Nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng khi tham gia lễ hội

Nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng khi tham gia lễ hội - ảnh 1
(Cinet)- Cứ sau mỗi dịp Tết cổ truyền, nhiều nơi trên khắp cả nước lại bước vào mùa lễ hội với ý nghĩa ghi nhớ công ơn các bậc tiền nhân, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc... Năm nay, để chuẩn bị cho mùa lễ hội văn minh, an toàn, Bộ VHTTDL đã vào cuộc từ rất sớm với mong muốn chấn chỉnh các lễ hội, đảm bảo các giá trị văn hóa tốt đẹp.
Cần giữ gìn nét đẹp truyền thống văn hóa của lễ hội
Trong tâm thức của mỗi người dân Việt, đến với lễ hội trước hết để thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với công đức tiền nhân, tôn trọng những giá trị đạo đức, văn hóa, tâm linh, tín ngưỡng; bên cạnh đó là cầu mong mọi điều tốt đẹp, may mắn đến với bản thân, gia đình, làng xóm.
Mấy năm gần đây, công tác quản lý, tổ chức lễ hội ở các địa phương đã được tăng cường và có nhiều chuyển biến rõ nét. Điều này thể hiện ở nội dung lễ hội phù hợp truyền thống văn hóa, từ lễ hội có quy mô lớn đến các lễ hội có quy mô nhỏ trong phạm vi làng, xã, phần lễ được tổ chức trang trọng, linh thiêng và thành kính; phần hội phong phú hấp dẫn, bảo tồn có chọn lọc những phong tục tập quán tốt đẹp của nhân dân theo hướng lành mạnh, tiến bộ, tiết kiệm; trong đó có các hoạt động văn hóa dân gian, dân ca, dân vũ, dân nhạc của dân tộc để quảng bá. Gắn kết các hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống với quảng bá du lịch, giới thiệu hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, truyền thống văn hóa lâu đời, tốt đẹp, độc đáo của dân tộc, khẳng định bản lĩnh trí tuệ, tầm thức hướng về cội nguồn của cộng đồng. Các sinh hoạt lễ hội truyền thống đáp ứng nhu cầu tâm linh và giá trị của nhân dân, góp phần giáo dục đạo lý uống nước nhớ nguồn, tạo sự gắn kết trong cộng đồng. Các mặt công tác tuyên truyền, an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ, vệ sinh môi trường và hoạt động kinh doanh hàng hoá dịch vụ, thu - chi tiền công đức, thanh tra kiểm tra… được thực hiện tốt.
Nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng khi tham gia lễ hội - ảnh 2
Hội Gióng Sóc Sơn.
Tuy nhiên, ở một số lễ hội còn xảy ra tình trạng giẫm đạp, xô đẩy, thậm chí đánh nhau để cướp lộc, cướp phết. Tại lễ hội Gióng ở Sóc Sơn (Hà Nội) diễn ra vào mùng 6 Tết Bính Thân (ngày 13/2/2016), nghi thức chính tại lễ hội là rước kiệu hoa tre (được kết từ hàng trăm hoa tre cắm vào thân một cây chuối cao làm trụ). Đây là một vật tượng trưng cho cây gậy tre của Thánh Gióng đánh giặc khi xưa. Khi đoàn rước kiệu hoa tre đến đền Thượng thì hàng trăm thanh niên đã xông vào cướp, bất chấp lực lượng bảo vệ, gây ra một cảnh tượng hỗn loạn. Còn tại lễ hội Hiền Quan (Phú Thọ), diễn ra vào 13 tháng Giêng để tưởng nhớ và tôn vinh công lao của nữ tướng Thiều Hoa Công Chúa (Đức thánh mẫu Đại vương) nhưng đã trở thành một “trận chiến” ác liệt để tranh cướp phết.
Tình trạng cướp lộc, cướp phết đã xảy ra nhiều năm nay. Các nhà nghiên cứu văn hóa cũng như cơ quan chức năng đã nhiều lần lên tiếng nhấn mạnh rằng tục “cướp lộc, cướp phết” chỉ mang tính tượng trưng trong lễ hội, chứ hoàn toàn không có ý nghĩa thực tế, nhưng tục lệ này vẫn bị không ít người biến tướng thành “cướp” theo nghĩa đen, dẫn đến cảnh bạo lực không đáng có.
Ông Lương Hồng Quang phân tích: Nếu trước kia, lễ hội truyền thống chỉ là câu chuyện của những người già, tiến hành cúng tế, trao gửi tới thánh thần nguyện vọng của cộng đồng, cầu mưa thuận gió hòa, người yên, vật thịnh. Ngày nay, lễ hội dành cho khách thập phương, họ đến lễ hội không đơn thuần vì tín ngưỡng mà vì thế tục, họ mang trong mình tâm thức “mặc cả” với thánh thần.
Vì mang trong mình tâm thức “mặc cả” với thánh thần, hiểu sai bản chất của lễ hội, nhất định tin rằng phải có lộc thánh mới thiêng nên xảy ra hiện tượng dẫm đạp lên nhau, trèo rào, tranh cướp lộc cho bằng được như hiện tượng trèo rào vào cướp lộc trên ban thờ sau lễ khai ấn đền Trần, cướp hoa tre lễ hội Gióng... tạo nên sự hỗn loạn đáng sợ.
Nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng khi tham gia lễ hội
Để khắc phục tình trạng trên, đầu năm 2016, Bộ VHTTDL đã có công văn gửi Sở VHTTDL các tỉnh, thành về vấn đề tổ chức và quản lý lễ hội. Đây là sự chỉ đạo khá sâu sát và quyết liệt với mong muốn chấn chỉnh các lễ hội, đảm bảo các giá trị văn hóa tốt đẹp. Tuy nhiên chỉ vậy thôi có lẽ vẫn chưa đủ. Để các lễ hội được tổ chức đúng với ý nghĩa cao đẹp, thiêng liêng mà nó vốn có, bên cạnh sự vào cuộc nghiêm túc, có trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương nơi diễn ra lễ hội, rất cần nâng cao ý thức của người tham gia lễ hội, của cả cộng đồng và xã hội đối với những hoạt động có ý nghĩa nhân văn này.
Theo quan điểm của ông Phan Đình Tân, Chánh văn phòng Bộ VHTTDL: Ở lễ hội cướp phết, Ban tổ chức có thể đưa ra quy định là các làng cử ra bao nhiêu thanh niên, trai tráng tham gia vào việc tranh phết. Số còn lại sẽ đứng ngoài với sự bảo vệ nghiêm ngặt của cơ quan an ninh. Còn ở hội Gióng, năm nay đã có biện pháp tích cực và hiệu quả là không cho mang gậy vào đoàn rước và đã giảm thiểu rất nhiều yếu tố bạo lực. Tại một số lễ hội có yếu tố nhạy cảm, có lượng khách đến đông, Ban tổ chức nên lắp camera ở những khu vực có thể diễn ra tranh cướp, xô xát, ai vi phạm có thể sẽ bị xử phạt hay phải chịu một hình thức răn đe như bị gửi thông tin, hình ảnh về cho đơn vị công tác chẳng hạn.
Ông Lương Hồng Quang cho rằng, chúng ta phải nhờ vào truyền thông. Ngoài truyền thông nâng cao nhận thức cho người dân về thực hiện nếp sống văn minh lễ hội còn phải giải thích để người dân hiểu rõ đi lễ cần nhất sự thành tâm bởi các khuôn mẫu nghi lễ trong lễ hội là do con người đặt ra chứ không phải thánh thần. Những hoa tre, lộc chỉ mang tính biểu trưng chứ không phải vật chất trần tục. Người đi lễ thành tâm ắt có lộc chứ lộc không đến từ những thứ dẫm đạp, ẩu đả để tranh cướp.
Tiến sỹ Lê Thị Minh Lý, nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản, hiện là Ủy viên Hội đồng Di sản Quốc gia, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa (Hội Di sản văn hóa Việt Nam) cũng đồng quan điểm về việc cần tập trung nâng cao nhận thức cộng đồng khi tham gia lễ hội. Bà Lê Thị Minh Lý cho rằng: Nước ta có tới 8.000 lễ hội nên trong nhiều cuộc hội thảo cũng đã có ý kiến cho rằng có quá nhiều lễ hội và cần bớt tổ chức các lễ hội. Tuy nhiên phần lớn lễ hội nước ta là lễ hội dân gian, người sở hữu và thực hành chính là cộng đồng. Hầu hết các lễ hội ở phạm vi cộng đồng nhỏ, đóng vai trò quan trọng với cộng đồng ở đó và làm nên bản sắc riêng của họ. Do đó, không thể đưa ra lý do để giữ hay bớt lễ hội nào của cộng đồng. Điều quan trọng là những người quản lý cần đánh giá, kiểm kê, giúp người dân ở đó có phương thức quản lý, tổ chức lễ hội đúng đắn nhất. Điều này cũng giúp người dân nhận thức đúng giá trị của lễ hội và có cách ứng xử văn minh nhất với lễ hội của chính cộng đồng mình.
Với những lễ hội có liên quan đến tục hiến sinh như chém lợn, đâm trâu là điểm nóng của các mùa lễ hội rất cần có cách làm hợp lý để bản chất tốt đẹp của các lễ hội đó không bị mất đi, giúp di sản phát huy giá trị trong cuộc sống đương đại và không xung đột với các giá trị khác.
Nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng khi tham gia lễ hội - ảnh 3
Năm nay, lễ hội làng Ném Thượng không còn chứng kiến cảnh bị cho là "man rợ".
Những năm trước, lễ hội làng Ném Thượng vẫn tổ chức nghi lễ chém lợn giữa sân đình trước sự chứng kiến của nhiều người gây phản cảm, tranh cãi trong dư luận. Năm 2016, để chấm dứt tình trạng trên và đảm bảo yếu tố truyền thống, tỉnh Bắc Ninh đã vận động nhân dân làng Ném Thượng điều chỉnh tục chém lợn giữa sân đình vào một khu vực giành riêng đã được quây kín, chỉ những người liên quan mới được vào khu vực này. Những hình ảnh bị cho là phản cảm như mùa lễ hội trước đã không xuất hiện, các nghi thức tế lễ vẫn diễn ra theo đúng truyền thống của cộng đồng. Điều này được cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và người dân Ném Thượng đồng thuận.
T.H
 
 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác