Nghệ sỹ Phan Thanh Liêm: Người gắn cuộc đời với Rối nước

Múa rối nước ra đời chừng hơn 10 thế kỷ về trước ở vùng châu thổ sông Hồng. Loại hình này thường diễn vào dịp lễ tết hay hội làng. Trải qua bao nhiêu năm, múa rối nước đã trở thành môn nghệ thuật đặc sắc của dân tộc Việt Nam. Những năm gần đây, có một người yêu mến múa rối nước và đã nghiên cứu cải tiến con rối để môn nghệ thuật truyền thống này có điều kiện tiếp xúc với đông đảo khán giả hơn. Đó là nghệ sỹ múa rối nước Phan Thanh Liêm.

Nghệ sỹ Phan Thanh Liêm bên sân khấu rối nước.Nghệ sỹ Phan Thanh Liêm bên sân khấu rối nước.

Xin anh chia sẻ với độc giả về bản thân mình?

Nghệ sỹ múa rối nước Phan Thanh Liêm: Tôi là hậu duệ đời thứ 7 trong một gia đình múa rối nước ở làng Rạch, xã Hồng Quang, Nam Định. Cha tôi là nghệ nhân rối nước Phan Văn Ngải, người đã sáng tạo ra thuỷ đình đang được sử dụng ở tất cả các Nhà hát múa rối hiện nay. Ông cũng là người thành lập đoàn múa rối tư nhân đầu tiên của Việt Nam mang tên Sông Ngọc. Ngay từ nhỏ, tôi đã được sống trong không gian nghệ thuật múa rối truyền thống và đã tự tay làm ra những con rối. Khi lớn lên, tôi quyết định chọn múa rối nước làm con đường lập thân.
Được biết anh có những cải tiến mới trong bộ môn múa rối nước, tại sao anh lại có ý tưởng đó?- Tôi đã bắt tay vào nghiên cứu cải tiến con rối truyền thống bởi tôi nghĩ, cứ giữ mãi cách biểu diễn cũ của cha ông sẽ không phù hợp với nhu cầu thưởng thức cũng như biểu diễn hiện nay. Xuất phát từ ý tưởng đó, đến năm 2001, tôi có “trình làng” mô hình con rối mới tại Trung tâm Triển Vân Hồ. Tôi đã nhận được nhiều lời động viên khích lệ từ phía những nhà nghiên cứu và biểu diễn rối nước. Chính sự động viên khích lệ là “cú hích” để tôi tiếp tục nghiên cứu tiếp mô hình biểu diễn múa rối mới mà tôi đang theo đuổi.

Xin anh cho biết những ưu điểm của con rối mà anh sáng tạo ra với con rối truyền thống?- Ưu điểm lớn nhất là: Con rối truyền thống làm bằng gỗ sung được nối với một cây sào dài để người ở phía sau có thể điều khiển được. Nhưng với thiết kế này một người chỉ có thể điều khiển được một con rối, như vậy trong một trò diễn có năm đến bảy nhân vật thì cần có năm đến bảy người điều khiển. Khi bắt tay vào nghiên cứu tôi thấy, máy điều khiển và kỹ xảo điều khiển trong múa rối nước chính là mấu chốt của nghệ thuật trò rối nước. Vì vậy, muốn “cải tiến” con rối, cần bắt đầu từ động cơ điều khiển. Qua một thời gian  tìm hiểu và thử nghiệm, tôi đã tạo ra mô hình mới đó là một người có thể điều khiển năm con rối trong một trò diễn cùng một lúc.

Không chỉ cải tiến con rối, anh còn tiếp tục cải tiến sân khấu rối nước thu nhỏ của mình? - Đúng vậy, tôi đã cải tiến sân khấu rối nước truyền thống thành một  sân khấu thu nhỏ chừng 1m vuông và cải tiến cả về chất liệu của sân khấu. Truyền thống là dùng tre nứa, tôi đã chuyển sang tấm cao su bền để sử dụng lâu dài và có thể gấp gọn sau khi biểu diễn xong. Cùng với bộ rối nước thiết kế sao cho khi biểu diễn có thể điều khiển một lúc nhiều nhất năm con rối để thành một sân khấu múa rối nước cơ động hơn. Tôi gọi đó sân khấu “độc diễn rối nước”.
Có những người muốn phát triển môn nghệ thuật này đã có những thử nghiệm, cụ thể như việc kết hợp giữa rối nước và rối cạn để biểu diễn trong cùng một trò. Nhưng hình thức thử nghiệm này đã không thu được kết quả tốt. Theo anh nguyên nhân tại sao?

- Đúng là đã có những thử nghiệm để “làm mới” rối nước, nhưng các thử nghiệm này làm mất đi nét đặc trưng của múa rối nước nên khán giả không thích và không xem. Theo tôi nghĩ, muốn cho khán giả yêu thích múa rối, trước tiên không phải là “làm mới” bằng mọi cách mà là đưa múa rối đến với khán giả để khán giả “biết” rồi mới yêu thích.
Với sân khấu múa rối nước thu nhỏ này, ưu điểm là có thể vận chuyển được dễ dàng, thích hợp cho việc lưu diễn ở các tỉnh vùng sâu, vùng xa, thâm chí còn ra thế giới như tham gia các Festival múa rối Quốc tế, Italia, Ba Lan, Canada,Pháp… để đông đảo khán giả biết và có cơ hội thưởng thức môn nghệ thuật này. Ngoài ra còn ưu điểm gì nữa thưa anh?- Trước đây với sân khấu lớn, người nghệ sỹ phải đứng dưới nước để điều khiển suốt hàng tiếng đồng hồ nhưng với sân khấu “độc diễn rối nước”, người nghệ sỹ có thể ngồi trên sàn mà điều khiển. Bên cạnh việc vận chuyển dễ dàng, sân khấu “độc diễn rối nước” một show biểu diễn sẽ ít kinh phí hơn so với một đoàn nghệ thuật lớn vài chục người kèm theo phí vận chuyển cho vài trăm kg đạo cụ biểu diễn.

Say sưa với mô hình mới, anh có quên những con rối và sân khấu truyền thống?- Dù đang nghiên cứu sân khấu rối nước độc diễn của mình, nhưng tôi vẫn không bỏ quên cách làm rối truyền thống. Hiện nay tôi đang có rất nhiều dự án muốn thực hiện trong đó có dự án dàn dựng vở rối lớn trên sân khấu truyền thông về vua Lý Công Uẩn  cùng với một số nghệ sỹ khác để chào mừng 1000 năm Thăng Long.

Cảm ơn anh và xin chúc cho những dự định của anh thành công.

 

Theo VnM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác