Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa khi xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình

(Cinet) – Xây dựng những tiêu chuẩn, và quy chuẩn về kỹ thuật, phù hợp với tính Quy luật của những tác phẩm mỹ thuật đẹp, không chỉ đòi hỏi phải đáp ứng những giá trị riêng về nội dung, mà còn là những giá trị thẩm mỹ trong nghệ thuật thể hiện.Trong bối cảnh hiện nay, nếu nhìn từ góc độ nghệ thuật mà bàn về việc “Quản lý chất lượng sản phẩm văn hoá qua công tác xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật” là cả một vấn đề không đơn giản.

Thạc sĩ. Họa sĩ Đỗ Lệnh Hồng Tú tại Hội thảoThạc sĩ. Họa sĩ Đỗ Lệnh Hồng Tú tại Hội thảo

Tham gia Hội thảo “Quản lý chất lượng sản phẩm văn hoá qua công tác xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật” tại Đà Nẵng, Thạc sĩ Nghệ thuật, Họa sĩ Đỗ Lệnh Hùng Tú đã có những đóng góp xác thực vào vấn đề Quản lý chất lượng sản phẩm văn hoá qua công tác xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình, nhiếp ảnh, hình ảnh động.

>Mỹ thuật và những tiêu chuẩn của sản phẩm mỹ thuật

Theo Họa sĩ thì Mỹ thuật là một khái  niệm rất rộng không như lâu nay nhiều người vẫn quen nghĩ mỹ thuật chỉ là Tác phẩm hội họa, nhiếp ảnh, các công trình kiến trúc kèm nghệ thuật trang trí, nghệ thuật tạo hình…Thực tế “Mỹ thuật” hiện nay được mở ra một khái niệm rất rộng gồm các các loại nghệ thuật hiện đại như: Nghệ thuật sắp đặt, Nghệ thuật đường phố, Nghệ thuật ý niệm, Nghệ thuật thân thể, Nghệ thuật thị giác….Do đó để xây dựng một tiêu chí, tiêu chuẩn cho mỹ thuật là một vấn đề cần nhiều sức lực và trí tuệ bởi một tác phẩm nghệ thuật không chỉ cần “tốt”, và “hay” mà còn cần “đúng”,và đẹp”, nghĩa là phải đạt những tiêu chí, chuẩn mực về các giá trị  về nhận thức (chân), giá trị nhân bản (thiện) và thẩm mỹ (mỹ),  đủ sức hấp dẫn, thu hút và tác động vào tâm tư, tình cảm, làm chuyển hoá nhận thức và hành động nơi người xem khi thẩm định, đánh giá. Trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình nói riêng, khi xây dựng những tiêu chí  về nội dung cốt lõi mà một tác phẩm nghệ thuật tạo hình đều phải hội tụ đủ các tiêu chí về giá trị trên đây, nếu một khi muốn tạo ấn tượng và tồn tại lâu bền trong lòng người thụ hưởng.

Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa khi xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình - ảnh 2
Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa khi xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình - ảnh 3
Mỹ thuật ngoài những khái niệm cũ gồm hội họa, nhiếp ảnh...còn có những khái niêm mới như nghệ thuật đường phố, nghệ thuật sắp đặt....

Việc xây dựng một quy trình quản lý chất lượng cần phải xét ở nhiều góc độ vì tự thân mỗi tác phẩm nghệ thuật tạo hình mang những giá trị đặc thù, trong khi các sản phẩm văn hóa trong lĩnh vực mỹ thuật, nhiếp ảnh… lại là vừa mang tính sáng tạo độc lập.

Vì quá trình chế tác, nhân bản các tác phẩm nghệ thuật thành những sản phẩm văn hóa phổ biến đại trà sẽ đòi hỏi nhiều điều kiện kèm theo: thỏa thuận tác quyền về sở hữu trí tuệ; thỏa thuận về yêu cầu chất lượng cho các sản phẩm được “nhân bản”, sao cho nó không bị sai lệch quá nhiều đối với tác phẩm gốc. Mà điều này thì quá khó. Thí dụ như một tác phẩm sơn mài gốc, tác giả của nó phải bao nhiêu lần toát sơn, vàng, bạc, vỏ trứng, then, son…và mài một cách sáng tạo nhờ kinh nghiệm lâu năm, cộng thêm nhờ vào cả những lúc “tình cờ ăn may” trong khi thể hiện. Vậy, làm sao máy móc hay những người thợ thủ công có thể sản xuất ra hàng loạt những phiên bản đạt đủ tầm như thế?

Vì chất liệu khi người nghệ sĩ thể hiện (bằng phương pháp thủ công) và cảm xúc mà người nghệ sĩ gửi gấm khi sáng tác (ngẫu hứng, bất chợt, phiêu linh…)  không dễ gì định tính, định lượng theo kiểu quy chuẩn công nghiệp.

Vì có những tác phẩm gốc khi chuyển sang sản xuất hàng loạt lại phát sinh những định chuẩn mới. Và…như vậy, việc “Quản lý chất lượng sản phẩm văn hoá qua công tác xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình sẽ ra sao?

>>Thực trạng về chất lượng sản phẩm mỹ thuật hiện nay

Khi “Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa” và “xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn” chúng ta có cơ sở pháp lý là Nghị định 32/2012/NĐ-CP, ngày 12 tháng 4 năm 2012 của Chính phủ về quản lý xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm không nhằm mục đích kinh doanh và Thông tư 07/2012/ TT- BVHTTDL ngày 16 tháng 07 năm 2012 của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch hướng dẫn thực hiện nghị định này. Theo đó, trong đó tại điều 3, mục 2 đã xác định rõ văn hóa phẩm bao gồm: Các bản ghi âm, ghi hình; các loại phim, băng từ, đĩa mềm, đĩa cứng, đĩa quang đã ghi nội dung; các sản phẩm công nghệ nghe nhìn khác đã ghi thông tin ở dạng chữ viết, âm thanh hoặc hình ảnh; Tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng, tranh, nhiếp ảnh; Di sản văn hóa vật thể và các sản phẩm liên quan đến di sản văn hóa phi vật thể. Điều đáng chú ý trong Nghị định này là: trách nhiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm (tại chương III) được quy định rõ việc: Kiểm tra, cấp giấy phép nhập khẩu văn hóa phẩm theo thẩm quyền; tổ chức giám định hoặc giám định văn hóa phẩm theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức; Chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm; Giao, các Bộ, ngành có trách nhiệm phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thống nhất quản lý nhà nước về xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm; Kiểm tra thủ tục hải quan về xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm theo Nghị định này và các quy định khác của pháp luật có liên quan; Kiểm tra việc xuất khẩu, nhập khẩu, sử dụng văn hóa phẩm của các đơn vị thuộc ngành, lĩnh vực được giao quản lý.

Bên cạnh đó, trong hoạt động mỹ thuật, cơ quan quản lý nhà nước cũng đã ban hành rất chi tiết Quy chế sao chép tác phẩm tạo hình (kèm theo Quyết định số 17/2004/QĐ-BVHTT ngày 05/5/2004 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin).

Cùng với các Tiêu chuẩn ISO 20121 về việc tổ chức các sự kiện về văn hóa nghệ thuật cũng là những biện pháp kỹ thuật mang tính Quốc gia, có thể áp dụng một số hệ thống tiêu chuẩn hiện hành trên cơ sở có thể áp dụng áp dụng trực tiếp cho các đơn vị về lĩnh vực nhiếp ảnh, điện ảnh và và một số lĩnh vực thuộc ngành văn hóa.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực thi những quy định trên còn chưa được thực hiện nghiêm chỉnh mọi lúc, mọi nơi, vừa mạnh ai nấy làm, mỗi nơi mỗi khác và đồng bộ nếu không muốn nói là manh mún.

>>>Một số ”tiêu chuẩn, quy chuẩn” cần xây dựng cho các sản phẩm mỹ thuật.

Từ góc độ lĩnh vực nghệ thuật tạo hình, nhiếp ảnh và hình ảnh động, tôi xin đưa ra một số ”tiêu chuẩn, quy chuẩn” cho sản phẩm mỹ thuật nói chung.

Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa khi xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình - ảnh 4
Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa khi xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình - ảnh 5
Cần xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn cho từng lĩnh vực, sản phẩm văn hóa theo các tiêu chí khác nhau..ví dụ như ở lĩnh vực điêu khăc cần tuân thủ bản gốc, chất liệu, màu sắc....

Thứ nhất cần xây dựng “tiêu chuẩn, quy chuẩn” về danh dự và sự xác tín với các tiêu chí: - Đăng ký bản quyền tác giả theo đúng trình tự thủ tục cho mỗi tác phẩm mới ra đời, chính là Tiêu chuẩn và Quy chuẩn cần thiết trước tiên của một sản phẩm văn hóa nghệ thuật đúng nghĩa.

Thứ hai cần xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn trong việc quản lý chất lượng sản xuất văn hóa phẩm, cụ thể như:

Khi làm phiên bản (hoặc chuyển dịch, thay đổi chất liệu khác): Quy chế sao chép tác phẩm tạo hình (kèm theo Quyết định số 17/2004/QĐ-BVHTT ngày 05/5/2004 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin) nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động sao chép tác phẩm tạo hình; Nhằm bảo vệ quyền lợi của tác giả và người sở hữu tác phẩm; đã xác định rõ  ngay từ điều 2 (mục 1 và 2):“tác phẩm tạo hình là tác phẩm sáng tạo gồm hội họa, đồ họa, điêu khắc. Sao chép tác phẩm tạo hình là việc căn cứ vào bản mẫu tác phẩm để tạo ra một hoặc nhiều bản mới, kể cả việc chuyển chất liệu tác phẩm, phóng to, thu nhỏ tác phẩm. Bản mới được tạo ra theo bản mẫu gọi là bản sao chép”. 

Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa khi xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình - ảnh 6
Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa khi xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình - ảnh 7
Những cơ sở sản xuất, sao chép tranh giả  ngày càng nhiều, cần có những quy chế, quy định cụ thể trong việc sao chép tranh của các cơ sở này.....

Đối với các cơ sở sản xuất, sao chép tác phẩm hội họa, đồ họa, nhiếp ảnh, hình ảnh động: Khi cần tạo tác các phiên bản từ tác phẩm gốc, phải có được sự chấp thuận của tác giả về sở hữu trí tuệ. Người thể hiện phiên bản (sao chép tranh giá vẽ, phục chế, tranh hoành tráng ngoài trời …) phải tuyệt đối tôn trọng và tham khảo ý kiến của tác giả; Đội ngũ thực hiện sao chép tranh, hoặc in, phóng to, sao chép từ ảnh nghệ thuật gốc…tại các cơ sở, cửa hàng kinh doanh phải được đào tạo nghề mỹ thuật, nhằm không làm sai lạc nội dung và nghệ thuật thể hiện của tác giả và tác phẩm gốc; Xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về chất lượng khi sản xuất , về độ bền vật liệu.

Đối với các cơ sở sản xuất, sao chép tác phẩm điêu khắc, trang trí, tạo tác các công trình tượng đài lớn: Khi thực hiện phóng to, hay thu nhỏ mẫu (tượng, phù điêu) gốc cần tôn trọng tác phẩm gốc; Đảm bảo chặt chẽ quy định về chứng minh năng lực trước khi thực hiện đấu thầu tạo tác các công trình tượng đài.

Cần xác định rõ: Chất liệu thể hiện tác phẩm mỹ thuật ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng và môi trường xung quanh.

Cần nghiên cứu có bài bản, khoa học về tác động đến môi trường xung quanh và ảnh hưởng sức khỏe người sử dụng của các chất liệu thể hiện tác phẩm mỹ thuật bởi lẽ hầu như ai cũng biết dầu nhựa thông, then, son, vàng, bạc, ngân nhũ, kim nhũ, cánh dán… bột màu trắng (chất kẽm, ti tan), bột màu xanh (chất cô ban), bột màu cam, đỏ (chất chì, kim loại nặng…) trong khi vẽ, đều ít nhiều gây ô nhiễm và gây độc hại với người sử dụng, nhưng lâu nay cũng chẳng ai quan tâm khảo sát, và xác định rõ mức độ ô nhiễm.

Cinet Tổng thuật

(Trích bài Tham luận của Thạc sỹ nghệ thuật Đỗ Lệnh Hùng Tú)

 

 

 

 

 

 

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác