Hồi sinh tranh sơn mài

(Cinet)- Mới đây, một cuộc triển lãm của nhóm Sơn mài Sài Gòn tại Trường Đại học Mỹ thuật TP.Hồ Chí Minh đã khá thành công, đem lại sức hồi sinh mới cho dòng tranh đặc biệt này.

Hồi sinh tranh sơn mài - ảnh 1

Sơn mài còn gọi là sơn ta, đã có truyền thống lâu đời. Ở những thế kỷ trước, những tượng gỗ tại các đình, miếu, chùa được sơn son thếp vàng. Những bàn thờ, câu đối, hoành phi... cũng được xử lý bằng sơn mài với những màu sắc lộng lẫy và bền chắc với thời gian.

Trải qua nhiều thế kỷ, sơn mài đã được các nghệ nhân Việt Nam tìm tòi, nghiên cứu và nâng sơn mài lên một vị trí cao. Những bức tranh sơn mài ra đời đòi hỏi chất liệu phong phú hơn: nhiều loại bột màu, vàng lá, bạc lá, vỏ trai, vỏ trứng...Nhưng chất liệu truyền thống không thể thiếu chính là sơn ta. Chất sơn được lấy từ cây sơn được trồng nhiều ở Phú Thọ. Nhựa cây hứng về gọi là sơn sống. Nhựa được ủ qua nhiều ngày, bị mất nước lên men và lắng đọng tạo ra nhiều lớp sơn khác nhau, màu sắc khác nhau. Lớp trên cùng màu sẫm nhất cũng là loại tốt nhất được gọi là sơn chất lượng cao. Loại sơn chất lượng này sẽ qua nhiều công đoạn ủ, khuấy, trộn thêm phụ gia sẽ được nhiều màu sơn tuyệt đẹp: cánh gián, huyền, hồng óng ánh...

Bức tranh sau khi hoàn thiện thường mất rất nhiều thời gian có thể là hàng tháng, hàng năm, thậm chí là nhiều năm trời. Người họa sĩ phải mài đi mài lại bức tranh nhiều lân sao cho thật phẳng. Sơn được vẽ nhiều lớp thì khi mài màu sắc hiện lên mới đẹp, huyền bí, lộng lẫy. Bảng màu sơn trong sơn mài có rất nhiều loại, nếu lưu ý ta sẽ thấy khả năng và tính ưu việt của những loại sơn. Sơn then đen bóng, sâu thẫm đến vô cùng. Sơn cánh gián trong veo, óng ả. Phủ lên cac màu vàng, bạc sẽ làm cho các màu sắc biến đổi tạo thành những màu dẫn xuất mang những âm xuất giàu tính kịch tính. Qua sự hợp tác của các tuổi sơn ở những tuổi khác nhau, các bột màu cũng trở nên mờ ảo, rực rỡ hợp thành những mảng chìm nổi trên bức tranh.

Những năm gần đây trên thị trường tranh Việt Nam tranh sơn mài dần dần vắng bóng bởi nhiều nguyên nhân, đặc biệt là thiếu kinh phí đào tạo, thiếu sự hỗ trợ của các nhà khoa học công nghệ hay nhà đầu tư…

Họa sĩ Võ Nam (Thạc sĩ, Phó Giám đốc Trung tâm Mỹ thuật ứng dụng, Đại học Mỹ thuật TP.Hồ Chí Minh), cho biết, hiện nay họa sĩ vẽ tranh sơn mài và sống được với nghề tranh sơn mài chỉ đếm trên đầu ngón tay! Hầu hết các gallery và các hình thức bán tranh trên mạng vẫn dành cho thể loại sơn mài chỗ đứng “khiêm tốn” hơn so với tranh sơn dầu.

Đam mê chất liệu sơn mài, có tác giả đã “đánh cược” tiền bán đất ở quê nhà cho sự nghiệp nghiên cứu và làm tranh sơn mài của mình (như trường hợp tác giả Nguyễn Văn Thạnh ở Sóc Trăng).

Cũng theo họa sĩ Võ Nam, nếu so sánh với các đồng nghiệp ở Trung Quốc, Hàn Quốc thì trang thiết bị, xưởng vẽ thực hành, công nghệ hóa chất liệu mỹ thuật và nhất là chiến lược đào tạo nguồn nhân lực kế thừa để phát triển và nâng cao chất lượng mỹ thuật sơn mài của Việt Nam còn quá thiếu và yếu.

Ở góc độ khác, họa sĩ Lê Xuân Chiểu (Phó Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh) cho rằng: Về thị trường tranh sơn mài hiện nay vẫn đang gặp nhiều khó khăn, và nếu  không mở rộng đầu ra cho người sáng tác thì thị trường sẽ tác động rất mạnh đến sự sống còn của ngành.

“Chúng tôi nghĩ cần kết hợp gắn bó nhiều hơn giữa lĩnh vực văn hóa và du lịch; giữa các nhà đầu tư, các gallery và nghệ sĩ sáng tác. Sự quan tâm của giới sưu tập mỹ thuật Đông Nam Á, các giải thưởng mỹ thuật Đông Nam Á dành cho tranh sơn mài Việt Nam thời gian qua đã khẳng định vị thế đặc biệt của nó”- họa sĩ Lê Xuân Chiểu nói.
Hồi sinh tranh sơn mài - ảnh 2

Cô Gái và Hoa Sen của Nguyễn Sáng

Mới đây, một cuộc triển lãm với chủ đề Cuộc “diễu binh hùng vĩ” (lần II) của nhóm Sơn mài Sài Gòn tại Trường Đại học Mỹ thuật TP.Hồ Chí Minh đã khá thành công, đem lại sức hồi sinh mới cho dòng tranh đặc biệt này.

Triển lãm có sự góp mặt khá đa dạng về phong cách nghệ thuật của đội ngũ thầy, trò Trường Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh và đông đảo các họa sĩ tên tuổi và những đồng nghiệp đầy nhiệt thành với thể loại tranh sơn mài.

Bên cạnh tranh Hoàng Trầm có cách thể hiện nghệ thuật, bố cục, chất liệu chắc tay; tranh Đào Minh Tri, Bích Trâm thể hiện theo kiểu cách tân nhưng vẫn có sức thu hút riêng; tranh Võ Nam, Lê Xuân Chiểu, Nguyễn Dũng An Hòa, Đặng Minh Thế, Mạc Hoàng Thượng, Hoàng Lan Anh, Nguyễn Minh Quang… vừa bài bản vừa tìm nét riêng; song song đó, cũng có một lớp tác giả trẻ bộc lộ sự táo bạo trong tác phẩm hoặc về ý tưởng hoặc về chất liệu: Phạm Thanh Tâm, Nguyễn Huy Bắc, Phạm Thùy Dương, Nguyễn Thu Hương, Nguyễn Văn Thạnh…

Trong khi đó, các tác giả Ngô Việt Hùng, Lê Duy, Nguyễn Quang Sơn, Lâm Chí Trung, Nguyễn Tấn Công, Nguyễn Thị Nếp, Lê Kinh Tài… đã chứng minh lòng đam mê chất liệu tranh sơn mài qua những góc nhìn về xã hội đương đại…

Tuy nhiên, qua triển lãm có thể thấy, dù mỗi tác phẩm có những nét riêng của cá nhân, hay đôi chút “phá cách” nhưng về phương pháp tranh vẫn tuân thủ kỹ thuật, chất liệu với nhiều lớp phủ và đánh bóng, tạo được sự lung linh, huyền ảo của tranh sơn mài truyền thống.

Việc tổ chức được triển lãm và có đông đảo khách đến xem có thể coi là tín hiệu vui cho sự hồi sinh của dòng tranh nghệ thuật truyền thống đặc sắc của dân tộc Việt Nam.

 

Vân Thành

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác