Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc

Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc - ảnh 1
Tổ phòng không ( Sáng tác 1965). Bút sắt đệm màu nước.
Ảnh: Hương Cinet
(Cinet) – Ký họa chiến trường được sinh ra trong bom đạn, khói lửa của chiến tranh. Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ đã có hàng nghìn tác phẩm ra đời. Những tác phẩm này không chỉ có giá trị mỹ thuật mà còn mang nặng giá trị lịch sử, tư tưởng và là minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc.
Nhìn lại lịch sử có thể thấy mỹ thuật Cách mạng đã trở thành dòng chủ đạo của Mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX. Trong đó ký họa kháng chiến là một thể loại đặc biệt, có vai trò quan trọng, chiếm một vị trí xứng đáng và là một đặc trưng rất riêng của hội họa đương đại Việt Nam. Có thể nói Cách Mạng đã thổi luồng không khí mới vào nghệ thuật và mỹ thuật nói chung. Nghệ thuật đó sẵn sàng phục vụ cho Cách mạng, người nghệ sĩ đã đến với Cách mạng làm nảy sinh nghệ thuật Cách mạng.
Năm 1946, hưởng ứng lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến chống thực dân Pháp của Hồ Chủ Tịch, với lòng yêu nước nồng nàn, hầu hết các họa sỹ đã tự nguyện lên đường chấp nhận mọi hy sinh gian khổ để dấn thân vào dòng thác cách mạng, vào cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ của nhân dân cả nước. Các họa sỹ đã đặt chân trên khắp các nẻo đường đất nước để phục vụ kháng chiến. Ở chiến khu Việt Bắc các họa sỹ như Tô Ngọc Vân, Nguyễn Khang, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng, Dương Bích Liên, Phan Kế An…Ở Khu Ba có Lê Quốc Lộc, Lương Xuân Nhin, Phan Thông, Nguyễn Xuân. Khu Bốn có Nguyễn Văn Tú, Nguyễn Sỹ Ngọc, Nguyễn Văn Bình…Khu Năm có Nguyễn Đỗ Cung, Văn Giáo, Vương Trình, Song Văn. Còn ở Nam Bộ có Trần Văn Lắm, Huyền Văn Gấm, Nguyễn Cao Thương, Nguyễn Hiêm, Trần Tấn Thanh, Hoàng Minh Cao…Trong số những người họa sỹ can trường này đã có không ít người mãi mãi nằm xuống nơi lửa đạn, cũng có không ít người trở thành những danh họa hàng đầu của Việt Nam mà những tác phẩm của họ gồm cả những ký họa chiến tranh đều được coi là tuyệt tác của Mỹ thuật Việt Nam.
Kháng chiến chống pháp thực sự là một cuộc thử thách đối với các nghệ sĩ, họ đã đi vào cuộc sống và sự chuyển mình trong nhận thức sáng tác để trở thành thế hệ cách mạng đầu tiên của đất nước. Ngày nay, xem lại những tác phẩm về đề tài chiến tranh cách mạng ra đời trong cuộc kháng chiến chống Pháp chúng ta càng thấy được tư chất lẫn tình cảm của các nghệ sỹ thời đó. Chính thực tiễn cách mạng đã dâng hiến cho người nghệ sĩ niềm say mê, thôi thúc người nghệ sỹ sáng tạo những hình tượng nghệ thuật để chính tác phẩm là những bằng chứng lịch sử.
Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc - ảnh 2
Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc - ảnh 3
Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc - ảnh 4
Những ký họa ghi lại cuộc chiến khốc liệt nơi chiến trường.
Ảnh trên: Tập bắn ( Bút sắt)
Ảnh giữa: Sẵn sàng khi địch đến ( Màu nước)
Ảnh dưới: Nhắm bắn địch ( Bút sắt đệm màu nước)

Với chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, chúng ta đã kết thúc cuộc chiến chống Pháp. Nhưng không lâu sau với bản chất hiếu chiến, Mỹ đã phá vỡ hiệp định Gie-ne-vơ và chiếm lấy miền Nam. Từ đây đất nước bị chia cắt thành hai miền. Một nửa đất nước đã được giải phóng bắt đầu công cuộc xây dựng cuộc sống mới trong điều kiện hòa bình, còn nửa còn lại vẫn chìm trong lửa đạn. Chính niềm khát khao vô hạn được ghi chép lại cuộc chiến đầu hào hùng của quân dân miền Nam, ghi lại những thời khắc hào hùng, anh dũng của quân dân niềm Nam, nhiều nghệ sĩ miền Bắc đã lên đường vào Nam tham gia kháng chiến.
Bằng những nét vẽ sinh động các họa sỹ chiến trường đã đi sâu vào các nội dung cụ thể: nêu cao tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc; không chịu cúi đầu làm nô lệ; tố cáo những tội ác dã man của quân thù…Nếu như tranh cổ động, tuyên truyền góp phần động viên, khích lệ tinh thần nhân dân thì tranh ký họa lại phản ánh rõ nét mọi mặt đời sống nơi lửa đạn bao trùm. Đơn giản bởi tranh ký họa có thể đáp ứng dễ thích ứng trong điều kiện hoàn cảnh vô cùng thiếu thốn và khó khăn tại chiến trường. Ký họa có thể vẽ bằng bút mực, bút máy, bằng cọ, bút chì, than củi…trên giấy báo, giấy bìa…
Chiến tranh đã tôi luyện cho người nghệ sĩ khả năng thích ứng cao, họ có thể vẽ trên mọi chất liệu thành thục sử dụng mọi thứ họ kiếm được để làm bút vẽ và giấy vẽ. Trong điều kiện chiến tranh người họa sỹ lại luôn phải di chuyển vì vậy mà việc cất giữ các ký họa cũng thuận lợi hơn nhiều so với những loại hình khác. Ký họa có thể xếp gọn vào túi xách, ba lô và cũng dễ dàng cất dấu ở những nơi tập trung chờ ngày chuyển đi nơi khác..Có lẽ cũng vì lý do này mà những tác phẩm ký họa kháng chiến còn lưu giữ lại được khá nhiều.
Ngày nay, khi đất nước đã hoàn toàn độc lập, hòa bình. Chúng ta lại càng biết ơn hơn những họa sỹ đã kiên cường, anh dũng nơi chiến trường ngày đó để thệ hệ hôm nay mà mai sau có được cái nhìn chân thực về một thời khói lửa, về sự gian nan, vất vả nhiều mất mát của ông cha. Những tác phẩm ký họa chiến tranh sáng tác trong thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ còn lưu giữ tới nay, hiện đều được trưng bày tại các bảo tàng lớn trên cả nước. Không chỉ đơn giản là một bức vẽ, một bức tranh – tác phẩm ký họa chiến tranh là minh chứng cho lịch sử hào hùng, bất khuất của dân tộc Việt Nam.
Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc - ảnh 5
Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc - ảnh 6
Ký họa chiến trường: Minh chứng sống động cho một thời kỳ hào hùng của dân tộc - ảnh 7
Một vài hình ảnh sinh hoạt trên chiến trường.
Ảnh trên: Hội ý ( Bút sắt)
Ảnh giữa: Vót chông ( Bút sắt)
Ảnh dưới: Nghỉ ngơi ( Bút sắt đệm màu nước)

Bài & ảnh: Lan Hương
 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác