Hát Khắp coọi của người Tày ở Yên Bái hồi sinh

Hát khắp coọi được coi là đặc sản của huyện Lục Yên, Yên Bái. Mỗi dịp xuân về hay vào những ngày hội lớn của bản, câu hát khắp coọi lại vang lên xua tan vất vả, mệt nhọc ngày thường. Thành lập Câu lạc bộ những người yêu tiếng hát khắp coọi, sưu tầm tổng hợp những bài hát khắp coọi truyền thống, dạy miễn phí cho con em trong bản... là cách làm của địa phương nhằm giữ gìn điệu hát này.

Hát Khắp coọi của người Tày ở Yên Bái hồi sinh - ảnh 1

Khắp cọoi có từ bao giờ?

Về Yên Bái, chúng tôi tìm đến xã Mường Lai, Lục Yên - cái nôi của điệu hát khắp coọi của người Tày. Tại đây, chúng tôi  được gặp ông Hoàng Quang Nhạn, 67 tuổi, dân tộc Tày - được coi là người duy nhất còn lại đang lưu giữ điệu hát khắp coọi. Khi hỏi về nguồn gốc hát khắp coọi, ông Nhạn cho biết: đã hơn 50 năm nay ông dành thời gian cho việc tìm kiếm nguồn gốc hát khắp coọi, hễ ở đâu có tiếng hát khắp coọi ông lại tìm đến và tài sản sưu tầm của ông đã lên tới hàng nghìn bài… Vậy nhưng, ông cũng không biết chính xác tiếng hát khắp coọi có từ bao giờ?

Ông Nhạn chỉ biết, lúc còn nhỏ đã được nghe cha kể lại rằng: ngày xưa có một ông cụ già trong làng ra ngồi trên hòn đá bên bờ suối câu cá. Bỗng đâu có ngọn gió ào qua bụi tre bên bờ suối nơi ông ngồi. Cơn gió tác động vào cây tre cọ vào nhau phát ra âm thanh kẽo kẹt hòa quyện cùng với thác nước chảy, nghe hay làm sao. Thổn thức lòng người, ông già tự dưng mở miệng hới lả vọng theo, thấy người thanh thản, nhẹ nhõm, quên cả cái đói, cái mệt. Ông già nghĩ: có thể Thiên Nhan Thượng đế đã ban thưởng tiếng hát cho người Tày mình đây! Ông về nhà gọi mọi người đến truyền dạy lời hát. Tuy nhiên, để lời hát được hấp dẫn hơn thì phải có nhạc cụ kèm theo. Ông lấy da ếch bọc ống nứa, căng 2 sợi dây tơ tằm rồi bện mấy sợi lông đuôi ngựa làm cung để kéo đi, kéo lại (cò cử) sau này gọi là nhị 2 dây. Tiếp đó, ông lấy ống nứa tép dùi thành 7 lỗ để thổi tạo tiếng nước chảy, sau này gọi là sáo. Từ đấy, hát khắp cọoi có nhị và có sáo đệm theo. Từ khắp là theo dòng suối chảy, từ coọi  là theo tiếng gió thổi tác động vào cây tre, cây nứa.

Nỗ lực bảo tồn

Thật may mắn cho người dân xã Mường Lai đến thời điểm này họ vẫn còn báu vật sống là ông Nhạn- người luôn hằng đêm sưu tầm, ghi chép những điệu hát khắp coọi cổ. Đề cập đến việc làm thế nào để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, cụ thể là điệu hát khắp coọi, ông Nhạn cho rằng cách tốt nhất là truyền dạy cho lớp trẻ. Bởi ông luôn hiểu rằng quyết định cuối cùng cho sự sống còn của điệu hát khắp coọi thuộc về thế hệ trẻ. “Cần phải làm cho các cháu hiểu và yêu loại hình nghệ thuật dân tộc này, có thế mới mong các cháu kiên trì theo học và hát hay được” ông Nhạn nói.

Được biết, để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, cụ thể là hát khắp, hát coọi của người Tày, vùng Lục Yên, UBND xã Mường Lai đã thành lập Câu lạc bộ những người yêu tiếng hát khắp coọi sinh hoạt đều đặn trong tháng rồi mở các lớp học dạy miễn phí cho con em trong bản. Chị Ma Thị Chắn, 28 tuổi, người từng giành huy chương vàng tiếng hát dân tộc các tỉnh phía Bắc, cho biết: “Thứ bảy và chủ nhật hàng tuần, chúng tôi đều đến học thầy Nhạn, sau đó tỏa đi các bản, các xã lân cận để mở lớp dạy hát cho các cháu nhỏ chỉ với một mong muốn rất bình dị: lưu giữ lại những cái hay, cái đẹp của điệu hát khắp coọi cổ”.

Theo Trưởng phòng Văn hóa huyện Lục Yên Lý Đạt Lam, việc giữ gìn và bảo tồn điệu hát khắp coọi đang gặp nhiều khó khăn vì không có kinh phí. “Nhưng với sự say mê của các thành viên, chúng tôi cố gắng để có thể gìn giữ bảo tồn một cách tốt nhất. Chúng tôi đang xây dựng một câu lạc bộ, ở đó hội tụ nhiều nghệ nhân trong vùng để truyền dạy cho lớp trẻ những làn điệu khắp coọi của dân tộc mình và ông Nhạn là một trong những hạt nhân tích cực”. Bên cạnh đó, Phòng Văn hóa huyện còn đặt ra kế hoạch sưu tầm tổng hợp những bài hát khắp coọi truyền thống đưa vào giảng dạy ở câu lạc bộ. Với những hoạt động này, khắp coọi đã và đang được hồi sinh.

 

Theo ĐBND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác