Phát triển văn hóa cần bắt đầu từ cơ sở

Văn hóa các dân tôc thiểu số là tài sản quý, góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng của văn hóa Việt Nam. Từ lâu, vấn đề bảo tồn, phát huy, phát triển văn hóa dân tộc thiểu số luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm.

Phát triển văn hóa cần bắt đầu từ cơ sở - ảnh 1

Văn hóa truyền thống có nhạt phai?

Văn hóa các dân tộc thiểu số là một bộ phận cấu thành của văn hóa các dân tộc Việt Nam, góp phần làm cho nền văn hóa Việt Nam phong phú, đậm đà bản sắc. Tuy nhiên, cùng với xu thế hội nhập và phát triển KT - XH, những luồng văn hóa khác nhau nhanh chóng thâm nhập vào đời sống các vùng dân tộc thiểu số, tác động mạnh đến văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh đó văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số có nguy cơ mai một.

Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa giai đoạn 2001 - 2005 và 2006 - 2010, đã hỗ trợ bảo tồn, phục dựng 54 lễ hội truyền thống tiêu biểu của các dân tộc thiểu số; khảo sát, điều tra, hỗ trợ bảo tồn 20 làng truyền thống tiêu biểu dân tộc thiểu số. Chương trình cũng cấp 89 đầu sách, 34 loại văn hóa phẩm, các loại băng đĩa... cho các hộ gia đình đồng bào trên địa bàn các xã đặc biệt khó khăn, biên giới, vùng dân tộc trọng điểm, các xã thuộc 62 huyện nghèo. Đây cũng chính là những nỗ lực góp phần bảo tồn văn hoá truyền thống các dân tộc thiểu số.

Xu thế toàn cầu hóa đã tác động không nhỏ đến văn hóa truyền thống Việt Nam nói chung, bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số nói riêng. Theo nhiều chuyên gia, đối với văn hóa các dân tộc thiểu số, "xu hướng chối bỏ" các hoạt động văn hóa dân gian truyền thống, hay sự đồng hóa tự nhiên theo "Kinh hóa" là một thực trạng khó tránh nổi trong một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số. Sự đan xen của giá trị, bản sắc văn hóa với sự mất mát vốn di sản văn hóa ở các dân tộc thiểu số đang diễn ra từng ngày, từng giờ trong nếp nghĩ, lối sống, ứng xử, đặc biệt là ở các dân tộc thiểu số bản địa. Bản chất toàn cầu hóa đã tạo cơ hội được chia sẻ và tiếp biến các giá trị, các lối sống khác nhau. Điều cốt lõi là trong quá trình hòa nhập, giao lưu, bản sắc của dân tộc hay tộc người có bị đồng hóa hay được "bồi đắp" để hình thành nên các lớp văn hóa, truyền thống văn hóa hay không.

Vụ trưởng Vụ Văn hóa dân tộc Hoàng Đức Hậu cũng cho rằng, bên cạnh những thành tựu đạt được trong lĩnh vực văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cũng còn những vấn đề cấp bách cần khắc phục. Văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số rất đa dạng, phong phú nhưng chưa thực sự được quan tâm, đầu tư, bảo tồn, phát huy hiệu quả. Sự đầu tư thời gian qua còn nhỏ giọt, manh mún, tản mạn, chưa đồng bộ, rộng khắp. Nhiều di sản văn hóa của các dân tộc chưa được nghiên cứu, đánh giá một cách bài bản, thống nhất, chưa được tôn vinh xứng đáng. Có những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp đang đứng trước nguy cơ mai một một cách nhanh chóng cần phải gấp rút khảo sát, nghiên cứu để lập hồ sơ bảo tồn như nghệ thuật diễn xướng Then của các dân tộc Tày, Nùng, Thái; kho sách cổ của dân tộc Dao. Hàng nghìn làng truyền thống với các giá trị văn hóa tiêu biểu của các dân tộc đang đứng trước nguy cơ biến mất cần phải nhanh chóng được hướng dẫn, hỗ trợ để bảo tồn, phát huy trong cuộc sống đương đại…

Bảo tồn từ cơ sở

Trong bảo tồn văn hóa, sự tiếp biến văn hóa đang là vấn đề mà các nhà nghiên cứu quan tâm. Nhưng nhìn nhận sự tiếp biến đó như thế nào? Các dân tộc thiểu số là những chủ thể của những nền văn hóa vô cùng đa dạng và sự đa dạng đó đã làm nên tiềm năng văn hóa vô cùng độc đáo của văn hóa Việt Nam. Điều quan trọng là sự đa dạng đó có mất đi, bị bào mòn hay được bồi đắp trước những biến đổi văn hóa mạnh mẽ hiện nay.

Sắc thái văn hóa, bản sắc văn hóa và biến đổi văn hóa của một tộc người hay một vùng văn hóa không chỉ giản đơn là sự đo đếm hay thống kê chi tiết từng di sản truyền thống có được mà nhiều khi là sự cảm nhận. Chính vì vậy, bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số không nằm kỳ vọng của các nhà nghiên cứu mà thuộc về những tộc người cụ thể - những người vừa là chủ thể vừa là sản phẩm của văn hóa đó. Hơn nữa trong quy luật sinh tồn của mình, bản sắc luôn sinh sôi một cách mạnh mẽ trong những trạng thái nhất định của biến đổi văn hóa, thậm chí có khi bản sắc đã tự đánh mất mình khi hòa nhập vào một môi trường mới.

Hơn bao giờ hết, trong bối cảnh hội nhập đang diễn ra một cách mạnh mẽ thì cả hai vấn đề thống nhất trong đa dạng truyền thống và hiện đại đối với văn hóa các dân tộc thiểu số là vấn đề cấp thiết. Quy luật của văn hóa cũng cho thấy, ý tưởng sáng tạo là của cá nhân nhưng lưu giữ, chấp nhận nó lại thuộc về cộng đồng. Như vậy, chính sách phát triển văn hóa cần bắt đầu  từ cơ sở.

Theo Gs.Ts Hoàng Lương, phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số cần bắt đầu từ việc đào tạo cán bộ làm văn hóa dân tộc. Lâu nay, việc làm này chưa đạt yêu cầu. Nhiều cán bộ làm văn hóa dân tộc nhưng không hiểu nhiều về tri thức bản địa, không có kiến thức cơ bản về các dân tộc. Không nắm được văn hóa truyền thống của người Thái như thế nào, người Tày như thế nào… vậy việc bảo tồn sẽ ra sao. Cùng với các chính sách bảo tồn khác thì việc đào tạo cán bộ văn hóa tại chỗ rất quan trọng. Bởi lẽ, họ vừa là bộ phận của nền văn hóa đó vừa là những người am hiểu bản sắc bằng con đường khoa học. Chính họ sẽ giúp tộc người bản địa của mình chủ động nhận thức một cách đầy đủ giá trị và tầm vóc di sản văn hóa đó sẽ tạo ra tiền đề, điều kiện cũng như cơ hội cho việc giữ gìn và phát huy.

 

Theo ĐBND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác