Giáo dục di sản đem lại cơ hội hiểu biết về các hình thái văn hóa

Bài toán bảo tồn Hoàng thành Thăng Long không phải bây giờ mới đặt ra nhưng nó luôn luôn là những thách thức cho các nhà làm công tác quản lý. Giữ gìn một di sản của quốc gia và thế giới, bên cạnh những chính sách như luật, các văn bản dưới luật thì cần nhất ý thức của cộng đồng tham gia tự giác vào quá trình bảo vệ di sản.

Hoàng Thành Thăng Long. (Nguồn: Internet)Hoàng Thành Thăng Long. (Nguồn: Internet)

Hơn một thiên niên kỷ phát triển liên tục

Lịch sử phát triển liên tục của Hoàng thành Thăng Long đã tiếp nhận những ảnh hưởng của các nền văn hóa lớn trong khu vực và thế giới, đặc biệt là sự tiếp nhận nhiều nhiều học thuyết, tư tưởng có giá trị toàn cầu của văn minh nhân loại như: Phật giáo, Nho giáo, thuyết phong thủy, mô hình vương thành phương Đông, mô hình kiến trúc quân sự phương Tây (thành Vauban)… để tạo dựng nên những nét độc đáo, sáng tạo của một Trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của một quốc gia và ở vùng châu thổ sông Hồng. Kết quả giao thoa, tiếp biến văn hóa đó được biểu đạt trong tạo dựng cảnh quan, quy hoạch các khu cung điện, trong nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí cung đình với diễn biến văn hóa đa dạng qua các thời kỳ lịch sử.

Phó chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Ngô Thị Thanh Hằng cho rằng, Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là minh chứng duy nhất về truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt ở châu thổ sông Hồng trong suốt lịch sử liên tục 13 thế kỷ và vẫn được tiếp nối cho đến ngày nay. Những tầng văn hóa khảo cổ, di tích kiến trúc và nghệ thuật của di sản phản ánh một chuỗi lịch sử nối tiếp nhau liên tục của các vương triều cai trị đất nước Việt Nam trên các mặt tư tưởng, chính trị, hành chính, luật pháp, kinh tế và văn hoá trong gần một ngàn năm. Trên thế giới rất hiếm tìm thấy một di sản thể hiện được tính liên tục dài lâu như vậy của sự phát triển chính trị, văn hoá như tại khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội. Nhưng vấn đề bảo tồn như thế nào đối với Khu di sản có bề dày lịch sử hơn một ngàn năm liên tục và vẫn còn hiện hữu với thủ đô đang phát triển hôm nay, có các tầng văn hóa chồng xếp lên nhau như thế nào đang là một thách thức lớn…

Bảo tồn- vấn đề cũ đòi hỏi cách giải quyết mới

Thời gian qua, công tác bảo quản cấp thiết khu di tích phát lộ đã được tiến hành như: làm mái che tạm các hố khai quật, một số di vật như kim loại, di cốt thực vật được bảo quản theo chế độ riêng, bước đầu đã thu được kết quả nhất định. Tuy nhiên, theo đánh giá của Phó tổng thư ký Hội khảo cổ học Việt Nam Nguyễn Lân Cường, hiện vấn đề bảo quản cấp thiết và tạm thời vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Di tích, di vật vẫn trong tình trạng nguy hiểm nếu không có thiết bị bảo quản phù hợp và đúng quy trình.

Còn theo TS Nguyễn Văn Sơn, Trung tâm Bảo tồn Khu di tích Cổ Loa- Thành cổ Hà Nội, kể từ khi phát lộ Khu Khảo cổ học 18 Hoàng Diệu đến nay đã gần 8 năm, nhiều phương án đã đưa ra bàn thảo nhưng vẫn còn nằm trên giấy trong khi hang triệu di vật đang tự phá hủy từng ngày, từng giờ. Nếu cứ tiến hành công tác nghiên cứu, bảo tồn như hiện nay, số lượng cán bộ chủ yếu là viện khảo cổ học và nguồn kinh phí đầu tư như hiện tại thì khu di tích khó tránh khỏi nguy cơ thất thoát di vật. Ngay cả khi phương án lấp cát một số hố khai quật còn lại, làm nhà mái che một số hố đã được thống nhất trên nguyên tắc, nhưng trên thực tế vẫn chưa thống nhất được quy mô bảo tồn như thế nào, lấp cát ở những khu vực nào, làm nhà mái che ở những khu vực nào ?

Mặt khác, sau khi khu di tích được công nhận là di sản thế giới, chúng ta đã và đang tổ chức cho khách tham quan vào khu di tích. Nếu cứ kéo dài tình trạng bảo quản, bảo tồn như hiện nay sẽ rất phản cảm. Bởi hiện tại chưa thể cho phép du khách tới xem tất cả khu vực  khai quật và cũng không thể tổ chức tham quan tất cả các khu vực khi chúng ta chưa chuẩn bị đủ điều kiện để du khách tiếp cận được với di vật trong các hố khai quật. Vấn đề cân bằng giữa nhu cầu của khách tham quan với khả năng tiếp đón, khả năng bảo tồn và phát huy giá trị lâu dài của di sản cũng là bài toán nan giải…

Giữ gìn và giáo dục về di sản tới người dân…

Bảo tồn Khu di tích Trung tâm Hoàng thành Thăng Long là một vấn đề vừa có tính cấp thiết, vừa có tính lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều ngành, nhiều cấp, sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế và sự góp sức của cộng đồng. TS Nguyễn Văn Sơn cho rằng, bảo tồn và phát huy giá trị di vật có hiệu quả hay không còn phụ thuộc rất nhiều vào khả năng quản lý khu di tích. Quản lý quy hoạch là một trong những khâu rất quan trọng. Năng lực quản lý của Trung tâm Bảo tồn Khu di tích phải được nâng cao về khả năng chuyên môn, với bộ máy quản lý phù hợp, quản lý và điều tiết lượng khách tham quan Khu di tích hợp lý cũng chính là bảo vệ và bảo tồn phát huy giá trị di tích ;  tránh sự ùn tắc, sự phá hoại do vô tình hay cố ý của được giảm thiểu.

Giữ gìn di sản là việc cấp thiết, quan trọng. Nhưng để những giá trị tinh thần, văn hoá, lịch sử ... đến được với người dân lại là điều có ý nghĩa thiết thực. Và ngay từ bây giờ, cần thiết phải giáo dục di sản cho người dân và đặc biệt là thế hệ trẻ. Về vấn đề này, bà Katherine Muller-Marin, đại diện Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên Hiệp quốc (UNESCO) tại Việt Nam cho rằng, giáo dục di sản, bất kể trong nhà trường, bảo tàng, điểm di sản hay cộng đồng, sẽ đem lại những cơ hội hiểu biết về các hình thái văn hóa khác nhau trong bối cảnh một xã hội đang thay đổi và cho phép mọi tầng lớp dân cư tiếp xúc với nhau một cách thoải mái và học hỏi những người đến từ các nền văn hóa khác. Chúng ta đừng quên, trẻ em hôm nay sẽ trở thành những người bảo vệ di sản mai sau. Do vậy, điều cốt yếu là các em cần được phát triển nhận thức về trách nhiệm tương lai của mình ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Những cuộc vận động mạnh mẽ tập trung vào việc giữ gìn thành phố cũng như di sản văn hóa nên được tiến hành thường xuyên trong chương trình giảng dạy.

Bảo vệ Di tích Hoàng thành cũng như các di sản khác không chỉ dựa trên những thiết chế của luật pháp,  sự nỗ lực của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm của cộng đồng.  Chính  ý thức giữ gìn, bảo vệ  của mỗi người mạng lại  sự trường tồn cho những  giá trị văn hoá, tinh thần của dân tộc và của thế giới. 

 

Theo NĐB

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác