Nguyễn Bá Khoản - người chép sử bằng ảnh

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Bá Khoản sinh ngày 3-7-1917 tại Hà Nội, ông mất năm 1993, thọ 75 tuổi. Ông đã trải qua những năm tháng của tuổi thanh xuân khá sôi nổi và nhiệt thành với cách mạng. Trong kho tư liệu ảnh của Nguyễn Bá Khoản, người ta tìm thấy nhiều bức ảnh ông chụp vào thời kỳ Mặt trận Dân chủ Ðông Dương.

Nguyễn Bá Khoản - người chép sử bằng ảnh - ảnh 1

Ðó là bức ảnh chụp cuộc biểu tình, biểu dương lực lượng của khoảng 25 nghìn quần chúng nhân kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1-5-1938 tại Khu Ðấu Xảo (nay là Cung Văn hóa Hữu Nghị Hà Nội). Từ một người chơi ảnh tài tử, Nguyễn Bá Khoản trở thành phóng viên ảnh đầu tiên của báo Tin tức, cơ quan báo chí công khai của Ðảng Cộng sản Ðông Dương (nay là Ðảng Cộng sản Việt Nam). Có thể nói những bức ảnh do ông chụp trong thời kỳ này đã đánh dấu một sự trưởng thành trong nhận thức, về cuộc sống, về xã hội, dân tộc và là bước tiến rõ rệt trong lĩnh vực ảnh thời sự báo chí của nhiếp ảnh Việt Nam. Và cũng có thể kết luận rằng, những bức ảnh chụp trong thời kỳ của ông là những bức ảnh báo chí đầu tiên, sớm nhất do người Việt Nam chụp.

Vào những năm phát-xít Nhật xâm chiếm Ðông Dương, điều kiện hoạt động nhiếp ảnh gặp vô vàn khó khăn. Lúc này, Nguyễn Bá Khoản đã là phóng viên ảnh của nhiều tờ báo: Tin tức, Thời thế, Thời báo. Ðể có phim chụp ảnh, ông đã phải bán ngôi nhà và mảnh vườn ở ngoại ô thành phố Hà Nội, để lấy tiền mua phim chui, do những tên lính Nhật lén lút bán. Với con mắt nhanh nhạy của một nhà báo, và tấm lòng yêu nước nồng nàn, ông đã ghi vào ống kính của mình những hình ảnh tội ác của thực dân Pháp và phát-xít Nhật tàn bạo đang diễn ra khắp đó đây trên khắp đất nước ta và tiến trình đấu tranh cách mạng của nhân dân.

Cách mạng Tháng Tám nổ ra vào ngày 19, cùng với nhiều nhà nhiếp ảnh khác, Nguyễn Bá Khoản với tư cách là  một phóng viên nhiếp ảnh, ông đã ghi lại những sự kiện nóng bỏng, sục sôi khí thế cách mạng giành chính quyền của quần chúng nhân dân. Ðó là hình ảnh nhân dân Hà Nội, với vũ khí thô sơ đã tiến công chiếm trại lính Bảo an binh ở 140 phố Hàng Bài. Là cuộc mít-tinh, diễu hành thị uy của quần chúng khắp trên đường phố Hà Nội. Ðó là cảnh nhân dân dự mít-tinh tại Quảng trường Ba Ðình lịch sử, lắng nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, là hình ảnh những người lính Vệ quốc duyệt binh qua lễ đài trước sự hoan hô vang dậy của quần chúng.

Những ngày đầu kháng chiến, Nguyễn Bá Khoản đã ghi được hình ảnh lịch sử "Ðoàn quân Nam tiến" lên ga Hà Nội vào nam, cảnh nhân dân Hà Nội tiễn đưa con em mình vào chiến đấu ở Nam Bộ. Là phóng viên nhiếp ảnh của báo Cứu quốc, Nguyễn Bá Khoản đã đi theo những chuyến tàu đầu tiên cùng đoàn quân Nam tiến. Ông là người độc nhất ghi lại được nhiều hình ảnh của các địa phương khác nhau từ Tuy Hòa, Phú Yên qua Nha Trang, Khánh Hòa, đến Lái Thiêu, Thị Nghè, Bình Triệu, Sài Gòn... Tại những nơi này ông đã chụp được những khoảnh khắc cảm động, những hình ảnh hào hùng, chiến đấu anh dũng của quân và dân Sài Gòn - Gia Ðịnh.

Sau ba tháng lăn lộn với chiến trường, có những phút giây tưởng cầm chắc cái chết, Nguyễn Bá Khoản lành lặn trở về Hà Nội và ra mắt công chúng thủ đô với hơn 500 bức ảnh, ghi lại những hình ảnh chiến đấu của nhân dân miền nam và Sài Gòn - Chợ Lớn nói riêng.

Ðó là một sự kiện lớn trong đời nhiếp ảnh của Nguyễn Bá Khoản mà cũng là sự kiện đặc biệt trong lịch sử nhiếp ảnh cách mạng Việt Nam. Ra Hà Nội, tay súng, tay máy, hòa vào cuộc chiến đấu anh dũng vô song của Trung đoàn Thủ đô, để có các bức ảnh: Các chiến sĩ quyết tử ở Liên khu I, Bộ đội dùng chai xăng krếp đánh xe tăng địch ở phố Cửa Ðông, Tổ chiến đấu ở chợ Ðồng Xuân, Chiến sĩ vượt chướng ngại vật ở phố Hàng Ðường, Hồ Tây rực sáng trong đêm tấn công trại lính, Công sự chiến đấu trên đê Nghi Tàm, Quảng Bá. Bộ ảnh của Nguyễn Bá Khoản chụp 100 ngày chiến đấu ngoan cường của quân dân Hà Nội trong đó nét nổi bật là hình ảnh các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô kiên cường dũng cảm là tư liệu vô giá của một giai đoạn lịch sử hào hùng của những người con Hà Nội, đặc biệt hình ảnh cuối cùng chụp rạng sáng ngày 18 tháng 2 năm 1947, sau khi rút khỏi Hà Nội, các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô, từ bên kia sông Hồng đỏ nặng phù sa, nhìn về Thủ đô yêu dấu, vẫy chào tạm biệt, hẹn ngày chiến thắng trở về...

Với những cống hiến to lớn và đặc sắc cho nền nhiếp ảnh cách mạng Việt Nam, nghệ sĩ Nguyễn Bá Khoản đã được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT đợt I, năm 1996.

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác