Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2)

Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 1
Tác phẩm tranh lụa Thiếu phụ và em bé của họa sĩ Lê Văn Đệ.
Có thể thấy rõ từng mảng màu đã bong tróc trên tác phẩm. Ảnh HươngCinet
>>Bài liên quan:
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước (Bài 1)
(Cinet) – Tuy đã có Trung tâm bảo quản tu sửa các tác phẩm mỹ thuật, cũng đã được các tổ chức quốc tế hỗ trợ vì sao công tác phục chế tranh tại Việt Nam vẫn chưa thể chuyên nghiệp.
Phục chế tranh không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ đó là tô màu, chấp nối kiểu thủ công mà công việc này đòi hỏi sự am hiểu về nghệ thuật, tài năng và sự đầu tư lớn về công nghệ. Trên thế giới có những bức tranh giả được sao chép tài tình tới mức các chuyên gia hàng đầu cũng không thể phân biệt mà chỉ có thể biết thông qua kiểm tra bằng kỹ thuật phân tích vải, niên đại lớp sơn dầu, phân tích nét bút, chữ ký tác giả…Tương tự như vậy, để phục chế một tác phẩm thì đầu tiên tác phẩm phải được phân tích chất liệu, tìm chất liệu tương ứng, màu tương ứng…cùng với tài năng của các chuyên gia mới có thể phục chế hoàn hảo được.
Từ khi Trung tâm bảo quản tu sửa các tác phẩm mỹ thuật được thành lập, nhiều cán bộ đã được cử đi học tại nước ngoài, một vài họa sĩ còn được học và làm việc tại các tổ chức phục chế tranh chuyên sâu để học tập kinh nghiệm. Các tổ chức quốc tế cũng hộ trợ công tác đào tạo nguồn nhân lực cho mỹ thuật Việt Nam.
Cuối tháng 3 vừa qua, Viện Goethe; Đại học Mỹ thuật Dresden; Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam đã thực hiện các chương trình hợp tác với hy vọng tương lai không xa, Việt Nam sẽ có ngành đào tạo về phục chế tranh, từ đó có nhân lực chuyên nghiệp trong lĩnh vực này. Chương trình tập huấn bảo quản, tu sửa tranh sơn dầu nâng cao tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã diễn ra từ ngày 30/3 đến ngày 3/4, nối tiếp các chương trình về phục chế tranh mà Đại học Mỹ thuật Dresden; Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức vài năm gần đây.
Viện trưởng Viện Goethe – Almuthe Meyer Zolitscho khẳng định: Việt Nam có nhiều di sản mỹ thuật, hội họa Việt Nam không chỉ có tranh sơn dầu mà còn đa dạng với sơn mài, tranh khắc gỗ, tranh giấy. Nếu không có biện pháp bảo quản, giữ gìn sẽ là lãng phí nguồn di sản mỹ thuật này. Chính vì vậy, 2 năm qua Viện Goethe đã tổ chức liên kết với Bảo tàng Mỹ Thuật Việt Nam, Đại học Mỹ thuật Dresden và Trường Đại học Mỹ Thuật Việt nam để tổ chức các lớp học về tu bổ, phục chế tranh. Không chỉ mời các chuyên gia từ Đức sang Hà Nội mà còn đưa các học viên sang Đức để học tập.
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 2
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 3
Tác phẩm Sơn mài khổ lớn Thiếu nữ trong vườn của danh họa Nguyễn Gia Trí, nhìn tổng thể thì chưa có nhiều dấu hiệu hư hỏng, xuống cấp nhưng thực tế đã có nhiều chỗ phồng rộp và bong tróc

Mới đây, trong 5 ngày từ ngày 5 đến ngày 9 tháng 10, Bảo tàng Mỹ thuật Việt nam và Viện Goethe tiếp tục thực hiện khóa tập huấn tu sửa và phục chế tranh trên chất liệu giấy. Trong khóa học, học viên được tiếp cận các phương pháp phòng ngừa, bảo quản và phục chế tranh giấy; ghi chép và chụp ảnh tư liệu; áp dụng công nghệ khoa học tự nhiên, nghiên cứu mỹ thuật trong phục chế; rèn luyện kỹ năng trình bày; xây dựng mạng liên kết các nhà nghiên cứu lịch sử mỹ thuật, giám tuyển sưu tập, nhà khoa học tự nhiên và nhà phục chế.
Những bước tiến kể trên là rất đáng khích lệ, song vì sao thực tế công tác phục chế tranh tại Việt Nam vẫn chưa thể chuyên nghiệp, chưa thể chủ động? Tại nước ngoài, để trở thành một chuyên gia phục chế tranh cần được đào tào bài bản 4-6 năm, các chuyên gia của chúng ta nếu chỉ dựa vào những khóa học ngắn hạn vài ngày hay vài tháng làm sao có thể đòi hỏi sự thành thục.
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 4
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 5
Tác phẩm Nguyễn Siêu dạy học - Bột màu trên giấy. Nhìn kỹ sẽ thấy rõ sự xuống cấp và những dấu hiệu cần tu bổ, phục chế của tác phẩm. Nếu như tranh sơn dầu các chuyên gia Việt Nam cũng đã có thể phục chế trong những trường hợp không đòi hỏi quá cao về nguyên liệu, kỹ thuật thì với tranh giấy, tranh sơn mài, tranh lụa vẫn gần như là không thể..

Chuyên gia Esther Rapoport - cử nhân chuyên ngành phục chế tại Đại học Mỹ thuật Dresden – một trong các chuyên gia đến từ Đức trong khóa tập huấn do Viện Goethe và Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam thực hiện cho biết: bộ môn Công nghệ mỹ thuật, Bảo tồn và phục chế sản phẩm nghệ thuật văn hóa, Đại học Mỹ thuật Dresden được thành lập từ năm 1973. Để trở thành chuyên gia phục chế tranh, sinh viên được đào tạo kỹ năng thủ công nghệ thuật, kiến thức khoa học tự nhiên, khoa học nhân văn. Lớp chuyên về Công nghệ mỹ thuật, Bảo tồn và phục chế hội họa trên nền động có thời gian học 5 năm, nhưng trước đó người học phải có 1 năm thực tập trước khi thi đỗ đầu vào (có thể thực tập ở bảo tàng, cơ quan chăm sóc di tích hoặc cơ sở tư nhân). Từ năm thứ nhất, sinh viên đã học phân tích tranh, các học kỳ sau công việc càng phức tạp và nhiều hơn. Năm thứ 2, thứ 3, sinh viên mới được tiếp xúc với tranh thật, học cách gia cố lớp màu, học dán, vá vết rách trên nền vải của tranh, làm sạch bề mặt và tẩy lớp phủ, bả và tút màu. Sau 4 năm, nếu được phép, sinh viên sẽ làm bài tốt nghiệp trong 9 tháng, gồm nghiên cứu tự lập, phát triển phác đồ, tiến hành các bước bảo tồn, phục chế và trình bày ở dạng tài liệu… Theo bà Esther Rapoport, hiện nay các nước nói tiếng Đức có 11 nơi dạy ngành bảo tồn, phục chế, nhưng vẫn quá ít so với nhu cầu...
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 6
Tác phẩm tranh lụa Ra Đồng của danh họa Nguyễn Phan Chánh đã hư hỏng nặng nhưng vẫn chưa thể phục chế.

Không chỉ có vậy, theo chuyên gia Marina Langner – người trực tiếp tham gia việc phục chế hai tác phẩm Mẹ con của họa sĩ Lê Thị Kim Bạch và Rượu cần của họa sĩ Kà Kha thì: Để phục chế thành công hai tác phẩm này, các chuyên gia Đức đã phải mang theo các chất liệu đặc biệt. Tại Đức có một bảng rất phong phú chất liệu keo phục hồi, trước khi tiến hành phục chế, các chuyên gia cũng thử nghiệm rất nhiều. Tại Việt Nam không có loại chất keo này mà nếu đặt mua từ nước ngoài thì giá thành sẽ rất cao và lại phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu. Chuyên gia Marina Langner cho rằng nên tìm cách nhập khẩu sẵn các nguyên liệu này nhưng như vậy đồng nghĩa với việc phải đầu tư…Mà đâu chỉ có nguyên liệu, còn phải đầu tư công nghệ, thiết bị…có nguyên liệu mà không có thiết bị để sử dụng thì cũng như không.
Như vậy có thấy ở Việt Nam để phục chế tranh chủ động, chuyên nghiệp thì cần có sự đầu tư bài bản về mọi phương diện. Từ việc cần có trường, lớp đào tạo chuyên sâu, coi việc phục chế như một nghề cần thiết, cho đến việc đầu tư cơ sở vật chất cho việc phục chế chuyên nghiệp với máy móc, trang thiết bị và công nghệ hiện đại. Có như vậy mới có thể hy vọng vào sự hồi sinh của hàng trăm tác phẩm nghệ thuật có giá trị đang chờ để được “cứu sống”. Bởi nếu chỉ trông chờ vào sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế thì chúng ta sẽ mãi bị động và nhiều khả năng các kiệt tác không “đủ sức” chờ đến ngày đó.
Các tác phẩm mỹ thuật không chỉ đơn giản là một bức tranh, một pho tượng, một tấm giấy…đó là tài sản, là tinh hoa và là những hiện vật vô giá khẳng định đẳng cấp, chiều sâu văn hóa và sự phát triển văn hóa của Việt Nam. Chính vì thế những tài sản này cần được trân trọng, bảo quản và giữ gìn không chỉ cho chúng ta mà còn cho nhiều thế hệ tiếp nối. 
Ngành văn hóa nhiều năm qua đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ trong công tác phục chế tranh cũng như đưa công tác này trở nên chuyên nghiệp hơn trong điều kiện mà kinh tế còn nhiều thiếu thốn. Tuy niên để thực sự trở nên chuyên nghiệp, chúng ta còn cần cố gắng nhiều hơn và cụ thể hơn nữa trong từng kế hoạch hành động.
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 7
Phục chế tranh ở Việt Nam: Con đường gian nan vẫn còn phía trước ( Bài 2) - ảnh 8
Những tác phẩm tranh lụa khác, mặc dù mức độ xuống cấp, hư hỏng khác nhau song nhìn chung đều cần được tu bổ, phục chế..

Bài & ảnh: NLH
 
 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác