Phục hồi múa cổ Thăng Long

(Cinet)-Nghệ thuật múa đã phát triển ở Hà Nội từ rất lâu. Theo thời gian, nhiều điệu múa cổ ấy đã bị mai một. Gần đây, nhiều nghệ sỹ có tuổi đã dốc sức đi tìm và phục hồi những điệu múa cổ trên đất Thăng Long như muốn dâng tặng mảnh đất 1000 năm văn hiến món quà tinh thần quý giá.

Múa rồng- Một điệu mụa cổ Hà Nội được phục hồi.Múa rồng- Một điệu mụa cổ Hà Nội được phục hồi.

Từ xa xưa, người Hà Nội đã sáng tạo ra nhiều loại hình văn hóa, nghệ thuật độc đáo, mang đậm sắc thái văn hiến Kinh kỳ, trong đó có các điệu múa. Múa đã trở thành di sản, được hình thành và phát triển trên cơ sở văn hóa làng xã. Thế nhưng, những điệu múa cổ theo thời gian đã dần bị mai một. Trước đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, nhiều nghệ sỹ có tuổi đã dốc sức đi tìm và phục hồi những điệu múa cổ trên đất Thăng Long.

Nhóm nghệ sỹ cao tuổi của Hội nghệ sỹ múa Hà Nội gồm NSND Lê Ngọc Canh, NS Hồng Thắm, NS Văn Bích, NS Thúy Mùi, NS Thúy Hạnh, NS Lê Ngọc Minh, NS Đức Hạnh, NS Lê Ngọc Minh, NS Đức Dư, NS Nguyễn Dân, NS Vũ Toàn, NS Hoàng Hà, Trần Lê Cung, Như Bình, Thúy Minh đã lặn lội khắp vùng quê Hà Nội để tìm và hồi sinh những điệu múa cổ.

Trong khuôn khổ của dự án “Phục hồi và phát triển múa cổ Thăng Long - Hà Nội”, được khởi công từ năm 2006. Các nghệ sỹ đã cần mẫn kiếm tìm và thật đáng trân trọng khi 30 điệu múa đã được tìm thấy và phục hồi. Nhiều vũ điệu cổ, đặc sắc như múa “Bồng”, làng Triều Khúc, xã Tân Triều (Thanh Trì); múa “Bài Bông”, làng Phù Nhiêu, xã Quyng Trung (Phú Xuyên); múa “Giảo Long”, phường Việt Hưng (quận Long Biên); múa “Thị Hồ Huỳnh Cân”, chùa Đống Lim, Long Biên; múa “Tứ linh” làng Lỗ Khe; múa “Giải oan thích kết”, chùa Đào Xuyên, Long Biên; múa “Vật”; múa “Chạy cờ”, làng Triều Khúc...

Nhưng theo các nghệ sỹ, nhạc sỹ, Hà Nội có hơn 80 điệu múa cổ, gồm rất cả các hình thái múa như múa Tín ngưỡng, múa Tôn giáo, múa Cung đình. Các nghệ sỹ, nhạc sỹ vẫn đang tiếp tục tìm kiếm, phục hồi nhằm chọn ra những điệu múa tiêu biểu để biểu diễn trong dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Ba cuộc liên hoan múa cổ được tổ chức tại vườn hoa Lý Thái Tổ và ba mùa xuân (2007, 2008, 2009) đã chứng minh cho những nỗ lực kiếm tìm của các nghệ sỹ cao tuổi và khẳng định những bước thành công trên con đường phục dựng múa cổ Thăng Long.

NSND Lê Ngọc Canh - Chủ nhiệm dự án cho biét, nhóm của ông đã chia ra, mỗi người đi đến một ngôi làng, ngõ xóm ở các huyện: Đông Anh, Gia Lâm, Phú Xuyên, Thanh Trì, các quận: Tây Hồ, Đống Đa, Long Biên, Hoàng Mai... để đánh thức những điệu múa đang đi vào quên lãng. Người thì nhờ con cái đưa đi, người thì bắt ô tô, hoặc đi xe ôm đến ngôi làng được thân công để làm việc. Có những ngôi làng, khi các nghệ sỹ nói đến điệu múa cổ thì cán bộ cứ lắc đầu quầy quậy, nói rằng mình chưa từng nghe nói. Khi được đưa ra các cứ liệu, thì họ giúp đỡ nhiệt tình. Cũng từ đó, những người tâm huyết với múa cổ lại tận tình truyền dạy lại cho dân làng những điệu múa cổ đó. Nhiều ngôi làng đã vang lên tiếng trống, tiếng nhạc ngay giữa sân đình.

Cứ như thế, các điệu múa cổ đã dần dần được hồi sinh.

Phục hồi rồi, bảo tồn ra sao? Đây là một bài toán khó đối với múa cổ Hà Nội, khi mà các nghệ nhân thuần thục các vũ điệu đang thưa vắng dần, mà người kế thừa thì chưa có. Lớp trẻ lại không có nhiều người tâm huyết. Cũng có ý kiến cho rằng, múa cổ rất khó và không phải ai cũng học được. Để học được, phải mất rất nhiều thời gian. Ít có người trẻ nào đủ kiên nhẫn học đủ 3 năm, để lĩnh hội đầy đủ bản chất của một điệu múa cổ. Hơn nữa, trải qua thời gian, nhiều điệu múa đã bị cải biên, rất khó tìm thấy “bản gốc”, nhiều vũ điệu đã bị thay đổi. Ví như múa “Bồng” của Triều Khúc. Để múa thêm sôi nổi, người ta tăng số vũ công từ 2 người lênn thành 4, hoặc thay vũ công nam bằng nữ.

Nói về múa “Bồng” làng Triều Khúc, người dân có câu thơ: “Thân giai làm đĩ đánh Bồng/Làng này còn mỗi đĩ Hồng đấy thôi”. “Đĩ” Hồng là nghệ nhân Triệu Đình Hồng - nghệ nhân cuối cùng của múa “Bồng” Triều Khúc. Vào những năm 80 của thế kỷ trước, khi điệu múa Bồng bị lãng quên thì ông Hồng đã bỏ tiền của, công sức ra để mua sắm trang phục và “nuôi” nghề. Nhờ đó, đội múa Bồng Triều Khúc hiện có gần 30 người.

Điều khó khăn đối với việc phục sinh vũ điệu cổ Hà Nội là các vũ điệu cổ vốn chỉ có thể bộc lộ hết vẻ đẹp khi được biểu diễn trong môi trường sinh hoạt văn hóa truyền thống, gắn với làng xã vì đa phần, chúng được sáng tạo ra để phục vụ trực tiếp cho các lễ hội của làng, rất khó đứng trình diễn độc lập trên sân khấu lớn hiện đại.
Phục hồi múa cổ Thăng Long - ảnh 2

NSND Chu Thúy Quỳnh - Chủ tịch Hội Nghệ sỹ múa Việt Nam cho rằng: chúng ta trọng cổ nhưng không nệ cổ. Cần phải đặt múa cổ trong sự vận động từ thế hệ này qua thế hệ khác. Mỗi thế hệ đều có sự vận dụng, biến đổi nó cho phù hợp với thế hệ mình. Ví dụ như sự vận động từ điệu Chầu văn trong tín ngưỡng cổ xưa đến hát chầu văn phục vụ cho quan viên ngày trước, rồi hình thức chầu văn lưu lại sử dụng cho khán giả hôm nay.

Các nhà phục sinh vũ điệu cổ cũng hết sức băn khoăn, vì nhiều vũ điệu đã bị “tam sao thất bản”. Để “copy” được như cũ không hề đơn giản. Về điều này, nhạc sỹ Thao Giang - Phó Giám đốc Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc truyền thống chia sẻ: “Tôn trọng các giá trị truyền thống là điều chúng ta nên làm. Các nghệ sỹ sưu tầm, phát triển cũng nên biết rằng, nhiều vũ điệu chỉ có thể sống được sau luỹ tre làng”.

Phó Chủ tịch Hội Nghệ sỹ múa Hà Nội Hồng Thắng tỏ ra nghi ngại: “Trước hết phải đặt ra các điệu múa cổ trở lại nơi - loại hình, thể loại hoạt động văn hóa đã sinh ra nó, sau đó mới có thể di chuyển sang những hình thức sinh hoạt khác như biểu diễn trên sân khấu chuyên nghiệp, biểu diễn kết hợp trong các chương trình ca nhạc... Sự dịch chuyển múa cổ sang môi trường khác, nếu không thận trọng sẽ biến điệu múa thành một sản phẩm vô tính, vô hồn”.

Công cuộc tìm kiếm, phục hồi và bảo lưu có lẽ còn cần rất nhiều thời gian nhưng trước mắt, các nghệ sỹ máu Hà Nội đang khẩn trương hoàn thiện những điệu múa cổ được đánh giá là đặc sắc tham gia chương trình đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Có thể nói, lần ra mắt này sẽ là một minh chứng cho sức sống mãnh liệt của các giá trị văn hóa truyền thống Thăng Long - Hà Nội.

 

HM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác