Xây dựng đời sống văn hóa vùng miệt vườn, sông nước Cửu Long

Những tác động của kinh tế thị trường với lối sống hưởng thụ, thực dụng, văn hóa lai căng đã tác động không nhỏ đến cộng đồng dân cư vùng miệt vườn, sông nước Cửu Long.

Buổi sinh hoạt của một câu lạc bộ đờn ca tài tử ở thành phố Cần Thơ.Buổi sinh hoạt của một câu lạc bộ đờn ca tài tử ở thành phố Cần Thơ.

Xây dựng và phát triển đời sống văn hóa cơ sở miệt vườn, sông nước Cửu Long là vấn đề trăn trở của các cấp chính quyền và ngành văn hóa, thể thao, du lịch của các tỉnh, thành phố trong khu vực.

Trăn trở của người trong cuộc

Sư Thạch Bone, trụ trì chùa Bốn mặt, xã Phú Tân, huyện Châu Thành (Sóc Trăng) cho biết: Theo tập tục truyền thống của dân tộc Khơmer, thanh niên tới tuổi trưởng thành là vào chùa tu để học giáo lý và học văn hóa. Thế nhưng hiện nay, số thanh niên lứa tuổi này vào chùa tu giảm đến nửa so với trước. Lúc trước, chùa là nơi học tập, sinh hoạt văn hóa duy nhất của phum, sóc, còn bây giờ thì bên ngoài đủ cả phương tiện thông tin, máy thu hình, máy tính. Một cán bộ lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cần Thơ cũng cho biết: Việc xây dựng các thiết chế văn hóa chưa được quan tâm đúng mức. Với các xã, phường chưa được công nhận đạt chuẩn văn hóa thì các thiết chế văn hóa phục vụ người dân hầu như chẳng có gì. Kinh phí hỗ trợ cho một xã văn hóa hoạt động cả năm 30 triệu đồng quá thấp, chia sẻ cho năm, bảy ấp thì chẳng thấm tháp. Kiếm đâu ra kinh phí và quỹ đất khoảng 500 m2 để xây dựng Nhà văn hóa ấp là cả vấn đề, vì nguồn xã hội hóa xây dựng thiết chế văn hóa kêu gọi rất khó, cộng với quỹ đất không có. Xây Nhà văn hóa rồi thì quản lý ra sao, một tuần mở cửa hoạt động chừng ba buổi là mừng, nhân dân phải làm ruộng cả ngày, cho nên Nhà Văn hóa hoạt động theo thời vụ cũng là dễ hiểu. Khắc phục tình trạng này, Nhà văn hóa ấp bao hàm các mặt hoạt động của ấp, từ xác nhận lưu trú, tín dụng, khuyến nông, khuyến học, phụ nữ, đờn ca tài tử... Qua đó, Nhà văn hóa có chương trình hoạt động thường xuyên thông qua các Câu lạc bộ nghề nghiệp mà chủ công là Câu lạc bộ Gia đình văn hóa đã trực tiếp giáo dục và thẩm thấu ý thức học tập thành tài cho con em và ý thức chấp hành pháp luật cho bà con vùng nông thôn.

Mới chỉ sau hai năm thành lập, huyện Châu Thành (Sóc Trăng) đã xây dựng hoàn chỉnh tám Nhà văn hóa xã và 35/56 ấp của huyện có Nhà sinh hoạt cộng đồng ấp, với diện tích 75 m2 được xây dựng kiên cố. Trong nhiệm kỳ này, Châu Thành phấn đấu tất cả các ấp có nhà sinh hoạt cộng đồng ấp. Các nhà văn hóa xã được trang bị sách, báo, tủ sách pháp luật phục vụ cộng đồng dân cư nông thôn. Trưởng Phòng Văn hóa và Thông tin huyện cho biết, việc xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng hiện rất khó khăn về quỹ đất và diện tích cũng không bảo đảm theo quy định. Mặt khác, các Nhà sinh hoạt cộng đồng xây dựng những năm trước đây phần lớn là đất mượn của dân, với thời gian từ ba đến năm năm. Ðối với cán bộ cơ sở về công tác quản lý Nhà văn hóa còn nhiều hạn chế về nghiệp vụ cho nên chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, mặt khác lại hay thay đổi công tác.

Ở một số địa phương vùng Tây Nam Bộ, công tác vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa còn nặng tính hình thức, chỉ chú trọng xây dựng những thiết chế văn hóa, mà chưa chú trọng giáo dục, tuyên truyền sâu rộng để nội dung văn hóa đi vào ý thức của người dân. Không ít nhà văn hóa, trung tâm văn hóa ở vùng Tây Nam Bộ được xây dựng khang trang, trang bị đủ mọi thiết bị nhưng vắng bóng công chúng, chưa phát huy tác dụng tích cực của nó do hoạt động thiếu thường xuyên... Suy cho cùng, các thiết chế văn hóa này vẫn chỉ là phương tiện phục vụ ở trạng thái tĩnh, chưa bắt kịp nhu cầu hưởng thụ văn hóa của bà con ở trạng thái động, cần sự đổi mới về nội dung và hình thức phục vụ.

Cần những cách làm mới

Phó Chủ tịch UBND huyện Phong Ðiền (TP Cần Thơ) Nguyễn Văn Rảnh, cho biết: 'Phong Ðiền đang khơi dậy nét tinh tế và thuần khiết của người dân vùng sông nước, miệt vườn vào công cuộc xây dựng Phong Ðiền trở thành quận đô thị - văn hóa - sinh thái'. Phong Ðiền nhân lên sức mạnh từ việc kết hợp ba phong trào, đó là hộ gia đình chấp hành pháp luật, phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa và cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Ðây cũng chính là cái gốc của nông thôn mới, xã nào kết hợp được ba phong trào này thì đời sống văn hóa ở xã đó nâng lên trông thấy. Tại huyện Phong Ðiền, xã nào cũng thành lập ban chỉ đạo phòng chống bạo lực gia đình do cán bộ văn hóa thường trực, theo đó các ấp thành lập câu lạc bộ phòng chống bạo lực gia đình.

Sức lan tỏa của đờn ca tài tử đang được ngành văn hóa Tây Nam Bộ chú tâm trong việc xây dựng đời sống văn hóa nghệ thuật ở nông thôn. Ðờn ca tài tử là máu thịt của người dân vùng sông nước, miệt vườn Nam Bộ. Ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ, hầu như ấp nào, xã nào cũng có câu lạc bộ, hoặc ban đờn ca tài tử và xã nào cũng có vài nghệ nhân đờn, thầy đờn nổi danh.  Toàn TP Cần Thơ có 170 câu lạc bộ đờn ca tài tử quy tụ 1.017 nghệ nhân đờn, nghệ nhân ca. Việc củng cố, bài bản hóa các nhóm, câu lạc bộ đờn ca tài tử, giúp đỡ và tạo điều kiện về nhạc cụ, âm thanh, nơi biểu diễn, tập dượt là hết sức hợp lý, kinh phí bỏ ra ít mà hiệu quả xã hội cao, nâng dần mức hưởng thụ văn hóa truyền thống cho nông dân, kết hợp giáo dục bài trừ các hủ tục lạc hậu đáng phê phán ở nông thôn. Nhiều địa phương lồng ghép đờn ca tài tử vào sinh hoạt các câu lạc bộ gia đình văn hóa, câu lạc bộ phụ nữ tiết kiệm... tạo nên không khí thân mật, kết nối các thành viên với nhau.

Nhằm phát huy tối ưu hiệu quả vốn ngân sách nhà nước và giảm áp lực kinh phí chi cho sự nghiệp văn hóa, rất cần sự phối hợp, lồng ghép các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế với bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể truyền thống Nam Bộ. Ngoài sự đóng góp về kinh tế, về giải quyết công ăn việc làm cho lao động nông thôn, làng nghề truyền thống Tây Nam Bộ hiện đang gìn giữ những giá trị văn hóa - lịch sử về đất nước và con người vùng sông nước, miệt vườn Nam Bộ. Sẽ hợp lý hơn chung quanh quy hoạch phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, trong đó có việc khôi phục và phát huy làng nghề truyền thống, trù tính thêm việc quy tụ các nghệ nhân nhằm tránh mai một về nghề thủ công mỹ nghệ, đồng thời bảo tồn giá trị thẩm mỹ của những hoa văn, họa tiết trên sản phẩm truyền thống, tránh sự pha tạp. Việc quy hoạch phát triển làng nghề truyền thống Tây Nam Bộ cần lồng ghép với các chính sách và giải pháp phát triển đời sống văn hóa cơ sở, xóa đói, giảm nghèo, đào tạo nghề cho lao động nông thôn, xây dựng xã nông thôn mới.

Thực tiễn xây dựng đời sống, văn hóa cơ sở vùng Tây Nam Bộ đang rất cần những cán bộ lãnh đạo, quản lý văn hóa được đào tạo về nghiệp vụ chuyên ngành và tâm huyết với công việc. Ðồng thời cần có quy hoạch ổn định và  cơ chế đãi ngộ đối với cán bộ chuyên trách văn hóa ở xã, huyện.

 

Theo  Nhân dân

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác