Nhu cầu thụ hưởng văn hóa

(Cinet) – Mùa Tết, thời điểm nở rộ của các chương trình ca nhạc, tạp kỹ cũng như phim điện ảnh, chương trình truyền hình... Để người dân xem gì, nghe gì, chơi gì luôn là vấn đề khiến các nhà quản lý văn hóa, các nhà tổ chức biểu diễn nghệ thuật phải cân nhắc vào dịp này.

Nhu cầu thụ hưởng văn hóa cần được nghiên cứu một cách khoa học, bài bản để xác định rõ nhu cầu của từng đối tượngNhu cầu thụ hưởng văn hóa cần được nghiên cứu một cách khoa học, bài bản để xác định rõ nhu cầu của từng đối tượng

Mùa Tết, thời điểm nở rộ các chương trình nghệ thuật song không có nghĩa là chỉ vào dịp năm mới, con người mới thưởng thức nghệ thuật hay có nhu cầu thụ hưởng văn hóa. Trên thực tế, văn hóa và nhu cầu hưởng thụ văn hóa là tất yếu không thể thiếu với bất kỳ ai, dù thuộc thành phần hay lứa tuổi hay thời điểm nào.

Đặc biệt khi cuộc sống no đủ, nhu cầu tinh thần càng cần được nâng cao. Nói vậy không có nghĩa là người dân nghèo, những người sống tại các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa không có nhu cầu thụ hưởng văn hóa. Thực tế trong lịch sử dân tộc từ hàng nghìn năm qua, hầu hết các loại hình nghệ thuật truyền thống đều được hình thành từ chính đời sống lao động của người nông dân. Quanh năm lao động sản xuất vất vả, những ngày thu hoạch, những mùa hay dịp lễ tết là dịp để người dân khắp nơi nghỉ ngơi, hát múa, giao lưu nghệ thuật tiếp thêm năng lượng cho mùa sản xuất tiếp theo.

Ngày nay khi đời sống xã hội phát triển hơn, nhu cầu thụ hưởng văn hóa đó không vì thế mà mất đi, nó chỉ thay đổi và có phần khác nhau giữa các tầng lớp, vùng miền, lứa tuổi. Ví dụ như những người trung tuổi thì thường thích xem những bộ phim hoài cổ, nghe nhạc cổ điển, nhạc Văn Cao, Trịnh Công Sơn. Lớp trẻ lại thích những bộ phim hành động của Mỹ hay phim lãng mạn Hàn Quốc, nghe những thể loại nhạc thịnh hành mới trên thế giới..Do đó, việc của các nhà quản lý văn hóa, của các nhà tổ chức nghệ thuật chính là tìm hiểu nhu cầu thụ hưởng văn hóa của từng nhóm đối tượng, vùng miền sao để có thể từ đó xây dựng những chương trình nghệ thuật hay cung cấp những sản phẩm văn hóa phù hợp nhất cho người dân.

 

Nhu cầu thụ hưởng văn hóa - ảnh 2
Nhu cầu thụ hưởng văn hóa - ảnh 3
Nhu cầu thụ hưởng văn hóa có sự khác nhau giữa các đối tượng. Ví như người trung niên thường thích nghe nhạc cổ điển, trữ tình, nhạc Văn Cao hay Trịnh Công Sơn...giới trẻ thì lại thích nghe những dòng nhạc mới, trẻ trung, sôi động...
 

Sản phẩm văn hóa để phục vụ nhu cầu thụ hưởng văn hóa của người dân cũng như bất kỳ một sản phẩm tiêu dùng nào khác cần được sản xuất và phân phối theo đúng nhu cầu, sở thích. Tránh những trường hợp để người tiêu dùng - ở đây chính là những người thụ hưởng văn hóa phải sử dụng những sản phẩm không phù hợp với nhu cầu của mình. Chẳng hạn như không thể tổ chức chương trình ca nhạc phục vụ các cụ hưu trí mà lại hát những bài hát nhạc trẻ sướt mướt về tình yêu đôi lứa. Hay tổ chức chiếu phim cho trẻ em nhưng lại chiếu phim hành động…Việc nghiên cứu, thăm dò để sản xuất và phân phối các sản phẩm văn hóa phù hợp với nhu cầu, thị hiếu của từng đối tượng do đó cần thiết phải thực hiện, và đây chính là nhiệm vụ của các nhà quản lý, các đơn vị tổ chức biểu diễn.

Nói về vấn đề này trong cuộc hội thảo gần đây về Chất lượng các sản phẩm văn hóa. Giáo sư Đình Quang – Nguyên thứ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin đã nói: Văn hóa là một nhu cầu tất yếu không thể thiếu nếu trái đất và bản thân chúng ta còn muốn tiếp tục tồn tại. Và để xử lý nhu cầu tất yếu này một cách hợp lý, trước hết chúng ta cần nhận thức thỏa đáng tính chất của nhu cầu văn hóa. Đó là tính chất tương đối của nó.  Nếu nói theo các nhà khoa học thì không thể xác định một cách  tùy tiện nhu cầu văn hóa, loại hình văn hóa nào là cần, loại nào là không cần, sản phẩm văn hóa nào là thiết yếu, sản phẩm nào là thừa, thời điểm nào là cần, thời gian nào là không nhất thiết cần phải có … bởi vì nó tùy thuộc vào sự phát triển kinh tế, xã hội, vào tập tính và trình độ văn hóa của một không gian đất nước cụ thể, một thời điểm lịch sử cụ thể mà ở đó con người sinh sống. Vì thế đứng trên góc độ của nhà quản lý văn hóa khi xác định nhu cầu văn hóa, cân nhắc loại hình, và sản phẩm văn hóa, không thể ấn định một cách chung chung mà không thèm xét đến các yếu tố khoa học kỹ thuật, môi trường, thời điểm, thói quen thưởng thức của từng vùng, miền, từng địa phương… như đã nói trên.

 

 

Nhu cầu thụ hưởng văn hóa - ảnh 4
GS.TS Đình Quang trong một cuộc Hội thảo được tổ chức gần đây
 

Quả thật, nhu cầu thụ hưởng văn hóa của mỗi người không chỉ đơn thuần là một hình thức giải trí mà qua việc thụ hưởng văn hóa này, trình độ, nhận thức của mỗi người cũng được nâng cao. Do đó, việc sản xuất, phân loại các sản phẩm văn hóa đến từng nhóm đối tượng thích hợp là việc cần được thực hiện rất khoa học. Nếu được đặt đúng chỗ, được phân phối đúng nhóm đối tượng, các sản phẩm văn hóa sẽ phát huy tác dụng tối đa mà nó có thể mang lại cho người thụ hưởng.

Như GS Đình Quang từng nói: “Yêu cầu xác định tính chung cả nước và tính riêng của từng địa phương trong hoàn cảnh nước ta là hết sức cần thiết. Bởi một đất nước trải dài, xuôi ngược khác biệt, lại bị chia cắt khá lâu năm với những thể chế và những điều kiện kinh tế kỹ thuật, tập tính hưởng thụ khác nhau . Chỉ nói riêng về những loại hình văn hóa do Bộ VHTTDL phụ trách, rõ ràng cũng có sự khác biệt về tập tính thụ cảm giữa các vùng miền. Phải chăng có miền thiên về văn hóa nghe nhìn hơn, có miền chuộng văn hóa đọc hơn. Miền núi thiên về dân ca dân vũ, trường ca đoản thi hơn. Văn học tiểu thuyết, tranh giá vẽ,  tân nhạc và nhạc không lời phát triển ở miền xuôi hơn,  Số lượng đoàn Kịch nói phía Bắc phát triển nhiều hơn phía Nam. Cải lương ra đời ở miền Nam nhưng lại đã nhanh chóng lan ra cả nước, ngược lại Chèo cổ hàng ngàn năm cho tới nay vẫn không thể bắt rễ vào miền Nam mà chỉ có những cuộc lưu diễn chủ yếu cho khán giả người Bắc di cư…”

 

Nhu cầu thụ hưởng văn hóa - ảnh 5
Nhu cầu thụ hưởng văn hóa - ảnh 6
Theo Giáo sư Đình Quang thì nhu cầu thụ hưởng văn hóa không chỉ khác ở lứa tuổi mà từng vùng miền cũng có những nhu cầu khác nhau rõ rệt...
 

Không chỉ khác nhau giữa các vùng miền mà trình độ văn hóa khác nhau cũng sẽ dẫn theo nhu cầu khác nhau vì vậy muốn nâng cao nhận thức về văn hóa thì còn cần có một môi trường, một sự giáo dục, tu dưỡng nhất định. Bởi nhu cầu thụ hưởng văn hóa khác với nhu cầu vật chất, nhu cầu văn hóa đáp ứng cho nhận thức, trí tuệ. Chính vì thế mà chúng ta thấy rằng mặc dù con người tạo ra sản phẩm văn hóa nhưng ngược lại sản phẩm văn hóa cũng lại tạo ra nhân cách con người. GS.TS Đình Quang đã khẳng làm rõ vấn đề này với nhận định: “Một đứa trẻ nếu được giáo dục từ khi còn nhỏ, được lớn lên với lời ru của mẹ, được giáo dục tự nhiên bằng những câu chuyện cổ tích của ông,bà…sẽ có một tâm hồn thánh thiện và một nhu cầu hưởng thụ văn hóa trong sáng, lành mạnh hơn những đứa trẻ còn lại”..

Từ nhiều năm nay, với sự phát triển của truyền hình, mỗi năm có đến hàng chục chương ca nhạc, tạp kỹ, trò chơi.. được sản xuất phục vụ nhu cầu công chúng. Vào những dịp lễ, tết thì số lượng các chương trình như vậy lại càng tăng cao hơn đó là chưa kể hàng trăm các chương trình ca nhạc lớn nhỏ được tổ chức khắp các tỉnh, thành phố trên cả nước. Qua những chương trình như vậy, bên cạnh việc phục vụ nhu cầu giải trí cho người dân thì đây còn là dịp để nâng cao nhận thức, sự hiểu biết về văn hóa nói chung vì vậy, nội dung chương trình, chất lượng chương trình là những vấn đề rất cần được quan tâm, chú trọng. Không thể tổ chức một cách tràn lan, ồ ạt theo cách không chọn lọc hoặc tổ chức chỉ để cho có mà không cần quan tâm đến chất lượng, nội dung và cũng không quan tâm đến đối tượng khán giả. Muốn người dân nâng cao trình độ thụ hưởng văn hóa nói riêng và hiểu biết về văn hóa nói chung. Vào những thời điểm như dịp tết, lễ hội khi nhiều chương trình được sản xuất, tổ chức và nhiều sản phẩm được phân phối, tiêu thụ thì đây chính là lúc cần sự vào cuộc của các nhà quản lý, các nhà hoạch  định, định hướng chính sách nghệ thuật hơn bao giờ hết. Một nghiên cứu sát thực sẽ dẫn đến việc tạo ra và đưa một sản phẩm văn hóa có chất lượng đúng nhu cầu đến với người dân. Đó chính là tiền đề, là cơ sở để xây dựng một xã hội chung có hiểu biết cao về văn hóa.

Nguyễn Hương

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác