"Từ làng đến phố": Đâu chỉ chuyện của Lai Xá

Đó là tên cuộc triển lãm tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam trong dịp xuân Mậu Tý. Triển lãm giới thiệu cuộc sống, những trải nghiệm, tâm tư, suy nghĩ của dân làng Lai Xá (xã Kim Chung - Hoài Đức - Hà Tây) trong quá trình đô thị hóa.

Một trong những bức ảnh được trưng bày tại triển lãm.Một trong những bức ảnh được trưng bày tại triển lãm.

Về lý do chọn làng Lai Xá để thể hiện đời sống của người nông dân trong quá trình đô thị hóa, PGS.TS Nguyễn Văn Huy, nguyên giám đốc và hiện là chuyên viên cao cấp của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, người xây dựng ý tưởng và tổ chức cuộc triển lãm này, cho biết: “Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam chọn làng Lai Xá (Hà Tây), làng nghề nhiếp ảnh duy nhất ở Việt Nam, chỉ cách Hà Nội có 15km, nơi đang đô thị hóa rất nhanh, để giúp chúng ta hiểu quá trình ấy tác động tới nông thôn như thế nào và người dân thích ứng với quá trình đô thị hóa ấy ra sao”.

Muôn cách tồn tại

Làng Lai Xá đã thay đổi nhanh chóng. Từ năm 2001 đến nay, có 60 héc ta trong tổng số 94 héc ta đất nông nghiệp của làng bị lấy làm khu công nghiệp, đường 32, nhà tái định cư, nhà chung cư... Người nông dân bị mất đi một phần lớn tư liệu sản xuất, bắt đầu tìm nhiều cách mới để mưu sinh. Hơn 100 bức ảnh trưng bày trong triển lãm được chọn từ hơn 2.500 bức do 7 người dân ở làng Lai Xá chụp trong vòng hơn 1 năm (từ tháng 3-2006 đến giữa năm 2007, và một số ít ảnh chụp từ 1-2 năm trước đó). Đó có thể được coi là cuốn nhật ký bằng ảnh, những ký họa tạo nên chân dung của làng Lai Xá hiện nay.

Để tồn tại, một số hộ nông dân Lai Xá vẫn làm nghề nông, nhưng do đất còn ít nên phải thâm canh tăng năng suất, tăng vụ để giữ thu nhập. Một số khác phát triển chăn nuôi. Có người kiếm thêm bằng cách làm nghề may, nghề thêu, buôn bán nhỏ. Cư dân trong làng có khoảng 4 nghìn người, trong vòng 3 năm gần đây có thêm 2 nghìn nhân khẩu mới. Họ là công nhân khu công nghiệp, rồi sinh viên các trường đại học, cao đẳng quanh vùng. Dân làng lập tức mở các dịch vụ mới, từ xây nhà trọ cho thuê đến mở hàng internet, quà sáng - trưa... Điều này cho thấy dân Lai Xá khá năng động, thích ứng nhanh với điều kiện mới. Đời sống tăng rõ, nhiều nhà cao tầng mọc lên.

Những vấn đề xã hội mới nảy sinh

Trong quá trình đô thị hóa, tất yếu nảy sinh những vấn đề mới. Nếp sống nông dân thay đổi, người ta chấp nhận cho công nhân, sinh viên thuê nhà là chấp nhận sự phức tạp, ồn ào mà giới trẻ mang tới thôn quê. Tệ nghiện hút xuất hiện, tai nạn giao thông xảy ra trên đường làng, và đặc biệt là ô nhiễm môi trường.

Những bức ảnh cho thấy dân làng Lai Xá đã nỗ lực chung sức giữ gìn môi trường: xây dựng đường ngõ khang trang, lập đội thu gom rác vào một bãi xử lý riêng, xây dựng đường ống dẫn nước thải và bể chứa nước thải chung cho cả xóm. Nhiều buổi truyền thông, văn nghệ về đề tài bảo vệ môi trường đã được tổ chức... Người Lai Xá tự kể về mình bằng ảnh, muốn qua nghệ thuật thị giác thể hiện ước muốn gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp, như nghề nhiếp ảnh của làng. Người Lai Xá giờ có mặt ở mọi miền, vững chân ở các thành phố lớn như Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng, TP HCM. Kẻ ở, người đi nhưng hằng năm làng vẫn có ngày hội tôn vinh tổ nghề, những người ở lại vẫn cố giữ nghề tổ, cố không để bị thất truyền. Người dân trong làng Lai Xá cũng thường tổ chức các buổi lễ tuyên dương những nông dân làm ăn giỏi, tổ chức mừng thọ cho các cụ cao tuổi, tổ chức đưa các cụ lão thành cách mạng, người cao tuổi đi tham quan. Người dân trong làng biết cách động viên học sinh giỏi, chăm chút cho trường lớp khang trang. Có những bức ảnh chụp người đàn ông về hưu chăm sóc mẹ già - dạy lớp trẻ về tình mẫu tử. Họ lưu lại những nét cổ xưa bằng cách chụp cổng làng, con đường lát gạch nay đã thành thứ hiếm, và hội làng, đêm văn nghệ có cả thơ phú và những làn điệu chèo cổ, ca trù...

Cổ là thế nhưng nghề ảnh Lai Xá giờ đã không còn như trước. Công nghệ hiện đại đã tác động đến nghề truyền thống, tác động tới nếp nghĩ nên dùng máy tự động hay chiếc máy cơ thuần túy. Có nhất thiết phải lụi cụi trong buồng tối nữa hay không?

Cuộc đối thoại bằng ảnh của người Lai Xá không chỉ nhằm tụng ca vẻ đẹp nghệ thuật. Người Lai Xá muốn chia sẻ trải nghiệm của mình trong quá trình hội nhập cho những miền quê khác.

Theo HNM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác