Luận bàn về Văn hóa: Chất lượng văn hóa và nhu cầu hưởng thụ văn hóa

(Cinet) – Hội thảo “Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa qua công tác xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật” đang diễn ra tại Thành phố Đà Nẵng với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý, nhà nghiên cứu đến từ các Bộ, Ngành liên quan .

Nghệ sĩ nhân dân. GS.TS Đình Quang - Nguyên Thứ trưởng Bộ Thông tin Truyền thôngNghệ sĩ nhân dân. GS.TS Đình Quang - Nguyên Thứ trưởng Bộ Thông tin Truyền thông

Những vấn đề nêu lên tại Hội thảo xoay quanh chủ đề chất lượng, tiêu chuẩn, quy chuẩn trong các sản phẩm văn hóa đang được xã hội quan tâm. Tuy không tham dự được như đã định, nhưng Nghệ sĩ nhân dân. GS.TS Đình Quang , Nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa thông tin đã có một bài viết với chủ đề : "Luận bàn về Văn hóa: Chất lượng văn hóa và nhu cầu hưởng thụ văn hóa " gửi đến Hội thảo.

Thể hiện những ý kiến cá nhân trên góc độ của một người đã từng làm nghệ thuật và quản lý nghệ thuật , Ông luôn đề cao những giá trị của văn hóa , lấy văn hóa làm nền tảng quan trọng trong phát triển của con người và xã hội .

Theo Giáo sư: Văn hóa là một yếu tố vô cùng quan trọng với con người. Chính nhờ văn hóa mà chúng ta đã tự tạo lại mình, từ một động vật sống theo bản năng thành một sinh vật có trí tuệ, từ “Con” thành “Người”, mà theo Gorki, nguyên chỉ danh từ ấy thôi cũng đã đủ vang lên một cách đầy kiêu hãnh.

Như thế, hiển nhiên văn hóa là một nhu cầu tất yếu không thể thiếu nếu trái đất và bản thân chúng ta còn muốn tiếp tục tồn tại. Và để xử lý nhu cầu tất yếu này một cách hợp lý, trước hết chúng ta cần nhận thức thỏa đáng tính chất của nhu cầu văn hóa. Đó là tính chất tương đối của nó.  Nếu nói theo các nhà khoa học thì không thể xác định một cách  tùy tiện nhu cầu văn hóa, loại hình văn hóa nào là cần, loại nào là không cần, sản phẩm văn hóa nào là thiết yếu, sản phẩm nào là thừa, thời điểm nào là cần, thời gian nào là không nhất thiết cần phải có … bởi vì nó tùy thuộc vào sự phát triển kinh tế, xã hội, vào tập tính và trình độ văn hóa của một không gian đất nước cụ thể, một thời điểm lịch sử cụ thể mà ở đó con người sinh sống. Vì thế đứng trên góc độ của nhà quản lý văn hóa khi xác định nhu cầu văn hóa, cân nhắc loại hình, và sản phẩm văn hóa, không thể ấn định một cách chung chung mà không thèm xét đến các yếu tố khoa học kỹ thuật, môi trường, thời điểm, thói quen thưởng thức của từng vùng, miền, từng địa phương… như đã nói trên.

Yêu cầu xác định tính chung cả nước và tính riêng của từng địa phương này, trong hoàn cảnh nước ta lại là hết sức cần thiết. Bởi vì đất nước ta dài, xuôi ngược rất khác biệt, lại bị chia cắt khá lâu năm với những thể chế và những điều kiện kinh tế kỹ thuật, tập tính hưởng thụ khác nhau và chênh lệch.

Luận bàn về Văn hóa: Chất lượng văn hóa và nhu cầu hưởng thụ văn hóa - ảnh 2
Luận bàn về Văn hóa: Chất lượng văn hóa và nhu cầu hưởng thụ văn hóa - ảnh 3
Ngày nay, văn hóa nhìn hấp dẫn số đông khán giả hơn văn hóa đọc

Chỉ nói riêng về những loại hình văn hóa do Bộ VHTTDL phụ trách, rõ ràng cũng có sự khác biệt về tập tính thụ cảm giữa các vùng miền. Phải chăng có miền thiên về văn hóa nghe nhìn hơn, có miền chuộng văn hóa đọc hơn. Miền núi thiên về dân ca dân vũ, trường ca đoản thi hơn. Văn học tiểu thuyết, tranh giá vẽ,  tân nhạc và nhạc không lời phát triển ở miền xuôi hơn,  Số lượng đoàn Kịch nói phía Bắc phát triển nhiều hơn phía Nam. Cải lương ra đời ở miền Nam nhưng lại đã nhanh chóng lan ra cả nước, ngược lại Chèo cổ hàng ngàn năm cho tới nay vẫn không thể bắt rễ vào miền Nam mà chỉ có những cuộc lưu diễn chủ yếu cho khán giả người Bắc di cư…

Thời điểm cũng là một yếu tố không thể coi thường,Nếu trước thống nhất toàn quốc, cải lương là loại hình vua trên sân khấu phía Nam, kịch nói chỉ lác đác trên một vài sàn diễn thì hiện nay kịch nói lại đang chiếm lĩnh thị trường…v..v..

Do đó, nếu chỉ có quy hoạch bao quát mà xem nhẹ quy hoạch cụ thể cho từng vùng miền, từng địa bàn thì hậu quả sẽ không tương xứng với công sức bỏ ra.

Luận bàn về Văn hóa: Chất lượng văn hóa và nhu cầu hưởng thụ văn hóa - ảnh 4
Nhu cầu hưởng thụ văn hóa cũng khác nhau tuy theo trình độ, đặc tính vùng miền. Ví dụ: miền Nam thích cải lương...
Luận bàn về Văn hóa: Chất lượng văn hóa và nhu cầu hưởng thụ văn hóa - ảnh 5
Còn miền Bắc lại mê Chèo.

Nhu cầu thụ hưởng văn hóa khác với nhu cầu vật chất, nhu cầu văn hóa đáp ứng cho nhận thức, trí tuệ. Chúng ta cũng cần đặc biệt chú ý đến mối quan hệ giữa sản phẩm và hưởng thụ văn hóa nghệ thuật. Đó là một mối quan hệ biện chứng. Trong kinh tế học, người ta thường xác định: tuy con người tạo ra sản phẩm, nhưng ngược lại sản phẩm cũng tạo lại con người. Một đứa trẻ sống ở thành phố, giữa một loạt phương tiện và máy móc hiện đại và một đứa trẻ sinh ra giữa lũy tre làng với những phương tiện nông nghiệp thô sơ sao có thể nhìn đời với đôi mắt hoàn toàn như nhau.

Trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật cũng vậy. Tính chất nền văn hóa nghệ thuật nào sẽ tạo ra tầng lớp  hưởng thụ theo tính chất ấy và ngược lại, tầng lớp hưởng thụ theo kiểu nào cũng sẽ tác động ngược lại nền văn hóa nghệ thuật ấy.  Một nhà văn hóa thành phố thường có cây đàn dương cầm nhưng nhà văn hóa nông thôn lại cần đàn nhị sáo trúc..v.v..hơn.

Như vậy, đứng trên góc độ của những nhà quản lý cần giữ thế chủ động trong mối quan hệ biện chứng giữa tác phẩm và người hưởng thụ, phải có định hướng và không nên xem thường những cuộc điều tra xã hội học văn hóa nghệ thuật.

Như trên đã nói, nhu cầu vật chất khác với nhu cầu văn hóa nghệ thuật. Để đạt trình độ thưởng thức văn hóa nghệ thuật một cách tinh tường nhất thiết phải có sự giáo dục tu dưỡng nhất định. Phải bắt đầu có sự bồi dưỡng tự nhiên từ lời ru của mẹ, câu chuyện cổ tích của bà  và chương trình giáo dục thường thức văn hóa nghệ thuật của nhà trường nhưng yêu cầu này trong hệ thống giáo dục và truyền thông của ta còn khá mỏng manh. Người mù họa điếc nhạc, lười đọc..v..v ở ta hiện nay không ít, so với các nước phát triển là một yếu điểm khá rõ.

Hiện nay sinh hoạt văn hóa nghệ thuật của ta cũng lại đang thiên về các loại hình văn hóa đại chúng, các cuộc thi ca nhạc và múa nhảy khác nhau, các cuộc thi sắc đẹp liên tục diễn ra …lấn lướt các loại hình văn hóa nghệ thuật chính thống, bác học khác. Những chuyện “rối ren” trong đời sống văn hóa nghệ thuật cũng thường xảy ra trong giới văn hóa đại chúng này. Đó là một hiện tượng phiến diện cần chú ý nếu muốn nhân dân ta đạt được một trình độ hưởng thụ văn hóa nghệ thuật thực sự.

Trích bài Tham luận của GS Đình Quang – Nguyên Thứ trưởng Bộ VHTT

 

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác