Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc Quân sự - Quốc phòng (Bài 3)

Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc Quân sự - Quốc phòng (Bài 3) - ảnh 1
Thành Cổ Loa xưa
>>Bài liên quan:
Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc Cung điện – Dinh thự ( Bài 2)
Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc chùa ( Bài 1)

(Cinet) – Loại hình kiến trúc không thể không nhắc đến giữ vai trò quan trong trong nền kiến trúc cổ Việt Nam đó chính là Kiến trúc Quân sự - Quốc phòng.
Kiến trúc quân sự - quốc phòng bao gồm: thành – lũy – pháo đài – đồn – điếm…Sự hình thành của loại hình kiến trúc này bắt nguồn từ yêu cầu thực tế. Từ thời dựng nước, để tránh những cuộc xâm lược, để bảo vệ sự yên ổn của làng xóm, các công trình kiến trúc quân sự - quốc phòng đã xuất hiện. Và kể từ thủa sơ khai đó, loại hình kiến trúc này không thời nào không có.
Thời kỳ đầu, kiến trúc quân sự - quốc phòng được xây dựng rất thô sơ dựng những tấm ván bao bọc nơi cư trú của con người , vừa để bảo vệ trước sự cướp phá của các bộ lạc khác vừa để đề phòng thú dữ. Đến nay nhiều vùng làng bản các dân tộc vùng Tây Nguyên vẫn tồn tại hình thức kiến trúc phòng ngự này. Sách “Lĩnh nam trích quái” thời xưa gọi đó là những “mộc sách”. Sau “mộc sách”, người xưa đã thiết kế và xây dựng kiến trúc thành lũy tiến bộ hơn.
Những công trinh kiến trúc quân sự - quốc phòng ngoài mục đích tạo dựng căn cứ quân sự, thì các tòa thành còn là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước – thường đó là kinh đô của một triều đại phong kiến như: Cổ Loa, Hoa Lư, Thăng Long, Huế. Cũng có những tòa thành chỉ là lị sở của quan lại thống trị trong thời kỳ chống Bắc thuộc như: Đại La, Liên Lâu…
Các công trình kiến trúc loại hình này không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật quân sự, tư tưởng chiến thuật của từng giai đoạn lịch sử mà còn thể hiện đầy đủ cơ cấu xã hội, hoàn cảnh kinh tế và tài năng kỹ thuật, nghệ thuật của ông cha – thế hệ đi trước.
Về vật liệu xây dựng kiến trúc quân sự - quốc phòng những ngày đầu hầu hết được đắp bằng đất:  Cổ Loa, Mê Linh..Về sau, thành lũy được xây dựng từ những vật liệu đa dạng hơn như đá ong, đá xanh và khi có nghề nung thì là gạch vôi..
Về quy hoạch kiến trúc quân sự - quốc phòng thì khá đa dạng, đồ án có đủ bố cục hình vuông, hình chữ nhật, hình đa giác, hình tròn, hình ngôi sao…Thông thường, mỗi tòa thành thường chia làm hai bộ phận là nội thành và ngoại thành. Nếu thành xây dựng ở kinh đô thì có tới 3 vòng thành rõ rệt: Kinh thành, Hoàng thành và Tử Cấm Thành. Nội thành thường xây dựng kiến trúc cung điện, khu trung tâm hành chính, nơi ở của vua quan, …ngoại thành là nơi bố trí doanh trại của quân và là nơi ở của người dân.
Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc Quân sự - Quốc phòng (Bài 3) - ảnh 2
Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc Quân sự - Quốc phòng (Bài 3) - ảnh 3
Quy hoạch thành cổ Loa và kiến trúc độc đáo của thành lũy này.

Kiến trúc cũng như cách thức xây dựng các công trình quốc phòng tại Việt Nam cũng cho thấy rõ tư duy vượt trội của ông cha từ hàng nghìn năm trước. Khi kỹ thuật xây dựng còn thô sợ, vật liệu hạn chế, ngươi xưa đã biết cách xây dựng những tòa thành cổ bằng cách đắp đất với chân thành đắp rộng rồi thu hẹp dần khi lên cao để chống xói mòn, sạt lở và cách này giúp chịu được lực vững chắc. Vết tích của hình thức xây dựng này còn thấy rõ ở di tích Cổ Loa, Liên Lâu, Đại La…Đến Hoa Lư, một số đoạn tường thành đã được xây bằng gạch. Đến thời nhà Lý, thành Thăng Long đã được xây dựng chủ yếu bằng gạch. Đến cuối thế kỷ XVIII, triều Nguyễn xây dựng một loạt thành phỏng theo kiểu Vô băng của phương Tây. Kiểu thành Vô băng có mặt bằng cơ bản vẫn theo hình học rõ ràng song có đặc điểm là bố trí nhiều góc cạnh để bố trí những pháo đài nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật quân sự. Thành Vô băng thường sử dụng vật liệu gạch nung già kích thước lớn, mạch trát vữa và mặt tường thành có trỏ các lỗ châu mai thích hợp kỹ thuật chiến tranh thời kỳ đó.
Ở cố đô Huế ngày nay, chúng ta vẫn có thể thấy phong cách kiến trúc vòng ngoài thành được xây dựng theo kiểu Vô băng, song 2 vòng trong là Hoàng Thành và Tử Cấm Thành vẫn là kiến trúc truyền thống phương Đông đặc trưng.
Qua các công trình kiến trúc quân sự quốc phòng cổ xưa, chúng ta có thể thấy rõ được tài năng sáng tạo cũng như kỹ thuật thi công xây dựng vượt trội của ông cha từ hàng nghìn năm trước. Và có thể nói loại hình kiến trúc quân sự- quốc phòng là mộ trong những hình thức kiến trúc xuất hiện sớm nhất song song với sự phát triển của dân tộc.
Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc Quân sự - Quốc phòng (Bài 3) - ảnh 4
Kiến trúc cổ Việt Nam: Kiến trúc Quân sự - Quốc phòng (Bài 3) - ảnh 5
Một số công trình kiến trúc quân sự - quốc phòng vẫn còn giữ được khá nguyên vẹn đến nay..

(Ảnh nguồn internet)
NLH

Tham khảo các nguồn tài liệu: Kiến trúc cổ Việt Nam; Kiến trúc Việt Nam qua các Triều đại; Kiến trúc truyền thống; Kiến trúc cổ xưa.
 
 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác