Hệ lụy liên kết xuất bản

Hệ lụy liên kết xuất bản - ảnh 1
Hệ lụy liên kết xuất bản
(Cinet)- Người ta ví sách liên kết giống như đứa con tinh thần chung giữa Nhà xuất bản (NXB) với đơn vị sách liên kết ở bên ngoài. Chỉ cần một trong hai “vị” này lơ là, chúng cũng sẽ giống như những đứa trẻ hư hỏng. Thực trạng ngành xuất bản nhiều năm gần đây đã chứng minh điều này là đúng.
Luật Xuất bản có hiệu lực từ ngày 1/7/2013 chính thức công nhận việc liên kết xuất bản, tức đã cho phép sự xuất hiện chính danh của những đơn vị tư nhân tham gia vào quá trình biên tập, in ấn, phát hành sách. Thị trường xuất bản cũng nhờ đó mà ngày càng nhộn nhịp sôi nổi với số lượng sách phát hành hàng năm tăng vọt nhanh chóng. Nội dung phong phú, đa dạng, hình thức hấp dẫn, bắt mắt vẫn được ví như một rừng hoa muôn sắc đang đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của độc giả. Liên kết xuất bản cũng mở ra cho người đọc tầm nhìn mới vượt ra ngoài lãnh thổ quốc gia, tiếp cận với những tác phẩm thế giới trên nhiều lĩnh vực. Cũng nhờ liên kết, những nhà văn mới nổi đã đến gần hơn với công chúng, và số ít trong đó đã trở thành hiện tượng của ngành xuất bản (như cái tên Nguyễn Phong Việt với số lượng phát hành một tập thơ là niềm ao ước của nhiều nhà văn, nhà thơ xuất sắc: 30.000 bản in.)
Tuy nhiên, những thành tựu mà liên kết xuất bản tạo ra, vẫn không thể khỏa lấp, trấn an các cơ quan quản lý Nhà nước lẫn dư luận khi còn tồn đọng vô cùng nhiều sai sót, thậm chí sai phạm lớn như in sai nội dung, bìa phản cảm, để lọt lưới các cuốn sách thiếu nhạy cảm chính trị, hay cố tình chây ì, khuất tất trong vấn đề bản quyền.
Như cuốn Búp sen xanh (thuộc bản quyền của NXB Kim Ðồng, lại xuất hiện trên thị trường với danh nghĩa NXB Thời Ðại liên kết Công ty CP sách Nhân dân, cuốn Ðại Việt sử ký toàn thư (NXB & Công ty TNHH văn hóa Minh Tân - Nhà sách Minh Thắng liên kết xuất bản) vi phạm bản quyền, hay cuốn Văn hóa tộc người Việt Nam và Văn hóa Việt Nam (do NXB Thời Ðại và Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Nhà sách Thăng Long TP Hồ Chí Minh liên kết ) đã không đưa ra được giấy chứng nhận bản quyền. Không chỉ có sách văn học, ngay cả sách dành cho việc dạy và học trong nhà trường cũng vấp phải phản ứng gay gắt của độc giả, những bài toán đánh đố khó hiểu, thậm chí đi ngược lại thuận phong mỹ tục của người Việt, như bài về tính tuổi của bố mẹ hay bài toán chặt ngón tay. Hầu hết các xuất bản phẩm này đều là sản phẩm của việc liên kết xuất bản.
Theo thống kê mới nhất của Hội Xuất bản Việt Nam, trong số 20.000 đầu sách xuất bản hàng năm hiện nay thì có tới 80%-90% là các sản phẩm sách liên kết xuất bản. Điều này xuất phát từ thực tế, trong tổng số 63 NXB trên cả nước hiện nay đang hoạt động thì chỉ có chưa tới 5 NXB là có đủ khả năng về cả tài chính và nhân lực để thực hiện các cuốn sác độc lập mà thôi. Việc một NXB chỉ có lèo tèo hơn chục biên tập viên là khá phổ biến. Nếu không liên kết xuất bản thì những NXB này, giỏi lắm 1 năm cũng chỉ cho ra đời được 1 cuốn sách mới.
Theo ông Đỗ Qúy Doãn, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, trong tổng số 63 NXB thì có tới 75% NXB có tổng số vốn không vượt quá 2 tỷ đồng, và có đến 20 NXB gần như không được cấp vốn. Do vậy, rất nhiều NXB đang sống bằng việc bán danh, nghĩa là bán giấy phép và họ thậm chí còn không thèm nhìn mặt đứa con tinh thần của mình cho đến khi bị sai phạm.
Hệ lụy liên kết xuất bản - ảnh 2
Nếu bước chân ra đến hiệu sách thì giờ đây bạn đọc khó có thể tìm được một cuốn sách do độc lập một nhà xuất bản thực hiện (Ảnh: Internet)

Và đối tượng chịu thiệt thòi nhất ở đây vẫn là độc giả. Nếu bước chân ra đến hiệu sách thì giờ đây bạn đọc khó có thể tìm được một cuốn sách do độc lập một nhà xuất bản thực hiện từ đầu đến cuối. Việc liên kết giữa các nhà xuất bản và các nhà sách tư nhân trong đó nhà sách tư nhân chịu trách nhiệm hoàn toàn từ khâu tuyển lựa sách, biên tập và thiết kế mỹ thuật cho tới in ấn phát hành, trong khi NXB chỉ đứng tên, chịu trách nhiệm về nội dung và phổ biến sách là khá phổ biến.
Nhìn lại năm 2014,  Bộ Thông tin và Truyền thông đã xử lý 301 ấn phẩm xuất bản của 43 NXB, tổng số tiền phạt lên đến 550 triệu đồng. Bên cạnh đó, Bộ Thông tin và Truyền thông đã có những động thái mạnh tay xử phạt các NXB vi phạm, thậm chí đã đề nghị dừng hoạt động của một ông lớn trong ngành là NXB Văn hóa Thông tin. Tuy nhiên một vấn đề tồn tại hiện nay là khâu hậu kiểm xuất bản phẩm. Tổng kết của Bộ Thông tin và Truyền thông cho thấy, năm 2014, Cục xuất bản chỉ kiểm duyệt được 12% tổng số sách xuất bản do thiếu nguồn nhân lực. Và không ai biết trong hàng trăm sách trôi nổi không được hậu kiểm thì có bao nhiêu sách liên kết chất lượng kém đến tay độc giả trước khi bị phát hiện và thu hồi.
Theo luật xuất bản sửa đổi của năm 2012, thì liên kết xuất bản được giành hẳn một chương. Trước đây chỉ có ở thông tư liên bộ, và luật cũng có quy định việc nâng cao trách nhiệm của các giám đốc, tổng biên tập, biên tập viên của các nhà xuất bản. Tuy nhiên đó mới chỉ là một nhân tố của hoạt động xuất bản, còn cóvai trò của các cơ quan chủ quản cũng như của cơ quan nhà nước khi để xảy ra tình trạng này.
Theo  ông Trương Minh Tuấn- Thứ trưởng Bộ Thông tin và truyền thông: Sai phạm liên kết có rất nhiều hình thức, có nhà xuất bản bán giấy phép, có nhà xuất bản khôngquản lý được nội dung và có những ấn phẩm nội dung đăng ký khác, khi xuất bản lại khác, có những nội dung đã bỏ đi rồi khi xuất bản vẫn giữ nguyên. Với những tình trạng này, quan điểm của Bộ là xử lý mạnh đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng. Trước hết sẽ xử lý giám đốc NXB, sau xử lý các Biên tập viên. Nếu không làm tốt chức năng nhiệm vụ thì buộc phải thu hồi chứng chỉ hành nghề của các BTV đó. Đồng thời, đề nghị với cơ quan chủ quản giáo dục cán bộ biên tập viên thực hiện đúng quy định của pháp luật trước hết là luật xuất bản.
Xử lý “mạnh tay” cũng là ý kiến của Tiến sỹ Nguyễn Mạnh Hùng, GĐ Công ty Sách Thái Hà. Ở đây phải xét ba góc độ. Thứ nhất là cơ quan liên kết, là công ty sách, nhà sách; thứ hai là nhà xuất bản đơn vị cấp giấy phép; thứ ba là Bộ Thông tin và truyền thông, cụ thể là Cục xuất bản. Đây là tam giác ba đỉnh. Tuy nhiên từ trước đến nay tam giác này lại chưa được vận hành một cách nhuần nhuyễn.
Cũng theo ông Hùng, Cục xuất bản có 12 chuyên gia được mời về làm công tác hậu kiểm. Đây đều là những giáo sư, tiến sỹ, những người có hiểu biết chuyên sâu, đầu ngành trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên  cũng không thể đọc xuể khi mà 1 năm có đến 300000 đầu sách. Do vậy, Cục xuất bản chỉ là cơ quan đảm bảo luật xuất bản được thi hành,  làm “bà đỡ” cho những tác phẩm lớn, làm việc hướng dẫn hơn là việc phạt và đi tịch thu.
Bên cạnh việc tiếp tục giáo dục về mặt đạo đức, tiếp tục kêu gọi, cơ quan quản lý cũng cần có chế tài chặt chẽ, luật phải chặt, phạt phải nghiêm. Ông Hùng cho biết, hiện nay trong pháp luật mới nói đến việc xử phạt hành chính 20 triệu và truy tố hình sự. Tuy nhiên trong lịch sử xuất bản Việt Nam mới chỉ truy tố 1-2 trường hợp, con số này là quá khiêm tốn so với thị trường xuất bản còn quá nhiều điều nhức nhối như hiện nay.
Cân đối giữa kinh doanh sách và làm ra những cuốn sách có giá trị để định hướng độc giả, bài toán này không phải đơn vị làm sách tư nhân nào cũng giải được. Tuy nhiên với việc ngày càng có nhiều nhà sách lớn gắn với mục tiêu phát triển của mình với việc quảng bá những tác phẩm kinh điển có giá trị, hay những dòng sách mới lạ có ảnh hưởng tích cực tới tư duy độc giả là một tín hiệu mừng trong bối cảnh văn hóa đọc đang có nhiều khởi sắc.
Trong xu thế lên ngôi của mô hình liên kết xuất bản, việc lựa chọn đối tác, quản lý chặt chẽ những lỗ hổng trong liên kết để tránh sự lọt lưới của các loại sách phản cảm là điều những nhà quản lý cần lưu tâm đê tăng sức cộng hưởng của liên kết đúng nghĩa.
TD
 
 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác