Nghệ sĩ ưu tú Quang Hạnh tâm huyết với nghệ thuật Tuồng

Nghệ sĩ ưu tú Quang Hạnh, tên khai sinh Phạn Quang Hạnh, sinh năm 1942, tại Đức Thành, Yên Thành, tỉnh Nghệ An.

Nghệ sĩ ưu tú Quang Hạnh (bên phải) với người thầy của mình - GS.TS Trần Văn Khuê.Nghệ sĩ ưu tú Quang Hạnh (bên phải) với người thầy của mình - GS.TS Trần Văn Khuê.

Lên năm tuổi đã mồ côi cha. Nhà nghèo, tám tuổi đã phải đi ở chăn trâu thuê. Nghệ sĩ Quang Hạnh nhớ lại: Tám tuổi nhưng người nhỏ bé, gầy yếu hơn lũ bạn cùng trang lứa trong làng. Một mình hàng ngày phải chăn dắt một con trâu to khoẻ. Mùa đông, trời rét cắt da, cắt thịt vẫn phải dắt trâu ra đồng. Trên mình chỉ bận độc một chiếc áo cánh mỏng tanh và một chiếc quần đùi. Suốt ngày ngồi co ro giữa cánh đồng trống, coi cho trâu gặm cỏ. Tối dắt trâu về. Người yếu, phải quàng sợi dây thừng vào bụng, khom người như con tôm, dùng hết sức lực mới kéo nổi con trâu về chuồng. Cuộc sống tuy vất vả như vậy nhưng Quang Hạnh luôn sống hồn nhiên, yêu ca hát. Mỗi khi nghe có đoàn ca hát về huyện biểu diễn, cách xa nhà hơn chục cây số, anh vẫn cuốc bộ đi xem cho bằng được.

Sau ngày miền Bắc giải phóng (1954) phong trào hoạt động văn hoá, văn nghệ ở hầu hết các làng xã trong tỉnh Nghệ An rất mạnh. Đức Thành thành lập một đội hát Tuồng. Phạn Quang Hạnh phấn khởi lắm, anh rất mê Tuồng (Hát Bội). Hàng ngày sáng đi học, chiều đi chăn trâu thuê, tối về lại lân la tới xem đội Tuồng của xã tập luyện. Cứ vậy những làn điệu Tuồng như hát nam, hát khách... đã ngấm vào anh khi nào không biết. Mười tuổi Quang Hạnh đã hát được một số làn điệu Tuồng. Năm 1959, nghe tin Trường Sân khấu Trung ương về tỉnh tuyển sinh, Quang Hạnh xin mẹ cho lên tỉnh dự tuyển. Anh đã trúng tuyển. Suốt  4 năm học ở Trường Trung cấp Sân khấu Việt Nam (nay là Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Việt Nam) Phạn Quang Hạnh vừa học văn hoá và học chuyên môn (bộ môn Kịch hát dân tộc), được sự dạy bảo của NSND Nguyễn Nho Tuý, Giáo sư Hoàng Châu Ký, Giáo sư Hoàng Chương và các thầy cô trong trường, anh tiếp thu nhanh, các bài giảng, bài thực hành, qua mỗi lần sát hạch anh đều đạt điểm cao. Năm 1963 kết thúc khoá học Phạn Quang Hạnh đạt loại ưu ở bộ môn diễn viên Tuồng, anh được Đoàn Tuồng Liên khu 5 tiếp nhận về làm diễn viên. Trong thời gian công tác ở Đoàn, anh học hỏi được rất nhiều ở lớp nghệ sĩ đàn anh và đã trưởng thành một nghệ sĩ Tuồng có tên tuổi. Anh đóng được cả vai chính diện và phản diện. Với lối diễn nhuần nhuyễn, giọng hát trong sáng, anh đã tạo được dấu ấn trong lòng khán giả qua các vai: Tạ Thiên Lăng trong vở tuồng "Sơn Hậu"; Triệu Văn Hoán trong "Ngọn lửa Hồng Sơn"; Hàn Phụng trong "Đào Tam Xuân Loạn Trào"; Cao Hoài Đức trong "Đào Tam Xuân Loạn Trào"; Trụ vương trong "Trầm Hương Cát"; Tạ Ngọc Lân trong "Ngọn lửa Hồng Sơn". Nghệ sĩ Quang Hạnh thường biểu diễn trích đoạn "Kim Lân qua đèo" trong vở tuồng " Sơn Hậu Thành"; Trần Bình Trọng ngồi ngục trong "Trần Bình Trọng"; Nguyễn Hiển Dĩnh trả ấn từ quan trong " Nguyễn Hiển Dĩnh", tại các Trường Đại học, cơ quan tại TP. Hồ Chí Minh.

Năm 1975, giải phóng miền Nam, nghệ sĩ Quang Hạnh được Bộ Văn hoá điều vào công tác ở Đoàn Tuồng Bình Định (nay là Nhà hát Tuồng Đào Tấn). Ở đây, được tiếp xúc với các nghệ nhân hát bội nổi tiếng của quê hương Đào Tấn, nghệ sĩ Quang Hạnh đã không bỏ lỡ cơ hội tìm hiểu, học hỏi được rất nhiều phong cách Tuồng Đào Tấn để bổ sung vào kiến thức mình đã học ở trường. Anh là người biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa Tuồng Bắc với Tuồng miền Trung, để làm phong phú cho vai diễn của mình.

Năm 1981, nghệ sĩ Quang Hạnh vào công tác ở tỉnh Phú Khánh (cũ) với nhà nghiên cứu Tuồng Mịch Quang, cùng các nghệ sĩ Hoàng Thủ, Nguyễn Hữu Ngọc, xây dựng lên Đoàn Tuồng Phú Khánh (sau trở thành Nhà hát Tuồng Khánh Hoà). Là một nghệ sĩ được đào tạo bài bản, nay lại có cơ hội được gần gũi với nhà nghiên cứu lão thành Mịch Quang, người được mệnh danh là: "Lão tướng Tuồng", nghệ sĩ Quang Hạnh rất hứng khởi, ngày đêm say sưa với nghề. Anh cùng với nhà nghiên cứu Mịch Quang đã bồi dưỡng, đào tạo được một thế hệ diễn viên trẻ cho Nhà hát Tuồng Khánh Hoà.

Hoạt động ở Nhà Hát Tuồng Khánh Hoà, nghệ sĩ Quang Hạnh là một cán bộ quản lý mẫn cán, và cũng là một diễn viên xuất sắc của Nhà hát. Năm 1970, Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc tổ chức tại Nam Định, nghệ sĩ Quang Hạnh đoạt Huy chương Vàng vai Tư Đẹt (lính say) trong vở "Những người con"; tiếp đến Hội diễn Sân khấu ca kịch toàn quốc năm 1990 lại đạt huy chương Bạc vai Nguyễn Thân trong vở "Thanh gươm Hát Bội". Ngoài ra, anh còn được tặng nhiều Bằng khen của Bộ, của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và của tỉnh. Năm 2002, Nghệ sĩ Quang Hạnh được Nhà nước phong tặng NSƯT, là lớp nghệ sĩ đầu tiên của Khánh Hoà được phong Nghệ sĩ ưu tú.

Trong nghệ thuật Tuồng có 36 điệu cười kinh điển. Ngoài ra anh còn sưu tầm, nghiên cứu những tiếng cười ngoài đời đưa lên sân khấu, làm cho tiếng cười trên sân khấu Tuồng phong phú hơn, hấp dẫn hơn. Hát hay, múa dẻo cộng với tiếng cười hóm hỉnh,  Quang Hạnh đã làm say lòng khán giả mỗi khi anh xuất hiện trên sân khấu.

Giữa thập niên 80 của thế kỷ vừa qua, ngày ấy tỉnh Phú Khánh khởi công xây dựng hồ chứa nước Đá Bàn ở Tây Bắc huyện Ninh Hoà. Ban vận động thành lập Hội Văn Nghệ Phú Khánh tổ chức một đoàn văn nghệ sĩ đi thực tế lên công trường. Buổi tối giao lưu với anh chị em cán bộ, công nhân của công trường Đá Bàn, nghệ sĩ Quang Hạnh đã biểu diễn trích đoạn tuồng và "trổ tài" 36 điệu cười của nghệ thuật Tuồng, làm cho mọi người được một phen cười sảng khoái...

Về hưu, với "máu" nghề nghiệp Quang Hạnh không chịu nghỉ ngơi. Anh từ giã chốn thị thành, gom góp tất cả số tiền tiết kiệm lâu nay vào mua sắm đạo cụ, may phục trang, đóng gói hành lý về với các vùng nông thôn, đến với các trường học biểu diễn, giới thiệu những cái hay, độc đáo, làm cho các em hiểu biết yêu quí Tuồng, một loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc đang có nguy cơ mai một!

(Theo BNA)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác