Hy vọng “sáng” cho nghệ thuật Tuồng Việt Nam

Lan Anh

Tin liên quan

(Cinet) - Hội diễn sân khấu Tuồng không chuyên toàn quốc năm 2018 vừa tưng bừng diễn ra tại Bình Ðịnh - nơi được xem là “chiếc nôi” của nghệ thuật tuồng đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả những người dành tình cảm đặc biệt cho bộ môn nghệ thuật truyền thống này của dân tộc.

Hy vọng “sáng” cho nghệ thuật Tuồng Việt Nam - ảnh 1Tham gia Hội diễn có 15 CLB, đoàn TKC.

Sự hội ngộ trên đất “Tuồng”

Sự hội tụ đông đảo của nhiều đoàn, Câu lạc bộ (CLB) nghệ thuật tuồng không chuyên (TKC) cả nước, cùng chất lượng nghệ thuật mỗi tiết mục biểu diễn đã phần nào cho thấy sức sống mạnh mẽ, sức hút lớn lao của Hội diễn. Tham gia Hội diễn có 15 CLB, đoàn TKC. Trong đó đơn vị ngoài tỉnh gồm 7 CLB, đoàn TKC đến từ 4 tỉnh: Bắc Ninh (2 đoàn), Đắk Lắk, Đà Nẵng, Vĩnh Phúc, Thanh Hóa và Phú Yên; tỉnh Bình Định có 8 đoàn. Tại Hội diễn, mỗi CLB, đoàn TKC đã tham gia biểu diễn 2 trích đoạn tuồng mỗi trích đoạn có thời lượng tối đa 30 phút.

Là sân chơi của mảng TKC, song những ngày diễn ra Hội diễn luôn có khá đông khán giả, cả những nghệ sĩ tuồng chuyên nghiệp, những NSND, NSƯT và nhiều nghệ sĩ trẻ đến thưởng thức và nhiệt tình cổ vũ. Họ đến đây với chung đam mê và với lòng mến yêu, thấu hiểu những thiệt thòi, vất vả đặc trưng của nghệ sĩ tuồng, hơn thế, xem đó cũng là một dịp để học nghề, họ lặng lẽ đồng hành cùng những đồng nghiệp của mình đang cháy hết mình trên sân khấu. Còn với khán giả mê tuồng, nhất là cái bình dân, linh hoạt của tuồng và nét tài hoa tự nhiên không từ trường lớp của những đào, kép nông dân, Hội diễn chính là dịp tốt để thỏa cái thú xem dòng tuồng này.

Hội diễn với chủ đề phản ánh lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của nhân dân ta, đề cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc; ca ngợi những gương điển hình tiêu biểu trong lao động sản xuất, trong quan hệ xã hội, chấp hành luật pháp; những thành tựu mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đạt được trong công cuộc đổi mới; lên án những hiện tượng tiêu cực đang tồn tại trong đời sống xã hội hiện nay. Đặc biệt là sự thực thúc đẩy xây dựng những tác phẩm có nội dung tốt, sáng tạo những hình tượng nhân vật điển hình cho tương lai, tạo ra cơ hội giao lưu, gặp gỡ giữa các nghệ nhân, nghệ sĩ từ các vùng, miền. Tại Hội diễn, khán giả được thưởng thức các trích đoạn hay trong những vở tuồng kinh điển như: Đào Tam Xuân loạn trào, Kim Lân thượng thành, Tiêu Anh Phụng loạn trào, Tế sống Tạ Ngọc Lân, Tam Anh chiến lữ bố, Phàn Lê Huê thu nhận Ứng Long…

Hy vọng “sáng” cho nghệ thuật Tuồng Việt Nam - ảnh 2Nhiều nghệ sĩ, diễn viên đã đạt đến tính chuyên nghiệp.

Kết thúc Hội diễn, BTC đã trao nhiều huy chương, bằng khen, giấy khen cho các đoàn, nghệ nhân tuồng không chuyên có thành tích xuất sắc và đóng góp cho Hội diễn. Trong đó, Cục Văn hóa cơ sở (thuộc Bộ VHTTDL) tặng 10 giấy khen cho 2 tập thể là dàn nhạc của đoàn Tiến Thành - Đắk Lắk, dàn nhạc của CLB Đồng Nguyên - Bắc Ninh và 8 diễn viên.

Về giải thưởng cá nhân, có 16 diễn viên đạt HCB và 21 diễn viên đạt HCV, đó là: Hà Thị Hạnh - đoàn Trần Quang Diệu, Hoàng Trinh - đoàn An Nhơn 2, Hoàng Kiều - đoàn Ngô Mây, Ngọc Hương - đoàn Phước An, Trần Thị Quý - đoàn Nhơn Hưng, Võ Hoàng Lộc - đoàn An Nhơn 1, Phương Bình - đoàn Sông Côn, Kim Huệ - đoàn Sao Mai, Lê Thị Oanh - đoàn An Nhơn 2, Linh Nghiệp - đoàn Phước An, Thùy Hương - đoàn sông Côn (tỉnh Bình Định) và Thu Hương, Ngọc Kim (CLB Đồng Nguyên), Xuân Trung (CLB Tiến Bào) - tỉnh Bắc Ninh, Phạm Thị Phượng, Hùng Thắng - đoàn Thanh Hóa, Công Khải, Văn Mão (đoàn Tiến Thành) - Đắk Lắk, Phan Thị Lương (đoàn Hoàng Đan) - Vĩnh Phúc, Kim Hà - đoàn Đà Nẵng, Thu Sen - đoàn Phú Yên.

Về giải thưởng trích đoạn, có 5 HCB thuộc về các đoàn: An Nhơn 1, An Nhơn 2, Ngô Mây, Nhơn Hưng - tỉnh Bình Định và Tiến Bào - tỉnh Bắc Ninh; cùng 10 HCV, gồm đoàn Đà Nẵng, Thanh Hóa, Tiến Thành - Đắk Lắk, Đồng Nguyên - Bắc Ninh, Hoàng Đan - Vĩnh Phúc, Phú Yên và Trần Quang Diệu, Sông Côn, Phước An, Sao Mai - Bình Định. 15 đoàn này còn được tặng Bằng khen của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam.

Hy vọng “sáng” cho nghệ thuật Tuồng Việt Nam - ảnh 3 BTC đã trao nhiều huy chương, bằng khen, giấy khen cho các đoàn, nghệ nhân tuồng không chuyên có thành tích xuất sắc và đóng góp cho Hội diễn. Ảnh: TTXVN

Ấn tượng với những tiến bộ vượt bậc

Hội diễn đã khép lại, song dư vị ngọt ngào của nó có lẽ sẽ còn làm nức lòng giới TKC cả nước, chia sẻ và động viên họ thêm nỗ lực vì nghiệp tổ. Gián đoạn đến 12 năm mới được tổ chức trở lại nhưng sự thể hiện trên sân khấu của 15 đoàn tham gia Hội diễn khiến Ban giám khảo bất ngờ và vui mừng.

Nhận xét về chất lượng chuyên môn qua Hội diễn, NSND Nguyễn Thị Hòa Bình, Chi hội trưởng Chi hội Nghệ sĩ Sân khấu tại Bình Định, thành viên Ban giám khảo cho biết: So với lần hội diễn thứ 1 - năm 2006, chất lượng TKC trên cả nước có sự tiến bộ vượt bậc về mọi mặt. Các đoàn rất có ý thức trong việc chọn tiết mục cũng như chịu khó chắt lọc, cô đọng khiến cho trích đoạn đáp ứng yêu cầu về thời gian mà nội dung tư tưởng vẫn đảm bảo. Bên cạnh trình thức, diễn xuất đa phần diễn viên đều chắc tay, thì nay các yếu tố hình thức như phục trang, cảnh trí, âm nhạc… đều được đầu tư công phu.

NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu, Trưởng Ban giám khảo Hội diễn, trước khi đi vào những đánh giá cụ thể về chuyên môn đã nói lên quan điểm của mình về tên gọi, cách gọi “tuồng không chuyên”. Theo ông, gọi như thế là do tính chất về tổ chức, tự túc tự lập, không được hưởng lương từ ngân sách nhà nước, còn về tài năng, trình độ, chất lượng nghệ thuật biểu diễn thì không thua kém các đơn vị, nghệ sĩ tuồng chuyên nghiệp.

Những tiến bộ chuyên môn biểu hiện toàn diện trên các mặt. Đó là các đoàn đã chọn mang đến Hội diễn hầu hết trích đoạn hay, cấu trúc chặt chẽ trên cơ sở vừa kịch tính vừa trữ tình, tạo được nhiều đất diễn, trò diễn để diễn viên thể hiện tài năng. Về nghệ thuật biểu diễn, đa số diễn viên đều hát hay (nhất là các vai đào võ, đào thương), múa đẹp (nhất là các vai kép văn pha võ, kép võ, kép xéo), diễn xuất tốt, một số đã vươn tới tính điêu luyện, hội tụ đầy đủ 6 yếu tố của nghệ thuật biểu diễn tuồng truyền thống: thanh, sắc, thục, tinh, khí, thần.

NSND Lê Tiến Thọ nhấn mạnh: “Qua các trích đoạn, đề tài từ truyền thống đến lịch sử, hiện đại, một số nghệ sĩ, nghệ nhân đã có những tìm tòi, sáng tạo, đưa nghệ thuật sân khấu biểu diễn tuồng không chuyên lên một bước tiến mới và dài. Nhiều trích đoạn, nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân đã đạt đến tính chuyên nghiệp. Điểm nổi bật này là thành công lớn nhất của Hội diễn”.

Hy vọng “sáng” cho nghệ thuật Tuồng Việt Nam - ảnh 4Hội diễn tuồng không chuyên toàn quốc năm 2018 đã để lại ấn tượng với những tiến bộ vượt bậc, toàn diện về chuyên môn.

Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở Nguyễn Công Trung chia sẻ: Ở thời điểm mà các hoạt động biểu diễn truyền thống đang gặp rất nhiều khó khăn, Bộ VHTTDL tổ chức Hội diễn sân khấu tuồng không chuyên toàn quốc lần này là một cố gắng rất lớn, nhằm bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyền thống này. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đề án “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật biểu diễn truyền thống đến năm 2020" của Bộ VHTTDL. Chúng tôi hy vọng, sau Hội diễn này sẽ có nhiều vở tuồng mới, hạt nhân mới đóng góp nghệ thuật Tuồng truyền thống của dân tộc. Đặc biệt, mong muốn lớp trẻ tiếp bước cha ông giữ gìn nghệ thuật truyền thống này.

Ông Nguyễn Công Trung cho hay, Bộ VHTTDL đã đồng ý đề nghị của Cục về việc tổ chức định kỳ Hội diễn TKC toàn quốc 3 năm/lần, luân phiên tại những địa phương có đoàn TKC đang hoạt động, có truyền thống về nghệ thuật tuồng. Từ đây, “ngày hội” của giới TKC cả nước cũng sẽ diễn ra thường xuyên, ổn định như các loại hình sân khấu chuyên nghiệp khác, chấm dứt tình trạng hẫng hụt khi hội diễn sau cách hội diễn trước cả 12 năm…

Hy vọng “sáng” cho nghệ thuật Tuồng Việt Nam - ảnh 5 Hội diễn TKC toàn quốc sẽ được tổ chức định kỳ 3 năm/lần.

Hội diễn tuồng không chuyên toàn quốc năm 2018 được tổ chức với mục đích tiếp tục bảo tồn và phát huy nghệ thuật sân khấu Tuồng truyền thống; nhằm hội tụ, giới thiệu, quảng bá, tôn vinh nghệ thuật sân khấu Tuồng truyền thống dân gian của Việt Nam. Đồng thời, là dịp đề các nhà quản lý, các đơn vị nghệ thuật đánh giá chính xác hơn về chất lượng sân khấu Tuồng hiện nay, từ đó có những giải pháp thúc đẩy xây dựng những tác phẩm, hình tượng nhân vật có nội dung, sáng tạo nghệ thuật trong tương lai.

Bên cạnh đó, thông qua Hội diễn nhằm khuyến khích, động viên, phát hiện những tài năng sân khấu Tuồng có những đóng góp cho sự nghiệp giữ gìn, phát triển sân khấu Tuồng truyền thống trong những năm qua. Cũng là dịp để các nghệ nhân, nghệ sỹ, diễn viên giao lưu, trao đổi, học tập kinh nghiệm, về việc bảo tồn phát triển nghệ thuật sân khấu cổ truyền đặc sắc cùa dân tộc Việt Nam, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật củaa nhân dân trong thời kỳ mới.

Việc tổ chức Hội diễn là một trong những nỗ lực, cố gắng của ngành văn hóa trong việc bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc và cũng là nội dung quan trọng của Đề án “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật biểu diễn truyền thống đến năm 2020” của Bộ VHTTDL – một Đề án lớn mang tính chiến lược có ảnh hưởng đến sự nghiệp phát triển ngành nghệ thuật biểu diễn nước nhà.

Lan Anh (Ảnh: Tuấn Linh)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác