Công chúng sân khấu và vấn đề giáo dục thẩm mỹ

Trong đời sống xã hội, nghệ thuật phải đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau. Nhưng trong mỗi khán giả quan niệm đó có thể tự giác hay không tự giác. Quan niệm của quần chúng về chức năng xã hội của nghệ thuật quyết định lý tưởng thẩm mỹ của anh ta. Theo quan niệm đó, anh ta sẽ có những tiêu chuẩn để đánh giá thế nào là diễn xuất hay, đẹp v.v...

Công chúng sân khấu và vấn đề giáo dục thẩm mỹ - ảnh 1

Những sáng tạo nghệ thuật phải luôn luôn nhận thức rằng, nghệ thuật không chỉ là phương tiện giải trí, mà còn là công cụ giáo dục, truyền đạt kiến thức; quần chúng tiếp nhận bản thông điệp viết bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Họ mong muốn tìm thấy ở đấy những phát hiện mới mẻ về cuộc đời; về con người và xã hội. Họ tin ở khả năng khái quát và biểu hiện ở nghệ sĩ sẽ giúp họ nhận ra những chân lý bấy lâu ẩn giấu trong mớ bòng bong của cuộc sống thường ngày. Họ có thể say mê theo dõi những vở kịch đến mức thuộc lòng để thưởng thức nghệ thuật luôn luôn tươi mát, để sống lại niềm háo hức kỳ diệu trước những tài năng điêu luyện của nghệ sĩ.

Đi sâu vào lý tưởng thẩm mỹ của công chúng, chúng ta thấy rằng, một nhân vật "đẹp" phải có tính cách trung thực và cuộc sống trong sạch. Qua nhiều lần điều tra, ta lại thấy lý tưởng thẩm mỹ của nhân dân ta cũng đồng nhất với lý tưởng sống.

Tuy vậy, trình độ thưởng thức và thị hiếu nghệ thuật trong công chúng của ta hiện nay còn nhiều vấn đề phải bàn. Do vậy, nếu trong chúng ta có ai còn muốn chạy theo thị hiếu tầm thường, kém phẩm chất nghệ thuật để "câu khách" thì rõ ràng là có tội với lịch sử. Xu hướng chạy theo thị hiếu tầm thường, một mặt làm giảm giá trị nghệ thuật, phản ánh sai lệch cuộc sống và do đó tác động nguy hiểm đến sự thưởng thức của quần chúng, làm suy giảm ý thức của mọi người.

Trong tình hình công chúng của ta rải rác còn xuất hiện sự xao động, quan điểm thẩm mỹ lành mạnh, đúng đắn, có nơi, có lúc bị uy hiếp, thì vai trò hướng dẫn, uốn nắn của người nghệ sĩ chân chính lại trở nên bức thiết. Sân khấu cũng như các loại hình văn học - nghệ thuật khác phải góp phần nâng cao trình độ thưởng thức và xây dựng thị hiếu lành mạnh cho mọi người. Một vở kịch tốt, có nội dung hay với những gương sáng trong lao động và chiến đấu được thể hiện bằng một hình thức nghệ thuật nhuần nhuyễn, tươi mát sẽ góp phần tạo nên những mỹ cảm mới mẻ ở người xem.

Đối với chúng ta, công chúng là vấn đề hàng đầu. Chúng ta diễn cho những người đang làm cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa này xem, chứ không phải cho ai khác. Tất cả những gì đưa lên sân khấu đều phải vì hôm nay, phục vụ hôm nay, để tham gia vào việc giáo dục thẩm mỹ, giáo dục đạo đức cho họ. Diễn cho công chúng phải có mục đích. Tính mục đích của văn hóa - nghệ thuật luôn luôn có ở bất kỳ giai cấp nào, ở chế độ nào. Không có hoạt động văn hóa - nghệ thuật nào không có mục đích.

Và như đồng chí Hoàng Tùng đã nói: "Nhiệm vụ của sân khấu nói riêng và của văn hóa - nghệ thuật nói chung là nâng cao tâm hồn Việt Nam. Đây không phải là dân tộc chủ nghĩa, mà đó là cái tài sản quý giá không bao giờ mất đi của nền văn hóa - nghệ thuật và nền sân khấu của chúng ta".

Nói đến công chúng, dù ở bất kỳ loại hình nghệ thuật nào, trước hết phải nói đến thanh niên. Phải đặt cho mình nhiệm vụ phục vụ thanh niên, hướng dẫn và nâng cao dần thị hiếu cho thanh niên, bởi lẽ giản đơn họ đang và sẽ là lớp người nắm giữ vận mệnh của Tổ quốc, hơn nữa họ luôn luôn là công chúng nhiệt tình nhất của mọi ngành nghệ thuật. Tương lai của ngành nghệ thuật sân khấu cũng phụ thuộc vào sự tham gia sắp tới của những tài năng trẻ.

Trong xã hội chúng ta, sự phát triển của mỗi người là điều kiện phát triển của mọi người. Không có sự phát triển của mỗi người thì sự phát triển của một vài người không thể trở thành một nền văn hóa - nghệ thuật lớn.

Sâu khấu ngày càng trở nên cấp thiết đối với mọi người, nhất là đối với lớp trẻ hôm nay, đối với cuộc đấu tranh khẳng định cái đẹp, cái cao cả trong các quan hệ giữa người với nhau, nhằm nâng cao dần thị hiếu nghệ thuật và quan điểm sống lành mạnh cho quần chúng nhân dân.

Vậy nhiệm vụ đặt ra cho ngành sân khấu là gì? Vấn đề cốt lõi vẫn là giá trị của tác phẩm, mà lượng tác phẩm chủ yếu là phải nhằm vào đối tượng trẻ.

Bàn về tác phẩm sân khấu cho quần chúng thanh niên là vấn đề không đơn giản. Ở đây có biết bao nhiêu vấn đề đang đặt ra cho những người nghệ sĩ có trách nhiệm vô cùng lớn lao và cao cả là đem nghệ thuật giáo dục, bồi dưỡng để hình thành nhân cách xã hội chủ nghĩa, vun trồng đời sống tâm hồn trong sáng, phong phú, tinh tế, nhân hậu cho hàng triệu con người.

Ở đây chúng tôi chỉ giới hạn ở vấn đề khai thác tính thẩm mỹ ở thế giới tự nhiên trong việc nâng cao tính xúc cảm chân thực mãnh liệt trước cái đẹp, cái tốt trong quan hệ giữa người với người, trong quan hệ giữa bố mẹ và con cái, anh chị em và bạn bè, - một vấn đề tưởng chừng là đơn giản, nhàm chán, song thực ra rất cơ bản, rất nhân bản trong việc xây dựng nền móng đạo đức thẩm mỹ của con người như đồng chí Lê Duẩn thường nhắc nhở: "Nếu không có một tình yêu thực sự sâu sắc đối với cha mẹ, thì cũng khó nói đến tình yêu Tổ quốc, đến tình cảm cách mạng".

Quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội đòi hỏi phải hình thành con người mới, phát triển toàn diện và hài hòa. Đó là mục đích chủ yếu, đồng thời là điều kiện quan trọng nhất. Ngay trong thời cổ đại, ước mơ về một con người như vậy - tượng trưng cho lý tưởng phát triển xã hội - đã chế ngự trong suốt lịch sử nhân loại.

Xã hội xã hội chủ nghĩa phát triển sẽ sáng tạo ra những điều kiện nhằm thực hiện nhiệm vụ phức tạp nhất là hình thành con người mới. Phải chăng là để thực hiện các nghĩa vụ giáo dục thẩm mỹ và nghệ thuật cho mọi người.

Lao động dựa trên chế độ sở hữu xã hội các tư liệu sản xuất đã từ lâu trở thành phương tiện quan trọng nhất để tạo nên và hoàn thiện con người mới, trong đó có việc hoàn thiện và phát triển thẩm mỹ của họ.


Theo CAND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác