách thức làm giảm giá trị bảo tàng và vai trò của bảo tàng ở nước ta. Lý do là vì các bảo tàng chưa quan tâm, hoặc còn thiếu kinh nghiệm và lúng túng khi làm các chương trình giáo dục, dẫn tới cả giáo viên và học sinh thiếu cơ hội để dạy và học một cách tích cực và sinh động từ những di sản ở bảo tàng. Đứng trước nhu cầu cấp thiết đổi mới và phát triển công chúng, đồng thời thiết lập mối quan hệ giữa bảo tàng với nhà trường trong việc nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh, các bảo tàng cần thiết phải sớm xây dựng chương trình giáo dục và không gian khám phá, trải nghiệm, sáng tạo, học tập tại bảo tàng.
Ngoài ra, các bảo tàng tại Việt Nam chưa thu hút được khách tham quan là bởi công tác quảng bá còn kém, chưa tiếp cận được với khách quốc tế, không biết tận dụng việc bắt tay cùng du lịch. Ngoài ra, bảo tàng trưng bày chưa thực sự có chất lượng, chất lượng ở đây là nội dung và cách trình bày, do đó khách du lịch có đến thăm quan cũng nhanh chóng cảm thấy nhàm chán, không đọng lại ấn tượng gì.
Trừ ngoại lệ của bảo tàng Hồ Chí Minh - Bảo tàng có số lượng khách thăm quan đông nhất tại Việt Nam, những bảo tàng khác tại Việt Nam đều chật vật trong việc thu hút khách thăm quan. Thành công nhất là bảo tàng Dân tộc học với số lượng khách thăm quan trung bình khoảng 500.000 lượt mỗi năm cũng vẫn là một con số khiêm tốn. Vậy nhưng để có thể có được thành công đó, bảo tàng Dân tộc học cũng đã phải tìm tòi, đổi mới và mở rộng quy mô cũng như đa dạng hóa các gian trưng bày, sản phẩm của bảo tàng trong suốt nhiều năm.
Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ - ảnh 2
Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ - ảnh 3
Trẻ em tại các nước phát triển được học về nghệ thuật từ nhỏ, không chỉ là một môn học phụ
mà là những môn học chính, bắt buộc trong hệ thống giáo dục
Hiện nay, những bảo tàng đông khách chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Bởi lẽ, trong một thời gian dài, nhiều bảo tàng ở nước ta chưa đáp ứng được nhu cầu xã hội. Việc trưng bày, giới thiệu thiếu chuyên nghiệp, chất lượng kém, không đáp ứng được nhu cầu của bảo tàng. Hoặc cũng có chỗ được đầu tư nhiều nhưng lại không hiệu quả. Đội ngũ, nguồn nhân lực làm bảo tàng về chuyên môn, nghiệp vụ chưa cao, chưa đạt chất lượng tốt vì công việc ở bảo tàng rất đa dạng, liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau.
Từ những hạn chế và nguyên nhân đó, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Bộ VHTTDL Nguyễn Hữu Toàn cho rằng: Để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các bảo tàng là việc không thể làm trong ngày một ngày hai. Việc cần thực hiện trước mắt đó là nâng cao nhận thức về bảo tàng trong tư duy của mỗi người dân, để bảo tàng thật sự trở thành một “cơ thể sống”, một thiết chế văn hóa theo đúng nghĩa và thỏa mãn những nhu cầu tổ chức, hoạt động, chứ không chỉ là kho lưu giữ hiện vật mà trước hết phải đổi mới từ giáo dục.
Năm 2013, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo ký ban hành văn bản “Hướng dẫn sử dụng di sản văn hoá trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên”. Trong văn bản này ghi rõ: “Xây dựng kế hoạch tổ chức dạy học di sản văn hoá tại bảo tàng” (Văn bản số 73/HD-BGĐT-BVHTTDL ngày 16/1/2013). Đây là tín hiệu đáng mừng, hứa hẹn sẽ có những chương trình hấp dẫn phong phú nhằm khai thác hiệu quả hoạt động giáo dục của bảo tàng.
Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ - ảnh 4
Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ - ảnh 5
Không chỉ học trên sách vở, tại các nước phát triển, nhà trường thường xuyên tổ chức những chuyến thăm quan,
thực tế tại Bảo tàng. Điều này góp phần hun đúc tình yêu với nghệ thuật cũng như trân trọng các giá trị văn hóa
lịch sử cho trẻ em từ lứa tuổi học sinh
Trong một cuộc hội thảo khoa học bàn về “Nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục của bảo tàng đối với học sinh phổ thông”, các chuyên gia cũng đề cập tới mô hình Câu lạc bộ “Em yêu lịch sử” của Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Với hình thức hoạt động mang tính “tương tác” của Câu lạc bộ, lại được tổ chức theo từng chuyên đề sẽ khuyến khích học sinh chủ động tìm hiểu vấn đề dựa vào sự gợi mở của giáo viên từ những hiện vật di sản cụ thể sinh động. Điều này đã gây hứng thú học tập, phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh, tạo môi trường và không khí học tập bớt khô khan, thụ động bởi sách giáo khoa.
Ngoài ra, gắn hoạt động của bảo tàng với du lịch cũng là một giải pháp khả thi. TS.Lê Thị Minh Lý đề xuất giải pháp: Các bảo tàng cũng không thể chỉ chú trọng tới việc đón tiếp khách hoặc giữ các hiện vật mà phải nghiên cứu để nhìn ra vấn đề thời sự của xã hội. Ví dụ như triển lãm "Gánh hàng rong" của bảo tàng Phụ nữ, bằng ngôn ngữ riêng, bảo tàng Phụ nữ đã trao máy ảnh cho những người phụ nữ làm nghề bán hàng rong để họ tự nói lên tiếng nói, tâm tư, nguyện vọng của mình.
Cùng với xu thế toàn cầu hoá về kinh tế, hội nhập về văn hoá, bảo tàng cũng phải góp phần khẳng định bản sắc văn hoá dân tộc. Để làm được điều đó cần có sự đổi mới và sáng tạo. Đối với bảo tàng, điều quan trọng bậc nhất là có những ý tưởng “sáng” trong nội dung chủ đề trưng bày và cách tổ hợp các hiện vật để thể hiện nội dung. Do đó, chúng ta cần chú trọng thể hiện sâu sắc hơn nữa khía cạnh văn hoá trong tất cả các chủ đề trưng bày của bảo tàng, làm rõ nét văn hoá đặc sắc của từng địa phương, lựa chọn đưa ra những hiện vật thật tiêu biểu để mỗi bảo tàng có được nét hấp dẫn riêng của mình. Giải pháp đó cũng sẽ giúp các bảo tàng thoát khỏi tình trạng trùng lắp trưng bày với các bảo tàng khác.
Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ - ảnh 6
Để bảo tàng trở thành điểm đến hấp dẫn: Phần 3 - Cần những chiến lược đồng bộ - ảnh 7
Cách trưng bày, nội dung trưng bày, tổ chức quản lý vận hành bảo tàng cũng là một trong những
yếu tố cần quan tâm nếu muốn bảo tàng phát triển, trở thành điểm đến hấp dẫn du khách
Để làm tốt những điều đó rất cần sự quan tâm của Nhà nước và các cấp quản lý bởi đầu tư cho văn hóa là sự đầu tư lâu dài, mang lại hiệu quả bền vững. Nếu các bảo tàng được tổ chức và vận hành một cách khoa học, sáng tạo, hiệu quả thì sẽ góp phần phát triển kinh tế đất nước, nâng cao hiểu biết của công chúng, thu hút đông đảo du khách.
Như vậy, để các bảo tàng tại Việt Nam nói chung có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cần có sự đầu tư đồng bộ từ nhiều ngành. Nếu chỉ dựa vào sự cố gắng từ phía các bảo tàng nói riêng hay ngành văn hóa nói chung thì cũng khó để có thể để bảo tàng trở thành mối quan tâm của người dân. Ngược lại, trong trường hợp đời sống vật chất, tinh thần của người Việt Nam được nâng cao hơn, ngành giáo dục quan tâm hơn khi đưa các môn học nghệ thuật vào giáo trình thì cũng khó mà giữ chân công chúng nếu như họ không tìm được điều gì hấp dẫn khi đến các bảo tàng. Vì thế, để bảo tàng có thể phát triển trở thành những điểm đến hấp dẫn sẽ cần có thời gian với những chiến lược dài hạn. Mặc dù vậy, chúng ta vẫn có quyền hy vọng rằng với hệ thống bảo tàng đa dạng, trong một tương lai không xa, bảo tàng tại Việt Nam sẽ trở thành niềm tự hào của mỗi người dân, không chỉ là kho tàng chứa đựng các giá trị văn hóa nghệ thuật mà còn góp phần phát triển kinh tế, du lịch của quốc gia.
Hương Nguyễn

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác