Cần có chiến lược sưu tầm và khai thác kho tàng nghệ thuật múa dân gian cổ truyền

Nước ta có 54 dân tộc anh em, và trong số đó nhiều dân tộc có nền nghệ thuật múa dân gian cổ truyền riêng. Đây là kho di sản quý giá của ngành múa cũng như nền văn hóa Việt.

Cần có chiến lược sưu tầm và khai thác kho tàng nghệ thuật múa dân gian cổ truyền - ảnh 1

Tuy nhiên, hiện nay công tác sưu tầm và phát huy nguồn di sản này vẫn còn hạn chế. Rất nhiều điệu múa dân tộc chưa được giới chuyên môn biết đến. Điều đó đồng nghĩa với việc, chúng ta chưa có một bản đồ đầy đủ về sự đa dạng của múa dân tộc. Và như vậy, giá trị của di sản múa dân tộc sẽ khó được bảo tồn toàn vẹn…

Mới chỉ được “nhặt nhạnh” ở vòng ngoài

Đó là thực tế mà NSƯT Điêu Thúy Hoàn - Trưởng khoa múa dân tộc Trường Cao đẳng Văn hoá nghệ thuật Tây Bắc nhận thấy khi xem xét công tác sưu tầm múa dân gian, dân tộc của Việt Nam trong những năm gần đây. Có thể nói, những người làm nghề đã nhìn thấy tầm quan trọng của công tác sưu tầm các điệu múa dân gian, dân tộc, nhưng để đi từ nhận thức tới thực hiện thì còn nhiều vấn đề và nhiều khó khăn chưa thể bước qua. Những năm 80 - 90 của thế kỷ trước, ngành múa cũng đã có một thế hệ đi tiên phong, mở đường cho sự nghiệp nghiên cứu múa Việt Nam với kết quả là những bộ sưu tầm chất liệu múa dân tộc khá đồ sộ, bao gồm cả chất liệu múa dân gian lẫn chất liệu ngôn ngữ múa hiện đang được giảng dạy tại các trường múa, trường nghệ thuật. Nhưng tất cả vẫn chưa thấm vào đâu so với sự đa dạng và phong phú thực có của múa dân tộc. Gần đây, Hội Nghệ sỹ Múa Việt Nam và một số trường nghệ thuật cũng đã cố gắng tổ chức đi thâm nhập thực tế ở các vùng miền. Nhưng sau mỗi cuộc điền dã, vẫn chưa thấy sản phẩm mới nào ra đời.

Theo nhận định của Ths Phạm Hùng Thoan, Hội Nghệ sỹ Múa Hà Nội, hiện kho tư liệu giảng dạy vẫn còn thiếu sự góp mặt của nhiều điệu múa của nhiều dân tộc, nhiều nhóm tộc người trên khắp đất nước Việt Nam. Các kho tư liệu chữ viết, âm thanh, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động liên quan đến nguồn gốc các chất liệu múa được tuyển chọn vào hệ thống giáo trình hiện nay vẫn gần như trống rỗng. Sự thiếu hụt trong công tác sưu tầm này do nhiều nguyên nhân khác nhau, phần lớn khách quan. Theo Ths Thoan thì đó là do công tác sưu tầm múa ở nước ta còn rất mới mẻ, lực lượng chuyên nghiệp gần như chưa hình thành. Hoạt động sưu tầm của các nhà giáo, các biên đạo múa chỉ mang tính đơn lẻ, tản mạn. Người đi sưu tầm chủ yếu là đi tìm chất liệu mới, nên cách thức sưu tầm còn đơn giản: về các địa phương, tìm đến những người biết múa, đề nghị họ biểu diễn cho xem, rồi lựa chọn động tác hay, lạ, tiêu biểu, xin nghệ nhân dạy lại…

Một khó khăn lớn nữa mà các nhà sưu tầm thường gặp là khó có cơ hội chứng kiến những hình thức múa trong môi trường sinh hoạt văn hóa truyền thống của chúng. Bởi vì rất nhiều điệu múa dân tộc chỉ được thực hiện ở trong một dịp nhất định, tại một không gian riêng mà không tiến hành tùy tiện ở bất kì thời điểm nào, không gian nào như một trò giải trí. Những cái khó này cộng với sự vất vả khi phải lăn lộn vào từng vùng miền, từng bản làng để tiếp xúc với các nghệ nhân, học múa, và cả những hạn chế về nguồn kinh phí khiến cho công tác sưu tầm múa dân tộc vẫn chỉ ở những bước nhỏ lẻ, chưa có những công trình bao quát toàn bộ và có hệ thống.

Cần phải có chiến lược sưu tầm và khai thác

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt tư liệu về múa dân tộc, dân gian hiện nay, nguyên Giám đốc Hội Nghệ sỹ Múa Hà Nội, NSND Lê Ngọc Canh đề nghị Nhà nước đầu tư kinh phí cho công tác nghiên cứu sưu tầm như Hội Văn nghệ dân gian đã tiến hành. Theo đó, Hội đã tiến hành hai dự án, công trình cấp nhà nước là Tổng kiểm tra di sản văn nghệ dân gian của 54 dân tộc Việt Nam; công bố, phổ biến tài sản văn hóa văn nghệ dân gian dự kiến sẽ chọn 2.000 tác phẩm, sẽ in 1.000 tác phẩm đến năm 2012. Theo NSND Lê Ngọc Canh thì dự án nghiên cứu, sưu tầm di sản múa dân tộc Việt Nam là dự án ở tầm vĩ mô, có tính chiến lược lâu dài, bền vững, là bước đột phá đem lại nhiều lợi ích cho sự phát triển nghệ thuật múa dân tộc Việt Nam trong xu thế hội nhập. Công tác này cần được Hội tiến hành ngay, với trách nhiệm và tâm huyết để đến khi kết thúc nhiệm kỳ năm 2015, chúng ta sẽ có kho tàng đồ sộ di sản múa dân tộc Việt Nam trình làng.

Bên cạnh việc kêu gọi đầu tư của Nhà nước, các nghệ sỹ cũng đề ra những yêu cầu cho chính những người làm công tác sưu tầm, điền dã. NSƯT Điêu Thúy Hoàn cho rằng, trong quá trình sưu tầm, nghiên cứu không nên quá chủ quan và dễ dãi, khai thác phải sống gần gũi với dân, tạo lòng tin yêu để người dân tin tưởng và truyền dạy tận tình, kỹ lưỡng. Nhà nghiên cứu nghệ thuật múa Bùi Chí Thanh chia sẻ: khi đi sưu tầm điệu Tết nhảy của người Dao ở Hòa Bình, ông đã phải đi lại nhiều năm trời. Trong những ngày lễ ông đã phải thức trọn 3 ngày 3 đêm cùng dân ghi chép, chụp ảnh, quay phim. Trong một điệu múa mà nhiều nơi cùng có thì khi sưu tầm phải xem hai, ba nơi để so sánh, đối chiếu và có sự nghiên cứu chọn lọc các yếu tố điển hình và những nét đặc trưng tiêu biểu nhất của dân tộc.

Chỉ khi được đầu tư xứng đáng và có những bước nghiên cứu sưu tầm đúng hướng, chúng ta mới thâm nhập được sâu vào kho tàng di sản múa dân tộc, từ đó mới có thể bảo tồn toàn vẹn và phát huy hiệu quả khi di sản quý báu này.

 

Theo ĐBND

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác