Thơ không còn dành cho số đông

(Cinet)-Thời sự thơ mấy năm gần đây cứ xoay quanh chuyện thơ bị xa lánh và bản thân thơ ca cũng chưa có tác phẩm nào tạo được tiếng vang trên văn đàn…

Thơ không còn dành cho số đông - ảnh 1

Trình diễn thơ tại Ngày thơ Việt Nam 2009.

Người ngoại đạo cũng có thể lý giải vì sao độc giả không còn yêu thơ, bởi đơn giản thơ đã bị các phương tiện truyền thông giải trí bóp đến mức “sống mòn”. Tệ hơn, thơ cũng không thể cạnh tranh nổi với các thể loại văn chương khác như truyện ngắn và tiểu thuyết.

Một nguyên nhân nữa để thơ bị “mất giá” là do có quá nhiều… thơ.

Chưa có một thống kê cụ thể số tập thơ xuất bản hàng năm, nhưng số lượng không hề lép vế so với văn xuôi, bởi giờ đây in một tập thơ riêng quá dễ và quá rẻ. Một số khác in thơ để được gọi là nhà thơ- một danh hiệu sang trọng ở xứ mình.

Tóm lại, bất cứ thứ gì nhiều đến mức lạm phát và giậm chân tại chỗ về chất lượng thì chẳng ai có thể mê được. Thơ cũng không phải ngoại lệ.

Đúng là thơ “đang chết” nhưng là thơ cũ. Nói là thơ cũ vì các bài thơ này mang đặc trưng của thời kỳ 1932- 1945 kéo dài, là nói thẳng ý nghĩa vì thế nó dễ hiểu, nó sử dụng vần điệu nên dễ đọc. Không ai cho rằng chúng không có giá trị, chỉ có điều đã thành mẫu mực đóng khung trong viện bảo tàng văn học.

Sứ mệnh làm mới thơ Việt đã trao tay những nhà thơ trẻ chịu ảnh hưởng của các trào lưu nghệ thuật hậu hiện đại. Vì thế, thơ không chết, thậm chí đang rất sung sức. Chỉ có điều, nàng thơ thế kỷ 21 trên đất Việt đã ở ẩn vì lẽ thơ ngày hôm nay đã không còn dành cho số đông.

Có phải là sáng tạo?

Nếu vô tình gặp được một bài thơ kiểu mới, chắc chắn đa số người đọc sẽ bị “sốc” và chối bỏ vì cho rằng không phải là thơ.

Có thể trong một dòng thơ cách một khoảng trắng như thơ Nguyễn Thuý Hằng:

Căn phòng 26m2 cửa luôn mở tủ lạnh chất đầy không khí + thuốc ho

Cơn buồn nôn thi nhau tuôn thành vòi bồn rửa mặt đuối

(thời hôm nay, khoái cảm, điên rồ hợp lí)

Thậm chí còn cực đoan hơn như bài Mặc em xanh áo của Trần Nguyễn Anh:

2345678910

10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10

1,001 1,002 1,003 1,004 1,005 1,006 1,007

2 2 (bằng) 4

(khoảng) 7 8

(mồm) 5 (miệng) 10

3 5 7 cn

2 4 6 8 10a (số 2 cũ) 10b, 10c, 10d (còng số) 8 (cửa số) 9a

13

Câu hỏi của nhiều người sẽ là ông nhà thơ này đang định nói cái gì? Chẳng ai biết! May ra chỉ có mỗi tác giả.

Hình thức thơ ngày nay khiến độc giả “ngứa mắt”, còn nội dung hẳn hây ra nhiều cơn sốt “nóng mặt” như đoạn “thơ” của Đặng Thân viết về nhà văn nổi tiếng G.Marquez:

“Bố già Colombo sinh năm Mậu Thìn này có cái đầu của một con rồng (tồng ngồng). Nghĩa là nó (cái đầu) cũng đầy chất hoang dã (dại dâm đường hoác hổng mang phế phí tàn thai toàng tưởng vu) và sặc mùi ma tuý. Đời bố già lang bạt kỳ hồ trong đám bần cùng khố dây, trộm cướp, đĩ điếm, hút chích, buôn người, lái súng… Không tin thì quý vị chỉ cần nghe tên mấy siêu phẩm của bố già là đủ khiếp rồi: Cien anos de soledad (trăm năm cô đơn)- (Thế thì chết chứ sống làm sao), La mala hora (một giờ ma quỷ) [người thì ai dây với lão làm gì], Crónica de una muerte anunciada (cái chết được báo trước) [thif chỉ có quân giết người mới biết điều đó], chưa kể những El amor en los tiempos de cólora (tình yêu thời thổ tả) [nhiễm phải thì chỉ ba/bảy hôm là đi], Meoria de mis putas tristes (hồi ức về các em phò phạch chán đời của tôi) [gái nhà lành ai thèm dây với lão, thảo nào bố già sành lối văn “cưỡng đoạt” (appropriation)]… Thôi, không kể nữa!”

(Từ điển X/X loại [chúng sinh] - vần G)

Vấn đề nằm ở nhận thức bất cứ cái gì cũng có thể thành thơ. Chính vì chấp nhận điều này cho nên thơ mới không phân biệt lối thơ này hay hơn lối thơ khác, nghiêm trang hay cười cợt hoặc cái thiêng, cái tục như: Đại đường t, Như tiểu đường, nhưng trầm trọng hơn (Những từ điển mới- Đình Linh). Sự giải thiêng không phải là lai căng, hãy nhớ Hồ Xuân Hương đã từng làm cách đấy hơn 200 năm với những câu thơ : “Kìa cái diều ai nó lộn lèo”.

Không phải cứ làm phá cách theo kiểu phá cách là đúng đắn. Sự tự do, đa nguyên trong sáng tác là tinh thần của thơ mới. Thơ hậu hiện đại dung chứa những câu thơ giản dị, đời thường của Phan Thị Vàng Anh: Mặc nhiều áo tới nỗi xa lạ với da thịt của chính mình (Ngày lạnh nhất Hà Nội) và cũng nhận về mình những câu thơ chứa chất suy tư từ những câu phức của Như Huy: Với bộ ngữ pháp lạ lùng, em cướp đi trọn vẹn nguồn từ vựng của anh- bắt đầu từ đó, các động tác của lưỡi, miệng cùng những ngón tay gõ gõ vào bàn phím chỉ còn là những nỗ-lực-không-thành-miên-viễn-của-anh-thôi, nhằm tái thiết lại thế giới và hiện thực (Hai câu phức).

Có người thuộc về phong trào thơ mới tuyên bố: Chúng tôi không làm thơ. Thái độ đó là ý thức quyết liệt làm mới thơ ca như gần 80 năm trước Lưu Trọng Lư có câu thơ ngông để giã từ sự thanh cao của thơ Đường luật : Chẳng thơ thì cũng cóc cần thơ.

Với những người cách tân thơ ca, họ có điểm chung: Cái đích đến là sáng tạo cái mới bởi cái mới đồng nghĩa với cái khác và cái khác là một giá trị. Nhưng liệu những sản phẩm thơ như thời gian qua có phải là sáng tạo?



HH

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác