Y Thim và bảo tàng di sản Tây Nguyên

Bây giờ thì nhà Y Thim Byă ở buôn Ea bông, xã Cư Ea Buar, TP Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk đã trở thành điểm đến của du khách gần xa. Để có được “bảo tàng di sản Tây Nguyên”, Y Thim đã bỏ ra gần 20 năm sưu tập, bắt đầu từ việc nhặt nhạnh, mua lại những bộ chiêng cổ lạc tiếng bị vứt bỏ, đem về trả lại âm thanh chuẩn cho nó.

Y Thim và bảo tàng di sản Tây Nguyên - ảnh 1

20 con trâu đổi lấy dàn chiêng

Hồi đó Y Thim chưa đến 30 tuổi, là cán bộ đoàn của xã Cư Ea Buar, khi đi xuống cơ sở thấy một gia đình đem bán mấy bộ chiêng bị lạc tiếng cho bà đồng nát, anh liền vay tiền của mấy người bạn đi cùng trả giá cao hơn, đem mấy bộ chiêng về tìm nghệ nhân biết chỉnh chiêng trả lại âm thanh cho nó. Cũng từ đó, Y Thim luôn day dứt: với cách hành xử của giới trẻ đối với những vật dụng sinh hoạt văn hóa, lao động sản xuất cổ xưa như vậy thì sớm muộn văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên cũng sẽ mất. Và anh bắt đầu hành trình sưu tầm để giữ lại các nhạc cụ, đồ vật trong sinh hoạt, sản xuất thường ngày của đồng bào Tây Nguyên. Đến nhà nào thấy người ta vứt ghế Kpan, Jhơng, chiêng ché là anh nằn nì xin, không xin được thì góp, vay tiền mua bằng được. Nhiều người trong buôn thấy Y Thim say mê quá thì bảo: thằng Y Thim nó bị hồn ché, hồn chiêng bắt phải khổ rồi.

Hễ có thời gian rảnh rỗi, Y Thim (hiện là cán bộ Phòng nghiệp vụ văn hóa, Trung tâm Văn hóa – thông tin tỉnh Đăk Lăk) lại lái chiếc máy cày, lặn lội đến các buôn làng, sang cả các tỉnh lân cận để sưu tầm. Nhiều chiếc ché Túk, ché Tang, ghế Kpan, Jhơng... cổ bị người ta vứt bỏ ngoài rẫy, Y Thim chỉ việc xin và mang về, nhưng cũng có những vật dụng quý được anh đổi bằng mấy tấn cà phê hoặc mua hàng chục triệu đồng. Y Thim chỉ bộ chiêng gồm 10 cái và cho biết đó là bộ chiêng cổ bằng đồng pha vàng có tuổi hàng trăm năm được anh đổi bằng 20 con trâu đực lớn. Lần đó nghe nói ở Buôn Đôn có gia đình đang sở hữu bộ chiêng này, phải hỏi thăm mất mấy ngày mới tìm đến đúng chủ nhân. Nhìn thấy bộ chiêng, Y Thim mê quá, nhưng gia chủ nhất định không bán. Sau hàng chục lần đi lại, gia chủ đồng ý đổi bằng... 3 con voi đực có ngà. Nghe chủ nhà ra giá, Y Thim sợ xanh cả mặt, có bán hết gia sản cũng không thể mua nổi 3 con voi, hoặc dù có tiền cũng không có voi để mua. Nhưng mê bộ chiêng quá, tuần nào Y Thim cũng lên nhà để được xem chiêng, cuối cùng vị nể gia chủ đồng ý đổi 20 con trâu đực lớn, tương đương hơn 20 lượng vàng. Đổi được bộ chiêng quý, Y Thim chọn ngày tốt, nhờ già làng cúng Yàng rước chiêng về...

Gìn giữ di sản cho đời sau

Bây giờ Y Thim đã sưu tập gần 20 bộ chiêng cổ; 30 ché Túk, ché Tang; hàng chục bộ ghế Kpan, ghế Jhơng, trống H’ghơ cùng hàng trăm cổ vật là vật dụng truyền thống của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên cho đến các nhạc cụ dân tộc như đinh buốt, chinh Kram, đinh tặc tà, đinh năm... Nhiều vật dụng hiện không được người Tây Nguyên sử dụng nữa, nhưng anh tâm sự: “Giữ lại cho bọn nhỏ sau này biết đời sống ông bà mình hồi trước ra sao và để chúng biết quý trọng những di sản văn hóa của ông bà hơn”.
Y Thim và bảo tàng di sản Tây Nguyên - ảnh 2

Ngôi nhà dài truyền thống trị giá hơn 300 triệu đồng vừa được vợ chồng Y Thim cất dựng từ số tiền dành dụm được không phải để ở mà là nơi trưng bày các hiện vật sau gần 20 năm anh miệt mài sưu tầm. Bộ sưu tập đó theo lời già làng Y Than Niê K’đam là đáng giá bằng cả mấy chục con voi và bầy trâu hàng trăm con. “Số chiêng cổ của thằng Thim còn nhiều hơn người trong buôn Ea Bông mình đấy”, già Y Than ví von.

Có chiêng, có nhạc cụ dân tộc, Y Thim tìm cách học sử dụng, chế tác. Khi đã thành thạo, anh kêu bọn trẻ trong buôn đến dạy cho chúng. Vì vậy, con nít trong buôn Ea Bông giờ lên năm, lên bảy đã biết đánh chiêng, đánh chinh kram, nhiều đứa biết thổi đinh năm, đinh tặc tà giỏi. Anh còn đi đến nhiều buôn làng trong tỉnh để dạy đánh chiêng, chơi nhạc cụ cho bọn trẻ. Hai cậu con trai lớn của Y Thim là Y Nal và Y Na đã tốt nghiệp Trường Đại học Văn hóa nghệ thuật quân đội. Riêng cậu út Y Thu Ê Ban đang học lớp 5 đã chơi thành thạo 8 loại nhạc cụ của các dân tộc Tây Nguyên. Cậu út Y Thu khiến người dân trong buôn Ea Bông phải thán phục khi mới 4 tuổi đã biết đánh chiêng, biết hát nhiều điệu Ya Ray. Ngoài giờ học, Y Thu còn là nghệ nhân nhỏ tuổi nhưng rất “đắt sô” tại các buổi biểu diễn ở Nhà văn hóa thiếu nhi và các ngày hội văn hóa trong tỉnh.

 

Theo NĐB

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác