Hoạ sỹ điêu khắc Tuấn Lợi ...và nghề điêu khắc than đá gia truyền

Trong giới sành nghệ thuật điêu khắc than đá không chỉ của Quảng Ninh mà có lẽ còn ở phạm vi cả nước, nhiều người biết đến gia đình hoạ sỹ Tuấn Lợi, một gia đình có truyền thống ba đời gắn bó với sự thăng trầm của nghề này...

Hoạ sỹ điêu khắc Tuấn Lợi đang hoàn thiện tượng chân dung Bác Hồ.Hoạ sỹ điêu khắc Tuấn Lợi đang hoàn thiện tượng chân dung Bác Hồ.

Hoạ sỹ Tuấn Lợi cho biết, ông nối nghiệp nghề điêu khắc than đá từ cha mình là cụ Nguyễn Đức Thuận. Lúc sinh thời, giai đoạn Pháp đang chiếm khu mỏ, cụ là thợ nguội lành nghề của Nhà máy cơ khí Cẩm Phả. Vốn khéo tay, nhặt những hòn than đẹp, cụ làm thành cái chặn giấy, cái gạt tàn thuốc lá để chơi. Không chỉ tạo dáng sản phẩm, cụ còn phát hiện ra cách đánh bóng than cho đẹp mắt. Tên chủ mỏ Subaretti nhìn thấy rất thích, mới trưng dụng cụ để làm những sản phẩm từ than đá. Hắn trả cho cụ hai thẻ lương thay vì một thẻ như những công nhân bình thường khác. Ngay từ hồi ấy cụ đã làm được Sa bàn mỏ Mông Dương bằng than đá (còn gọi là Sa bàn Tầng gốc dẻ, một địa danh của Mông Dương lúc bấy giờ), được chủ mỏ đưa về tận Pháp triển lãm...

Hoạ sỹ điêu khắc Tuấn Lợi là con trai cả của gia đình, ngay từ nhỏ ông đã phụ cùng bố, bắt đầu làm quen với công việc chế tác than đá. 13-14 tuổi ông đã làm được gạt tàn thuốc lá hình lục lăng, phía trên tạo bức tranh hai mặt, một bên vẽ hòn Gà Chọi, một bên vẽ hòn Đũa. Sau này, ông còn nghĩ ra cách đánh bóng than khác với cách của cha mình, được nhiều người học làm theo. 18 tuổi, ông vào tổ điêu khắc than của mỏ Đèo Nai, thi tay nghề đã đạt thợ bậc 3. Quãng năm 1959, ông vào học lớp mỹ thuật đầu tiên của Cẩm Phả do các hoạ sỹ ở Hà Nội về giảng dạy. Những năm tháng chiến tranh chống đế quốc Mỹ, đơn vị sơ tán, ông đi theo xưởng, vừa làm việc vừa mở lớp dạy nghề. Hoà bình lập lại, Công ty Nhiếp ảnh - Mỹ nghệ (sau là Công ty Mỹ thuật - Mỹ nghệ) thành lập, ông được cử phụ trách kỹ thuật nhiều năm, được anh em nể phục. Trong số những người biết nghề ở Quảng Ninh, nhiều người là học trò của ông khi còn ở Công ty Mỹ thuật - Mỹ nghệ tỉnh hoặc là con em họ, hoặc từng được ông kèm cặp cho. Đến nay, nhiều người gặp hàng khó làm vẫn đến hỏi han thêm kinh nghiệm của ông.

Trong hơn 50 năm làm nghề, hoạ sỹ điêu khắc Tuấn Lợi đã sáng tác nhiều tác phẩm than đá được Quảng Ninh dùng làm quà tặng, kỷ vật v.v... cho các quan khách trong nước và nước ngoài. Đa phần trong đó là tượng lãnh tụ như tượng Bác Hồ, Lênin, Mao Trạch Đông, anh hùng Nguyễn Văn Trỗi v.v... Tượng chân dung của ông có sự chuẩn xác về hình thể, cái thần nhân vật toát ra tự nhiên. Ông đặc biệt yêu thích và có nhiều thành công khi tạc tượng chân dung Bác. Ông thích và luôn tạc tượng Bác với nụ cười tươi, gương mặt hiền hậu như một ông tiên. Ông có bức tượng chân dung Bác khảm bằng đá tấn mài gắn trên một hòn than lớn tựa vầng trăng xuống núi được đánh giá là một trong hơn 300 sản phẩm mỹ thuật, mỹ nghệ tốt nhất toàn quốc và vinh dự đặt tại hội trường Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V. Năm 1970, ông làm phù điêu than đá (1,6m x 1,4m) với bó hoa sen cách điệu chân dung Bác Hồ được khảm xà cừ điềm điệp. Đây là 1 trong 3 tác phẩm (2 tác phẩm còn lại là quyển an bum sơn mài có 54 kiểu ảnh Bác Hồ và mảnh máy bay Mỹ in hình quốc kỳ nước này bị 3 vết đạn bắn xuyên qua) được Quân uỷ Trung ương chọn làm quà tặng cho Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô sau khi các chuyên gia ở đây đã giúp Việt Nam thực hiện thành công việc bảo quản thi hài Bác. Ông cũng tự hào nhớ lại, mình đã tạc chỉ trong 7 ngày hoàn thành bức tượng chân dung Bác cao gần 1m được Quảng Ninh tặng Trung ương vào dịp kỷ niệm 40 năm giải phóng Vùng mỏ (1955-1995). Với quãng thời gian ngắn như vậy, tác phẩm thành công là điều hy hữu trong giới nghệ thuật, với ông cũng là kỷ lục không lặp lại...

Nói về những năm tháng đã qua gắn với nghề điêu khắc than đá của gia đình, hoạ sỹ điêu khắc Tuấn Lợi bồi hồi xúc động. Nay đã ở cái tuổi xấp xỉ 70, sức vóc không còn như thời trai trẻ nhưng ông dự định sẽ làm thêm một vài tác phẩm lớn nữa! Ông cũng có một điều tự hào là con trai thứ hai của ông, anh Nguyễn Tuấn Quyết cùng vợ là chị Nguyễn Thị Bình nối nghiệp gia đình theo nghề. Con trai và con dâu ông không chỉ mở xưởng sản xuất đưa hàng than đá đi triển lãm giới thiệu ở trong nước và nước ngoài mà còn là những nghệ sỹ, nghệ nhân giỏi nghề nữa. Anh Quyết có thế mạnh nhất trong tạo dáng núi non, làm tranh phong cảnh, làm thuyền buồm. Vợ anh khó có người bắt kịp ở khả năng đánh bóng sản phẩm... Kế tục từ cha mình, qua ba đời, từ cách tạo mẫu, tạo dáng cho đến đánh bóng sản phẩm than đá, hoạ sỹ điêu khắc Tuấn Lợi cùng các con ông đã có những sáng tạo mới để sản phẩm than đá mỹ nghệ hôm nay ngày càng đẹp hơn, giá trị nghệ thuật cao hơn, góp phần khẳng định tên tuổi một nghề truyền thống độc đáo của Vùng mỏ Quảng Ninh với bạn bè xa gần.

Theo QN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác