Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian

(Cinet) - Trung tâm Văn hóa (TTVH) tỉnh Khánh Hòa đang thực hiện chương trình “Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian”, nhằm nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa độc đáo này.

Vài nét về nghệ thuật bài chòi ở Khánh Hòa

Bài Chòi là một hình thái nghệ thuật trình diễn dân gian sinh động mang bản sắc riêng với sự kết hợp khéo léo cả thơ, nhạc, hát, diễn xuất, ứng tác, y phục, mỹ thuật; thể hiện tính đa dạng văn hóa và sự sáng tạo của cộng đồng cư dân miền Trung nói chung và Khánh Hòa nói riêng. Nghệ thuật trình diễn Bài Chòi được kế tục qua nhiều thế hệ trong sự tiếp nối dòng chảy văn hóa về phương Nam của người Việt.

Qua quá trình tiếp biến nghệ thuật diễn xướng Bài Chòi ở Khánh Hòa đã lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, nó phản ánh tư duy sắc thái của cư dân nông nghiệp trồng trọt là chủ yếu và sau đó lại được đúc kết và khéo léo vận dụng trong các hoạt động của cư dân ngư nghiệp thể hiện ở một số câu hò, vè, điệu ví về kinh nghiệm lối sống, ứng xử, tình nghĩa vợ chồng, làng xóm…
 
Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian - ảnh 1
Hiện toàn tỉnh Khánh Hòa có khoảng hơn 200 nghệ sĩ dân gian đang nắm giữ những bài bản, lời hát… của nghệ thuật Bài Chòi. Ảnh: baichoi.com

Bài Chòi ở Khánh Hòa trước đây chủ yếu tồn tại, phát triển theo hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng, được lưu giữ bằng hình thức truyền khẩu, mang đậm tính dân gian. Các gánh Bài Chòi hoạt động nhỏ lẻ, họ vừa làm nghề nông, buôn bán nhỏ, vừa làm nghề hát. Hình thức thể hiện Bài Chòi có tính chất kể chuyện và các tích truyện nôm na trong dân gian. Về hát, hô Bài Chòi theo lối đối đáp, ứng xử trong đời sống thường ngày, hoặc phê phán thói hư, tật xấu trong xã hội, địa bàn hoạt động rộng khắp các làng, xã trong tỉnh, kể cả hoạt động nông nghiệp và ngư nghiệp.

Sau cách mạng Tháng Tám, nghệ thuật Bài Chòi dân gian được quan tâm đầu tư và dàn dựng, tổ chức biểu diễn phục vụ các chiến sĩ và nhân dân vùng căn cứ địa cách mạng. Đến năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, Đoàn Dân ca kịch tỉnh Khánh Hòa được thành lập. Lúc này, nghệ thuật sân khấu Bài Chòi chủ yếu là các làn điệu dân ca Khu 5 và hát Bài Chòi được nâng cao, hoàn thiện, khẳng định chỗ đứng của mình. Ngoài chức năng biểu diễn phục vụ nhân dân, Đoàn còn có nhiệm vụ bảo tồn nghệ thuật kịch hát Bài Chòi và hướng dẫn phong trào dân ca kịch trên địa bàn toàn tỉnh và tham gia đào tạo, giảng dạy tại các trường nghệ thuật của tỉnh và khu vực.
 
Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian - ảnh 2
Thoại Khanh Châu Tuấn - vở bài chòi cổ vẫn đang thịnh hành ở Khánh Hòa.
Ảnh: baokhanhhoa.com.vn

Hiện toàn tỉnh Khánh Hòa có khoảng hơn 200 nghệ sĩ dân gian đang nắm giữ những bài bản, lời hát… của nghệ thuật Bài Chòi. Không phải là nơi phát tích của loại hình nghệ thuật này, nhưng bài chòi đến Khánh Hòa khi nó có sự phát triển từ bài chòi đánh bài lên bài chòi biểu diễn. Chính yếu tố này đã tạo nét riêng cho nghệ thuật Bài Chòi xứ Trầm Hương.

Tỉnh Khánh Hòa là một trong chín địa phương vinh dự được lập hồ sơ khoa học đề cử quốc gia trình UNESCO xét và công nhận nghệ thuật Bài Chòi là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại trong năm 2015. Trên cơ sở đó, để bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật trình diễn Bài Chòi ở Khánh Hòa, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã ban hành Kế hoạch về việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Bài Chòi dân gian trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2015 – 2020.
 
Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian - ảnh 3
Biểu diễn Bài Chòi tại Festival Biển Khánh Hòa. Ảnh: khanhhoa.gov.vn

Nhằm bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật trình diễn bài Chòi trong thời gian đến, ngành Văn hóa, thể thao và Du lịch đã sớm có kế hoạch triển khai đưa bộ môn nghệ thuật Bài chòi đi đúng hướng. Qua đó, không chỉ khơi dậy phong trào hoạt động văn hóa, văn nghệ trình diễn Bài Chòi, phục dựng vở diễn ở các địa phương, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, mà còn phục vụ có hiệu quả các lễ hội truyền thống và các sự kiện văn hóa của tỉnh. Đồng thời quảng bá nghệ thuật Bài Chòi đến với công chúng; với du khách trong và ngoài nước khi đến với vùng vùng đất Khánh Hòa.

Bảo tồn nghệ thuật bài chòi từ sân khấu học đường

Ông Nguyễn Phương Đông - Giám đốc TTVH tỉnh Khánh Hòa cho biết: “Bài Chòi đang được làm hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Trong chiến lược bảo tồn di sản văn hóa bài chòi giai đoạn 2016 - 2020, ngành Văn hóa đã đề xuất phương án đưa bài chòi thành phần thi bắt buộc trong hội diễn nghệ thuật quần chúng của tỉnh, về lâu dài có thể tổ chức liên hoan Bài Chòi. Đồng thời, ngành Văn hóa phối hợp với ngành Giáo dục đưa bài chòi vào trường học để giúp học sinh (HS) hiểu biết và có ý thức bảo tồn loại hình di sản văn hóa này. Chương trình “Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian” chính là sự cụ thể hóa của chủ trương này”.
 
Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian - ảnh 4
 Giới thiệu nghệ thuật Bài Chòi dân gian tại các trường học.
Ảnh: baokhanhhoa.com.vn

Đầu tháng 10, TTVH tỉnh bắt đầu thực hiện chương trình “Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian”. Theo kế hoạch, chương trình được tổ chức tại 8 trường THCS trên địa bàn: Vạn Ninh, Ninh Hòa, Diên Khánh, Cam Lâm. Mỗi chương trình có thời lượng khoảng 60 phút, với 3 phần: giới thiệu về lịch sử hình thành và phát triển bài chòi; trích đoạn bài chòi nổi tiếng; hướng dẫn HS cách chơi bài chòi.

Vừa qua, chương trình “Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian” đã được tổ chức tại Trường THCS Trần Nhân Tông (huyện Diên Khánh) với sự tham gia của gần 450 HS thuộc khối lớp 8, lớp 9. Với thời lượng 60 phút, nhà nghiên cứu Nguyễn Tứ Hải - nguyên Phó Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh giới thiệu về nguồn gốc Bài Chòi, sự phát triển thành Bài Chòi đất, Bài Chòi chiếu, Bài Chòi ghế đến ca kịch Bài Chòi. Tiếp đó, các nghệ sĩ của Câu lạc bộ Nghệ thuật truyền thống của TTVH tỉnh giới thiệu trích đoạn ca kịch Bài Chòi Lưu Bình - Dương Lễ. Những lời hô dí dỏm của anh hiệu (người dẫn dắt chơi Bài Chòi) đã làm các em rất thích thú.
 
Sân khấu học đường với nghệ thuật Bài Chòi dân gian - ảnh 5
Các học sinh rất thích thú với nghệ thuật Bài Chòi

Nhà nghiên cứu Nguyễn Tứ Hải nhận định: Đưa Bài Chòi dân gian vào học đường có ý nghĩa rất lớn đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Việc tổ chức các giờ sinh hoạt ngoại khóa về Bài Chòi theo phương châm học vui - vui học sẽ giúp các em biết về loại hình này, nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy văn hóa dân gian trong thế hệ trẻ. Với việc tập cho HS chơi Bài Chòi, chúng ta sẽ lưu giữ được cái gốc của Bài Chòi”.

Theo Nhà nghiên cứu Nguyễn Tứ Hải, về lâu dài các trường có thể thành lập câu lạc bộ Bài Chòi để tạo sinh hoạt ngoại khóa. Cùng với việc gây dựng lại Bài Chòi trong các sinh hoạt văn hóa ở địa phương, việc cho HS tiếp cận với Bài Chòi sẽ tạo nên lớp khán giả lâu bền cho sân khấu Bài Chòi.

Bài Chòi cũng như các loại hình sân khấu dân tộc khác đang đứng trước thử thách về việc giữ gìn và phát triển. Cho nên, việc giới thiệu, quảng bá hình thức diễn xướng dân gian và biểu diễn nghệ thuật trong học đường chính là bồi đắp cho thế hệ trẻ giá trị thẩm mỹ và trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Lan Phạm (tổng hợp)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác