Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc

Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 1
Tác phẩm "Sông Hương" (Nguồn: TTTĐ)
(Cinet)- Nhờ chất liệu dân gian thấm đẫm, mỗi tác phẩm của họa sĩ Trần Nguyên Đán đều toát lên “mộc vị” mộc mạc, đằm thắm, trữ tình và nổi bật tinh thần dân tộc Việt từ bố cục, mảng đậm nhạt đến đường nét, màu sắc… thậm chí cả cái duyên dáng làm điệu cũng có hồn dân tộc.
Triển lãm “Nét khắc từ truyền thống đến hiện đại” đang diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là một cuộc triển lãm đặc biệt, đưa người xem đắm mình vào không gian hoài cổ cũng như thưởng lãm sự tài hoa hết mực của người nghệ sĩ được công chúng yêu quý ví như “cây cầu nối giữa truyền thống với hiện đại”.
Có thể nói rằng, nghệ thuật đồ họa xuất hiện ở Việt Nam từ rất sớm. Trong khi đa số các thể loại hội họa có xuất xứ phương Tây và mới chỉ được định hình từ đầu thế kỷ XX thì tranh khắc gỗ đã có truyền thống lâu đời. Theo nghiên cứu của các nhà mỹ thuật về nội dung và phương pháp thể hiện, tranh khắc gỗ Việt Nam được chia thành các loại như: tranh dân gian bao gồm tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống, tranh Làng Sình, tranh kim hoàng…; tranh khắc gỗ hiện đại bao gồm: tranh khắc gỗ đen và tranh khắc gỗ màu. Nhưng dù là thể loại nào thì tranh khắc gỗ luôn giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc hơn về nguồn gốc và tính dân tộc.
Và điều đương nhiên, nói tới tranh khắc gỗ ở ta không thể không nhắc tới cái tên Trần Nguyên Đán. Ông là một trong những họa sỹ có công lớn trong việc nối bờ truyền thống và hiện đại trong dòng tranh càng ngày càng ít người chọn làm "người tình thủy chung".
 
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 2
Tác phẩm "Con trâu là đầu cơ nghiệp" (Nguồn: dantri.com)
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 3
Tác phẩm "Nghệ nhân nặn tò he ở Chùa Cầu - Hội An" (Nguồn: dantri.com)

Có thể nói rằng, từ những năm 1980 họa sĩ Trần Nguyên Đán đã có được một vị thế độc lập trong phong cách sáng tạo nghệ thuật - nét khắc từ truyền thống đến hiện đại. Miệt mài hơn 50 năm theo đuổi sự nghiệp, Trần Nguyên Đán đã tạo nên một gia tài đồ sộ những tác phẩm nghệ thuật đồ họa, khắc gỗ đã trở thành báu vật của nghệ thuật tạo hình Việt Nam.
Dưới con mắt nhà nghề, người ta có thể nhanh chóng nhận ra sự kế thừa của nghệ thuật tranh dân gian Hàng Trống, Đông Hồ trong tác phẩm của Trần Nguyên Đán. Nhưng dưới những góc độ soi chiếu của nghệ thuật, người ta cũng thấy sự tài hoa của họa sĩ Trần Nguyên Đán trong việc in tách các màu tương phản, bố cục đồng hiện, phức tạp, nhiều nét khắc tinh tế, tạo nên sự đan kết giữa truyền thống và hiện đại.
Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng từng nhận xét: "Tranh của họa sỹ Trần Nguyên Đán luôn gợi một cách không rõ ràng về một truyền thống nghệ thuật từ quá khứ. Nó làm ta nhớ đến bản in kinh phật hay những bản khắc vui tươi của dòng tranh Đông Hồ nhưng nó có cái vẻ riêng của bút pháp hiện đại với tính súc tích và đa dạng của đường nét".
 
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 4
Tác phẩm "Dấu ấn Hà Nội" (Nguồn: TTTĐ)
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 5
Tác phẩm "Hà Nội trong mắt tôi" (Nguồn: TTTĐ)

Sự nghiệp của họa sĩ Trần Nguyên Đán khá đồ sộ, tranh ông hiện có mặt trong nhiều bảo tàng nổi tiếng của Việt Nam, như Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, Bảo tàng Đà Nẵng…
Tác phẩm của hoạ sĩ Trần Nguyên Đán đã được tặng Giải Nhất Triển lãm 10 năm Nghệ thuật Đồ hoạ Toàn quốc năm 1985; Giải Ba Giải thưởng Hội Mĩ thuật Việt Nam năm 1994; Giải B Triển lãm Mĩ thuật Khu vực I (Hà Nội) năm 2000; Giải A Triển lãm Mĩ thuật Thủ đô năm 1985; Bằng khen danh dự Triển lãm Đồ hoạ Quốc tế tại Tiệp Khắc năm 1985. Đặc biệt, năm 2007, hoạ sĩ Trần Nguyên Đán đã được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật đợt II cho 5 tác phẩm tranh khắc: “Nghệ nhân Hàng Trống”, “Chăm học chăm làm”, “Trở lại Tam Bạc”, “Hội đền Hùng” và “Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội”.
Cả cuộc đời và sự nghiệp sáng tác nghệ thuật của ông dành trọn cho nghệ thuật đồ họa, tranh khắc gỗ Việt Nam. Hơn nửa thế kỷ, ông đã thử nghiệm đồ họa trên các chất liệu và đề tài. Đặc biệt, trong thời gian từ lúc nghỉ hưu đến nay, ông luôn dành thời gian và trí tuệ để tiếp tục cho ra đời những tác phẩm tranh khắc có giá trị.
Trước khi nghỉ hưu họa sĩ Trần Nguyên Đán cũng đã tổ chức nhiều triển lãm cá nhân tại Hà Nội, Huế, TP.HCM,… Kể từ khi nghỉ hưu tới nay, đây là lần đầu tiên ông xuất hiện trước công chúng và giới mỹ thuật qua triển lãm “Nét khắc từ truyền thống tới hiện đại”.
Họa sĩ Trần Nguyên Đán cho biết, lúc đầu khi được nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa đề nghị làm triển lãm, ông cũng ngại, không muốn xuất hiện. Tuy vậy, vì sự nhiệt tình của nhà sưu tập, họa sĩ đã đồng ý và sẽ xuất hiện tại sự kiện sắp tới, cũng là dịp đánh dấu sự nghiệp hội họa ở tuổi 75 của mình.
 
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 6
Tác phẩm "Hồ Hoàn Kiếm" (Nguồn: TTTĐ)
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 7
Tác phẩm về Thăng Long-Hà Nội (Nguồn: TTTĐ)
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 8
Tác phẩm "Đêm Hội An" (Nguồn: timeoutvietnam.vn)

Họa sĩ Trần Nguyên Đán vẽ nhiều, nhưng ông không có ý định giữ tác phẩm làm tài sản riêng để sau này làm Bảo tàng cá nhân. Ông mong muốn trao gửi nó vào tay nhà sưu tập, bảo tàng nghệ thuật trong và ngoài nước để tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị nghệ thuật đồ họa tranh khắc gỗ Việt Nam.
Nói về họa sĩ Trần Nguyên Đán, nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Hòa nhận xét: “Họa sĩ Trần Nguyên Đán là một gương mặt đặc biệt trong làng Mỹ thuật Việt Nam bởi ông chuyên tâm gần như triệt để vào một chất liệu duy nhất: tranh khắc gỗ. Cả một đời nghệ thuật, kể từ bước đầu khắc gỗ năm 1966- thuở còn sinh viên- đến nay (2016) đúng nửa thế kỷ trôi qua, mặc những ai ai “thử sức” hay “mở rộng” ra các chất liệu khác, ông chỉ chuyên chú đến mức đắm say vào tranh khắc gỗ mà thôi. Tất nhiên, vì từng theo học mỹ thuật nghiêm chỉnh nên ông cũng đã từng vẽ lụa, tranh cổ động, bột màu, màu nước… nhưng đó chỉ là những khoảnh khắc hiếm hoi một thời… Trong khi đa số các thể loại hội họa và đồ họa nước ta có xuất xứ phương Tây và mới chỉ được định hình từ đầu thế kỷ XX thì tranh khắc gỗ có truyền thống lâu đời với các dòng tranh dân gian nổi tiếng như Đông Hồ, Hàng Trống… từ ba- bốn trăm năm nay, thậm chí có thể còn xa xưa hơn nếu kể đến tranh minh họa mộc bản Phật giáo và tranh bùa chú Đạo giáo.… Với rất nhiều giải thưởng đã giành được, Trần Nguyên Đán có quyền tự hào là một trong số không nhiều họa sĩ đồ họa tiêu biểu của Mỹ thuật VN suốt từ nửa cuối thế kỷ XX sang đầu thế kỷ XXI. Tranh ông đáng chú ý ở chỗ: bao giờ cũng nổi bật tinh thần dân tộc Việt từ bố cục, mảng đậm nhạt đến đường nét, màu sắc… thậm chí cả cái duyên dáng làm điệu cũng có hồn dân tộc”.
 
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 9
Tác phẩm "Làng Sình Huế xưa" (Nguồn: vietnamfineart.com.vn)
Họa sĩ Trần Nguyên Đán và những nét khắc đậm màu dân tộc - ảnh 10
Tác phẩm "Phố cổ Hội An" (Nguồn: timeoutvietnam.vn)

Sau gần 50 năm sáng tác và gìn giữ tranh cũng như các mộc bản tại nhà riêng, đến nay, một phần sự nghiệp sáng tác tranh khắc của họa sĩ Trần Nguyên Đán đã nằm trong bộ sưu tập của nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa. Điều thú vị, tất cả các bức tranh nằm trong bộ sưu tập này đều được họa sĩ Trần Nguyên Đán giữ gìn cẩn thận, trải qua nhiều năm tháng cùng với những biến cố, thăng trầm của lịch sử đất nước cũng như cuộc sống riêng của người nghệ sĩ, trong đó có cả bản khắc đi kèm.
Xem tranh của họa sĩ Trần Nguyên Đán, thấy các sắc màu văn hóa Việt Nam được “ghi chép” với các đường nét thấm đẫm hồn vía dân tộc. Nhìn là có thể nhận ra ngay một Hội An xưa cũ, với người bán tò he, với dãy phố cổ thâm trầm hay một Sa Pa hiện ra với vũ điệu khèn Mông và thổ cẩm thật sinh động, rồi một Thăng Long - Hà Nội hiện ra với nhiều di tích lịch sử, những thắng cảnh nổi tiếng hay những con người, dung dị những góc phố, những cây cầu…Tất cả những nét văn hóa thân yêu, máu thịt của người Việt hiện ra trong tranh khắc gỗ của họa sĩ Trần Nguyên Đán có thể đánh thức những ký ức ẩn giấu trong nhiều tâm hồn Việt. Có thể nói rằng, dù vẽ ở mảng đề tài nào, họa sĩ Trần Nguyên Đán cũng luôn có ý thức để tôn vinh các giá trị văn hóa và con người Việt Nam. Đó là những giá trị quý báu, góp phần làm nên hồn cốt văn hóa Việt, để văn hóa Việt còn đọng mãi trên từng nét khắc, bền bỉ, trường tồn cùng thời gian…
Thủy Trịnh (Tổng hợp)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác