Đất tuồng Bình Định và những nghệ sĩ chân đất

Ẩn chứa những giá trị vĩnh hằng của những cái gì được gọi là văn hóa, nghệ thuật và cái đẹp, tuồng còn mãi trong lòng trân quý của khán giả Bình Định nói riêng và người Việt nói chung, sẽ là một trong những vốn quý mà người Bình Định mang trong hành trang tinh thần của mình trên con đường hướng đến tương lai.

Vở “Tiêu Anh Phụng” do các diễn viên CLB Sông Kôn biểu diễn.Vở “Tiêu Anh Phụng” do các diễn viên CLB Sông Kôn biểu diễn.

Gọi Bình Định là đất tuồng, không chỉ vì đây là một trong những cái nôi sinh thành của nghệ thuật tuồng, là quê hương của Hậu tổ tuồng Đào Tấn, mà bởi ở trên mảnh đất này, từ tâm hồn mỗi người dân, từ mỗi làng quê thôn xóm, không đâu không rộn ràng với tiếng trống tuồng.

Tiếng trống tuồng đã hóa thân thành một phần tâm thức và cũng là một trong những hình ảnh đẹp đẽ khi người Bình Định nhớ và hình dung về quê hương. Tiếng trống những đêm hát bội, khi làng tổ chức hát án, hay những dịp kỳ yên, cúng thần, cúng miễu luôn là những ngày náo nức trong thời thơ ấu của những ai đã có diễm phúc cất tiếng khóc chào đời trên mảnh đất này. Tuồng như vậy, đã trở thành một phần trong tâm hồn người Bình Định.

Ở Bình Định, hiện nay, ngoài Nhà hát Tuồng Đào Tấn, một đơn vị hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp đã hoạt động từ hơn 50 năm nay, còn có hàng chục đoàn hát không chuyên. Khái niệm không chuyên ở đây hoàn toàn chỉ là một ước định, vì những nghệ sĩ này không chỉ sống hoàn toàn bằng nghệ thuật. Nhưng nói vậy không có nghĩa là họ nghiệp dư trong nghệ thuật. Nhiều diễn viên không chuyên Bình Định, theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, không thua kém NSƯT của các đoàn chuyên nghiệp. Nghệ sĩ không chuyên thường là con nhà nòi, vững về tay nghề, am hiểu truyền thống.

“Hát bội không chuyên đổ mồ hôi nuôi nghệ thuật” - nhà nghiên cứu Mịch Quang từng khẳng định vậy. Ở đó, một người mới hôm qua còn lấm lem bùn đất, hôm nay, đã trở nên vua; mới hôm qua chị còn là người bán hàng ngoài chợ, ngày mai đã trở thành nàng công chúa kiêu sa trên sân khấu. Ở đó, là nghệ thuật sinh thành từ trong lòng nhân dân, được người dân dưỡng nuôi, chăm bẵm... Ở đó, dưới những phục trang cũ rích, chiếc áo bào bạc thếch và đôi hài vênh góc, là những tâm hồn thổn thức với sự tồn tại của tiếng trống tuồng.

“Cái nghề này nuôi sống người ta đã khó rồi. Chẳng qua là đã trót mang lấy nghiệp… không đi diễn thì nhớ cồn cào không chịu nổi” - một nghệ sĩ không chuyên từng tâm sự vậy. Đời sân khấu của những nghệ sĩ - nông dân này, không ít những đêm diễn cát sê… vài ngàn đồng, có đợt, đoàn không diễn được, không có cả tiền đi xe về. Vậy mà vẫn không buông được câu hát.

Nhưng chính vì vậy mà những gương mặt Hoàng Nhơn, Ngọc Hương, Ngọc Mai, Hà Mẹo… - những giọng ca sáng giá của các đoàn không chuyên - đã trở nên quen thuộc trong lòng người dân quê. Vừa cố gắng để đạt đến trình độ uyên bác của tuồng cổ điển, vừa đậm chất dân gian và khoáng đạt nhờ phát huy được khả năng sáng tạo rộng mở của từng vai diễn, đó là thế mạnh của sân khấu tuồng không chuyên. Những vai hề hát cương, lọt vào tay những diễn viên thạo nghề có sức hút rất lớn với người xem. Nhà nghiên cứu Mịch Quang đã nhận xét thật chí lý, rằng: “Ai nói hát bội không có khán giả. Nếu không có là do mình đi không đúng hướng, khán giả quay lưng lại với mình. Hát bội truyền thống không chuyên vẫn có khán giả”.

Liên hoan Tuồng Đào Tấn là một trong những hoạt động trọng tâm trong khuôn khổ Festival Tây Sơn - Bình Định 2008. Theo kế hoạch tổng thể Festival Tây Sơn - Bình Định 2008, Liên hoan sẽ diễn ra từ tối 30.7 đến tối 2.8, với sự tham gia của các đoàn tuồng Trung ương, Quảng Nam, Khánh Hòa, TP. Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Thanh Hóa, Bình Định. Liên hoan sẽ biểu diễn, giới thiệu những nét đặc trưng của nghệ thuật tuồng, các kịch bản tuồng do Đào Tấn sáng tác, gồm các vở diễn truyền thống, các loại vai diễn, thuyết minh kèm minh họa, biểu diễn trống, nhạc cụ dân tộc... Liên hoan sẽ diễn ra tại Nhà hát Tuồng Đào Tấn, riêng đêm chung kết (tối 2.8) sẽ diễn ra tại quảng trường trước Trung tâm Thương mại Quy Nhơn. Đây là dịp để tôn vinh vẻ đẹp của nghệ thuật tuồng nói chung và di sản tuồng Đào Tấn nói riêng; đồng thời, quảng bá cho đất tuồng Bình Định.

Theo BĐ

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác