Sức sống mãnh liệt của Đờn ca tài tử

Cùng với "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương", bộ hồ sơ đề nghị công nhận danh hiệu "Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại" cho "Đờn ca tài tử" đã có mặt tại trụ sở UNESCO ở Paris (Pháp). Nếu không có gì thay đổi, sang năm 2012, UNESCO sẽ đưa ra quyết định cuối cùng, vinh danh loại hình âm nhạc tài tử đã bám rễ trong đời sống thường ngày của người dân vùng sông nước Nam Bộ trên 100 năm qua.

Sức sống mãnh liệt của Đờn ca tài tử - ảnh 1

Nhân dịp này, PGS-TS Lê Văn Toàn, Viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam, người được giao trách nhiệm cùng cơ quan phối hợp với các địa phương xây dựng hồ sơ Đờn ca tài tử (ĐCTT) đã chia sẻ thêm thông tin với độc giả.

Thưa ông, sau Nhã nhạc cung đình Huế và Ca trù trở thành Di sản văn hóa phi vật thể, lại đến lượt ĐCTT đệ trình hồ sơ đến UNESCO. Nếu Nhã nhạc cũng như Ca trù được coi như đại diện của dòng âm nhạc bác học, thì ĐCTT lại hết sức dân dã, song hành cùng đời sống của người dân lao động. Liệu đây có phải là lợi thế giúp UNESCO nhìn nhận tích cực hơn về giá trị của ĐCTT?

PGS-TS Lê Văn Toàn: Đúng là ĐCTT đã gắn chặt với sinh hoạt thường nhật của người dân Nam Bộ trên dưới một thế kỷ qua. Đây là vốn quý trong dòng chảy âm nhạc truyền thống được nuôi dưỡng từ chính cuộc sống lao động của bà con vùng sông nước. ĐCTT là minh chứng cho sự kếp hợp rất tài tình giữa âm nhạc truyền thống Việt Nam và âm nhạc phương Tây, mà biểu hiện rõ rệt ở các nhạc cụ.

Các cây đàn ghita, violon của phương Tây đã được Việt hóa xuất sắc trong bộ nhạc dây của ĐCTT. Khi xây dựng hồ sơ ĐCTT đệ trình UNESCO, điều lớn nhất chúng tôi hướng tới là đánh động ý thức của người dân về một giá trị nghệ thuật quý báu ở ngay bên cạnh mình, khiến cộng đồng quan tâm hơn, cùng chung tay trau dồi, giữ gìn tốt hơn.

Nhưng ông có lạc quan về khả năng giành chiến thắng của ĐCTT?

- Hồ sơ ĐCTT đã được báo cáo với Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia và Hội đồng đánh giá cao tính khả thi, hoàn toàn tin tưởng rằng, di sản âm nhạc này sẽ sớm được vinh danh. Tính đại diện của ĐCTT cũng rất phổ biến. Điển hình là đi vào bất cứ địa phương nào ở Nam Bộ, cũng dễ thấy người dân tự đàn, tự hát, tự biểu diễn cho nhau thưởng thức. ĐCTT thẫm đẫm nét tinh thần phóng khoáng, hào hoa của người dân Nam Bộ, có sức sống mãnh liệt, bởi vậy đã trở thành bộ phận không thể thiếu trong đời sống văn hóa của quảng đại quần chúng nhân dân.

Vậy sức sống mãnh liệt cũng như tính phổ biến của ĐCTT liệu có mâu thuẫn với cái tiêu chí của UNESCO khi hướng đến các di sản phi vật thể đang bị mai một, thưa ông?

- Không, hoàn toàn không. ĐCTT được đề cử ở danh mục "Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại" nên không mâu thuẫn với các tiêu chí của UNESCO. Khác với Ca trù hay Hát xoan Phú Thọ là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp, ĐCTT bám rễ chặt chẽ, bền bỉ trong sinh hoạt văn hóa của cộng đồng.

Hơn nữa, không chỉ có người dân Việt Nam yêu thích, mà từ lâu rồi, mấy chục năm nay, thế giới cũng rất quan tâm đến nghệ thuật ĐCTT. Năm 1972, UNESCO đã cử chuyên gia ghi âm những bản ĐCTT do Giáo sư Trần Văn Khê và Nhạc sư Vĩnh Bảo trình diễn tại Paris để năm 1973, UNESCO sản xuất thành bộ đĩa phát hành trên thị trường quốc tế.

ĐCTT có công chúng riêng, có nhiều thuận lợi trong quá trình quảng bá, phổ biến. Vậy còn không những khó khăn mà loại hình âm nhạc này đang phải đối mặt?

-  Nghệ thuật ĐCTT đang phải chịu áp lực của thực tế bị thương mại hóa, sân khấu hóa. Sự ưa chuộng của số đông người dân cũng dễ khiến ĐCTT bị biến dạng. Sự biến dạng có thể ở phục trang, đặc tính phóng khoáng cố hữu hay địa điểm tổ chức, cách thức sắp đặt một cuộc chơi và cả cách chơi.

Đây là những thách thức mà cả những người yêu quý lẫn những người chịu trách nhiệm bảo tồn giá trị của ĐCTT đang gặp phải. Vì thế, bảo vệ bản sắc độc đáo, nguyên thủy của ĐCTT là mệnh lệnh được chính quyền, các nhà quản lý văn hóa tại các địa phương Nam Bộ hết sức quan tâm.

Được biết, Viện Âm nhạc cũng chính là cơ quan xây dựng hồ sơ Hát xoan Phú Thọ. Vậy hành trình để Hát xoan Phú Thọ trở thành di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại đến đâu rồi, thưa ông?

- Hiện hồ sơ Hát xoan đã qua 3 vòng thẩm định của các chuyên gia UNESCO và được đánh giá rất tốt. Triển vọng để Hát xoan Phú Thọ được xướng danh "Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp" đang rất tràn trề. Mọi quyết định về Hát xoan, có thể sẽ được UNESCO công bố vào cuối năm nay, 2011.

Trân trọng cảm ơn ông!

 

Theo CAND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác