Hà Nội sẽ trở thành thành phố di sản?

Sở hữu một quần thể di tích văn hoá phong phú và một không gian văn hoá đa dạng, Hà Nội luôn là niềm tự hào của người dân Thủ đô nói riêng và nhân dân cả nước nói chung về bề dày 1.000 năm văn hiến. Tuy nhiên, để xây dựng Hà Nội thành một thành phố di sản là điều không dễ thực hiện khi hiện nay, nhiều di tích đang bị huỷ hoại và xuống cấp nghiêm trọng.

Bê tông hoá trên diện rộng tại khu di tích Thành Cổ Loa.Bê tông hoá trên diện rộng tại khu di tích Thành Cổ Loa.

Di tích đang xuống cấp

Hà Nội có mật độ di tích dày đặc và sở hữu số lượng di sản đô thị khổng lồ và đa dạng nhất Việt Nam. Các di tích văn hóa đa dạng về loại hình, địa bàn phân bố, niên đại, hình thức kiến trúc, cảnh quan, ý nghĩa và giá trị. Thế nhưng hiện nay, nhiều di tích của Hà Nội đang bị xâm hại, huỷ hoại và xuống cấp trầm trọng.

Thành Cổ Loa được đánh giá là toà thành cổ có quy mô lớn và kiến trúc độc đáo nhất trong lịch sử xây dựng thành luỹ của người Việt cổ. Tuy nhiên, Thành Cổ Loa hiện nay đã thay đổi khá nhiều về diện mạo, cảnh quan so với những ghi chép lịch sử. Toà nhà thành ốc độc nhất vô nhị này đang cận kề nguy cơ bị chôn vùi do sự xâm hại, lấn chiếm của người dân làm nhà cửa, mở các dịch vụ kinh doanh, buôn bán và hội chứng bê tông hóa trên diện rộng. Nhiều đoạn tường thành bằng đất ở vòng ngoài cánh đồng ở khu di tích Thành Cổ Loa đang bị xói mòn. Tại vòng trong, quanh khu đền Mỵ Châu, hàng trăm ngôi nhà đua nhau “mọc” trên bờ của tường thành cũ. Nhiều tường đất đã bị san ủi để nhường chỗ cho những toà biệt thự. Theo số liệu khảo sát, trên bờ thành Nội có 92 hộ dân; thành Trung là 27 hộ dân; thành Ngoại có 114 hộ dân và trong phạm vi 100m bảo vệ được quy định, mỗi bên vòng thành có 1.161 hộ dân.

Nhiều chuyên gia khảo cổ học đang lo ngại về ảnh hưởng của thời tiết khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa đối với các di chỉ tại Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long - một di sản văn hóa quốc tế. Hiện, việc bảo tồn vẫn đang được thực hiện bằng các biện pháp mang tính chất tạm thời: đối với gỗ lập kế hoạch giữ nguyên dưới lòng đất, các tích chắc như gạch, ngói giữ nguyên, lập mái che để tránh mưa, gió; đặt hệ thống đo biến đổi khí hậu ở khu khai quật để tính hệ số biến đổi khí hậu, những yếu tố tác động không tốt tới di tích.

Những người nặng lòng với Hà Nội không khỏi xót xa khi phải chứng kiến di sản lịch sử cấp quốc gia Phố Cổ Hà Nội “méo mó” như hiện nay. Nhiều ngôi nhà đã xập xệ và bị xuống cấp, mái sập tường lở vữa… Nhiều di tích lịch sử, văn hóa vật thể và phi vật thể có giá trị đang xuống cấp trầm trọng. Chạy dài theo những ngõ, hẻm sâu và tối là bộn bề cảnh nhà ở chật chội, đông đúc, sinh hoạt khó khăn.

Đình, đền, chùa là những chốn tôn nghiêm, mang những dấu ấn đặc trưng của văn hóa Việt Nam, rất cần được bảo vệ cả về cảnh quan cũng như những hiện vật có giá trị lịch sử, nghệ thuật. Thế nhưung, hiện nay, đình, đền, chùa đang bị xâm hại và xuống cấp nghiêm trọng.

Trong lịch sử Unesco đã có hai di sản bị tước danh hiệu, đó là thành phố Dresden của Đức vào năm 2009 và khu bảo tồn linh dương Ả Rập của Oman vào năm 2007. Hai di tích này đã tự truất đi danh hiệu của mình vì không nỗ lực bảo tồn di sản. Vừa qua, UNESCO đã liệt kê danh sách các di sản nằm trong vùng nguy hiểm gồm: nhà thờ Bagrati và mộ Gelati (Gruzia), khu lăng mộ các vua Buganda (Uganda), rừng mưa nhiệt đới Atsinanana (Madagascar) và vườn quốc gia Everglades (Mỹ).

Những nỗ lực bảo tồn

Với hơn 5.000 di tích văn hóa lịch sử (chiếm 40% di tích của cả nước), trong đó có tới 1.164 di tích xếp hạng cấp quốc gia và một không gian văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc với gần 1.300 làng nghề, Thủ đô Hà Nội có tiềm năng lớn để phát triển du lịch và trở thành trung tâm nghiên cứu lịch sử, văn hóa của cả nước. Vì vậy, rất cần có những phương cách bảo tồn, phát huy giá trị các di tích, di sản trên địa bàn. Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Viện trưởng Viện Khảo cổ học, các di tích cấp quốc gia được bảo vệ theo luật di sản văn hóa. Đối với các di tích bị xuống cấp là di tích khảo cổ học, thành lũy, kiến trúc trong lòng đất thì cần nghiên cứu để bảo tồn nguyên trạng, không nên làm mới di tích. Còn các di tích về đình, chùa, miếu mạo kiến trúc gỗ, khi bị hỏng phải gia cố.

Ông Tín cho biết thêm, tới thời điểm này, Việt Nam vẫn chưa có kinh nghiệm trong việc bảo tồn, bảo vệ các di sản. Cụ thể, việc giữ gìn và bảo tồn Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long cũng gặp không ít khó khăn do di tích nằm sâu trong lòng đất, bị chi phối, ảnh hưởng từ nhiều yếu tố: biến đối thời tiết, nước ngập, côn trùng và nấm mốc… Vì vậy, cần nghiên cứu nghiêm túc để có phương án bảo tồn lâu dài.

GS. TS.KTS Hoàng Đạo Kính, Hội Kiến trúc sư Hà Nội khẳng định: Hà Nội hôm nay đang là một “bảo tàng” kiến trúc đô thị và văn hóa đô thị, đặc trưng cho thời kỳ cận đại. Con đường tự nhiên cho phát triển Hà Nội có lẽ phải là sự kết hợp bảo tồn và hiện đại hóa. Chỉ như vậy, Hà Nội mới có thể vừa hội nhập quốc tế, vừa giữ gìn được những đặc sắc đặc trưng của mình. Trong cuộc cạnh tranh giữa các đô thị, di sản và bản sắc là một trong những nhân tố quan trọng.

Đối với di tích Thành Cổ Loa, kiến trúc sư Đỗ Thanh Tùng, Viện Kiến trúc, Quy hoạch, Đô thị và Nông thôn, Bộ Xây dựng kiến nghị: cần quy hoạch mới về bảo tồn, phát triển mạng lưới giao thông đi bộ khép kín trong khu vực di tích, sử dụng các phương tiện giao thông thân thiện môi trường như xe đạp điện, xe đạp. Bên cạnh đó, thường xuyên tổ chức các hoạt động lễ hội, văn hoá ẩm thực, biểu diễn nghệ thuật, trang phục truyền thống… nhằm giữ gìn, tăng cường mối quan hệ cộng đồng, dòng họ, đồng thời xây dựng các loại hình du lịch, đa dạng hoá sản phẩm du lịch phù hợp đặc điểm khu di tích.

“Không có biểu tượng nào về hòa bình và hiểu biết lẫn nhau vĩ đại hơn một Di sản. Thế giới cần các biểu tượng về đối thoại và khoan dung, đặc biệt trong bối cảnh năm nay là Năm Quốc tế của Liên hợp quốc về tình hữu nghị giữa các nền văn hóa do UNESCO khởi xướng. Việc Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được công nhận là Di sản Thế giới là một vinh dự, đồng thời cũng mang đến những cam kết và trách nhiệm mới cho tất cả các bạn”, bà lrina Bokova, Tổng giám đốc UNESCO  nhấn mạnh.

Được biết, Viện Kiến trúc, Quy hoạch, Đô thị và Nông thôn, Bộ Xây dựng đang được giao xây dựng đồ án Quy hoạch bảo tồn tổng thể lâu dài khu di tích Thành cổ Hà Nội và Thành Cổ Loa. Đây sẽ là cơ sở cho việc bảo tồn, phát huy và tôn vinh các giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc, khẳng định vị thế nền văn hiến hàng ngàn năm của Việt Nam trên thế giới.

 

Theo QĐND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác