Nghệ thuật bài chòi trở lại đất Bắc sau 35 năm vắng bóng

Nghệ thuật bài chòi đã trở lại sân khấu Hà Nội với vở diễn nổi tiếng Thoại Khanh - Châu Tuấn, tiếp tục chinh phục khán giả miền Bắc sau 35 năm vắng bóng.

Nghệ thuật bài chòi trở lại đất Bắc sau 35 năm vắng bóng - ảnh 1

35 năm vắng bóng

Từ một trò chơi dân gian đặc sắc của miền Trung, chủ yếu tại các tỉnh từ Quảng Bình đến Bình Thuận, bài chòi đã phát triển các yếu tố diễn xướng theo sáng tạo của nghệ nhân dân gian để trở thành kịch hát. Ra đời trên cái nôi của hát bội (tuồng), bài chòi chịu ảnh hưởng của nghệ thuật tuồng, từ nội dung đến hình thức biểu diễn và âm nhạc. Trong quá trình phát triển, yêu cầu thưởng thức của công chúng ngày càng cao nên các nghệ sỹ bài chòi dân gian đã nâng cao hình thức và nội dung biểu diễn. Bài chòi đã trải qua nhiều giai đoạn, từ độc tấu đến song tấu, từ bài ca lẻ đến câu chuyện ngắn, rồi chuyện dài. Về âm nhạc, bài bản và làn điệu của ca kịch bài chòi gồm các điệu Xuân nữ, Xàng xê, Cổ bản, hò Quảng và dần dần được bổ sung các điệu hát ru, lý thương nhau, lý tang tình, hò khoan, hò chèo thuyền... Những câu hò bài chòi cũng được sáng tạo vừa phức tạp, vừa dài hơi hơn. Nội dung từng câu hò không chỉ là những lời tâm sự, những khía cạnh sinh hoạt xã hội nữa, mà được phản ảnh trung thực 1 hoạt cảnh, 1 câu chuyện với 3, 4 nhân vật.

Ra đời ở Nam Trung Bộ, nhưng nơi kịch hát bài chòi phát triển và chính thức trở thành kịch chủng sân khấu là miền Bắc. Bởi, từ năm 1954, các nghệ sỹ bài chòi tập kết ra Bắc, họ tập hợp lại và thành lập Đoàn ca kịch bài chòi Liên khu V. Lúc đầu, đoàn biểu diễn các trích đoạn, sau là các vở diễn có những kịch bản hoàn chỉnh dựa theo những truyện dân gian như: Thoại Khanh - Châu Tuấn, Kiều - Từ Hải, Ông Xã - bà Đội, Lâm Sanh - Xuân Nương..., được người dân đón nhận. Đến năm 1975, sau khi thống nhất đất nước, các nghệ sỹ tập kết ra Bắc trở về miền Nam. Cũng có một số nghệ sỹ ở lại, hoặc các nghệ sỹ miền Bắc đã được đào tạo hát bài chòi, nhưng do không đủ lực lượng biểu diễn nên 35 năm qua, bài chòi vắng bóng trên đất Bắc.

Tiếp tục chinh phục khán giả

Dựa trên ý tưởng của Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc Việt Nam, Gs Hoàng Chương, năm 2010, Bộ VH, TT và DL đã giao Cục Nghệ thuật Biểu diễn và Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc Việt Nam thực hiện dự án Phục hồi nghệ thuật hát bài chòi ở miền Bắc. Khi dự án được khởi động, nhiều nghệ nhân giỏi ở miền Trung, nghệ nhân gốc Bắc từng hát bài chòi như Điệp Nữ, Văn Hồng, Văn Mùi, Quỳnh Em..., có người ở tuổi 70, đã tham gia hưởng ứng, cùng các diễn viên trẻ ở miền Bắc như Kiều Oanh, Lộc Huyền, một số sinh viên Đại học Sân khấu Điện ảnh.

Sau 6 tháng, các nghệ nhân, diễn viên đã luyện tập và ra mắt vở diễn đầu tiên Thoại Khanh – Châu Tuấn vào trung tuần tháng 11 vừa qua. Theo Gs Hoàng Chương, để phục hồi vở diễn, các nghệ sỹ phải tìm và tập theo những bản cổ, với lời ca đậm chất vùng miền. Dự án có dựng cảnh trên sân khấu nhưng theo tính biểu trưng, ước lệ. Diễn viên trang phục giản dị, nhưng lôi cuốn khán giả bằng giọng hát... Trong những buổi diễn đầu tiên có sự tham gia của một số nghệ nhân cao tuổi, lối diễn có nghề của họ đã khiến khán giả vỗ tay hưởng ứng ngay khi họ cất tiếng hát. Sắp tới, sẽ có những buổi diễn mà tất cả diễn viên đều trẻ tuổi, để thấy bài chòi có thể được truyền lại và biểu diễn bởi lớp trẻ như thế nào.

Từ ngày 29/11 – 9/12, ca kịch bài chòi, cùng với hát xẩm và tuồng được giới thiệu trong hội thảo về nghệ thuật châu Á tại Mỹ, do các trường đại học Mỹ tổ chức. Tại đây, đại diện của Việt Nam đã có bài thuyết trình và biểu diễn minh họa, giới thiệu cho đại biểu tới từ các quốc gia về những loại hình nghệ thuật này.

Tuy vậy, trong quá trình triển khai, dự án cũng gặp một số khó khăn. Do hát bài chòi phải hát giọng miền Trung, nên các nghệ sỹ miền Bắc lên sân khấu phải đổi giọng. Bởi vậy, diễn viên vừa phải học nghệ thuật, vừa phải luyện phát âm. Tiếp đó là những điệu hát của bài chòi: Xàng xê, các điệu hò, điệu lý... rất khác ở miền Bắc, đòi hỏi diễn viên phải luyện tập trong thời gian nhất định.

Vào đầu tháng 12 này, các nghệ sỹ tiếp tục biểu diễn vở diễn Thoại Khanh - Châu Tuấn phục vụ khán giả Thủ đô, sau đó sẽ diễn ở một số tỉnh, thành phố lớn như Hải Phòng, Nam Định... và tham gia Liên hoan ca kịch bài chòi tại Quy Nhơn vào tháng 1.2011. Sau vở diễn này, Bộ VH, TT và DL dự định phục hồi các vở bài chòi nổi tiếng: Dương Vân Nga, Trần Quốc Toản ra quân, Kiều - Từ Hải, Đội kịch chim chèo bẻo, Tiếng sấm Tây Nguyên…

Gs Hoàng Chương khẳng định, với cách hát, cách diễn gần gũi với quần chúng; ngôn từ mang chất nhân văn, thấm đượm tình cảm đạo đức của người Việt Nam; cộng với lối biểu diễn nhẹ nhàng, ca kịch bài chòi sẽ đi vào lòng người và tiếp tục được khán giả miền Bắc đón nhận.

 

Theo NĐB

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác